Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki logopedy

5 marca 2018

NR 11 (Styczeń 2016)

Stare i nowe testy rozwoju językowego

0 186

Polscy logopedzi opracowali wiele cenionych narzędzi służących badaniu rozwoju językowego. Jakie walory i wady mają poszczególne testy, czym różnią się testy stare od nowych? Jak wygląda aspekt praktyczny (zastosowanie) i etyczny (kwestie bezpłatnego powielania)? Warto wykorzystać wzorzec amerykański, w którym systematycznie pojawiające się nowe testy koegzystują ze starymi, a o wyborze narzędzia badawczego decyduje specjalista – logopeda lub psycholog.

Co to jest test?

Nie każde narzędzie pomiaru nazwane testem jest nim w rzeczywistości. Zdaniem Ciechanowicz, Jaworowskiej i Szustrowej (1996), dobry test (próba, egzamin) jest:

  • trafny (mierzy to, co ma mierzyć),
  • rzetelny (ocenia dokładnie, ale z ryzykiem popełnienia nieznacznego błędu),
  • wystandaryzowany (ściśle przestrzegana jest procedura badania, sposób oceniania wyników, a pomoce są wyłącznie oryginalne),
  • znormalizowany (posiada normy pozwalające określić, jak badany wypadł na tle rówieśników).

Mimo wysiłku wielu autorów, nie udało się stworzyć idealnego testu. Przy konstruowaniu testu dokonuje się bowiem wyboru: 
1) założeń teoretycznych, 2) prób, 3) kryteriów oceny oraz 4) metody obliczeń. Te decyzje zawsze budzą dyskusje. Nie obniża to wartości samego testu jako narzędzia pomiaru, który – jako przykład zastosowania teorii w praktyce – powinien być przede wszystkim użyteczny. 

Stare testy 

Pierwsze polskie testy rozwoju językowego powstały na początku lat 90. ubiegłego wieku (Tarkowski, 1990). Należą do nich:

  • Przesiewowy Test Logopedyczny PTL – (Tarkowski, 1992),
  • Test Sprawności Językowej TSJ – (Tarkowski, 1992),
  • Test Słownika Dziecka TSD – (Tarkowski, 1996).

PTL służy do szybkiego wyselekcjonowania dzieci opóźnionych w rozwoju mowy i jest wzorowany na podobnych metodach amerykańskich (Tarkowski, 1989, 1993). Składa się z czterech podtestów: 
1. Rozumienie, 2. Słownik, 3. Gramatyka, 4. Wymowa. Ma opracowane normy stenowe dla dzieci w wieku 4–8 lat.

TSJ jest przeznaczony do oceny rozwoju językowego dzieci i składa się z siedmiu podtestów: 1. Rozumienie bajki, 2. Słownik, 3. Poprawianie zdań, 4. Fleksja, 5. Zadawanie pytań, 6. Prośby i rozkazy, 7. Opowiadanie bajki. Posiada normy stenowe dla dzieci w wieku 4–8 lat.

TSD służy do oceny rozwoju umiejętności definiowania, generalizowania oraz kategoryzowania. Składa się z trzech podtestów: 1. Tworzenie słów podrzędnych, 2. Definiowanie pojęć, 3. Tworzenie słów nadrzędnych. Opracowano normy stenowe dla dzieci w wieku 4–9 lat.

Te pierwsze polskie testy rozwoju językowego, wydane w wielotysięcznym nakładzie, były adresowane przede wszystkim do logopedów, ale korzystali z nich również psychologowie oraz autorzy prac magisterskich i doktorskich. Pozytywną reakcją było opracowanie kolejnych testów.

Należą do nich:

  • Logopedyczny Test Przesiewowy dla Dzieci w Wieku Szkolnym LTP (Grabias, Kurkowski, Woźniak, 2002). Składa się z czterech podtestów: 1. Badanie wymowy, 2. Badanie sprawności narracyjnej, 3. Badanie motoryki narządów mowy, 4. Badanie percepcji dźwięków mowy. Posiada normy dla dzieci w wieku 6–15 lat,
  • 100-wyrazowy test artykulacyjny WTA (Krajna, 2008), który służy wyłącznie do oceniania artykulacji, został znormalizowany dla dzieci w wieku przedszkolnym.

 Należy podkreślić, że stare testy spełniły i nadal spełniają swoją funkcję, ponieważ służą do: 1) oceny poziomu rozwoju językowego, 2) wyłaniania dzieci opóźnionych oraz 3) ukierunkowania stymulacji terapii. Nie odbierają one wartości próbom niewystandaryzowanym. Polscy logopedzi opracowali wiele cenionych narzędzi badawczych służących potrzebom praktyki. Na podkreślenie zasługuje to, że są to oryginalne dzieła, a nie przekłady. 

Nowe testy 

Instytut Badań Edukacyjnych (IBE), dzięki dotacji UE w ramach programu Kapitał Ludzki, wydał niedawno baterię testów, skal i pomocy, które bezpłatnie rozesłał do poradni psychologiczno-pedagogicznych, zakładów naukowych, organizacji zawodowych, a jeden komplet trafił również do mojego Zakładu Patologii i Rehabilitacji Mowy Uniwersytetu Medycznego w Lublinie. Bez wątpienia IBE zasłużył na gratulacje i podziękowanie. Jednak obecnie pojawiają się także głosy krytyki wobec dotychczasowego dorobku polskiej diagnostyku logopedycznej (Test Rozwoju Językowego – TRJ, Smoczyńska i współautorzy, 2015, s. 24–25 i następne). Wprawdzie PTL, LTP, TSJ oraz TA zostały uznane za metody wystandaryzowane i znormalizowane, ale jednak wytyka im się niedociągnięcia. Krytycy nie zważają na to, że stare testy powstały prawie ćwierć wieku temu, kiedy były inne realia metodologiczne oraz nie korzystano ze wsparcia finansowego. Przyjrzyjmy się zatem tym najnowszym osiągnięciom. TRJ składa się z sześciu podtestów: 1. Rozumienie słów, 2. Powtarzanie zdań, 3. Produkcja słów, 4. Rozumienie zdań, 5. Odmiana wyrazów, 6. Rozumienie tekstów. Posiada normy steninowe oraz centylowe dla dzieci w wieku 4–9 lat. 

  • Podtest Rozumienie słów stanowi w zasadzie – mimo nowej listy wyrazów oraz zmienionych kryteriów ich wyboru – skróconą wersję OTSR. Lepiej byłoby wprowadzić inną próbę, a tym samym wzbogacić cały test.
  • Podtest Powtarzanie zdań w założeniu ma badać gramatykę, a ocenia przede wszystkim krótkotrwałą pamięć słuchową. Można powtórzyć poprawnie wypowiedź, np. w języku obcym, nie rozumiejąc jej treści i formy. Aby ograniczyć wpływ czynnika pamięciowego, należy powtórzyć zdanie dwukrotnie i dopiero potem pr...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy