Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

4 października 2017

NR 15 (Wrzesień 2016)

Rodzaje błędów językowych

0 100

Chcąc rozmawiać o błędach językowych, powinno się znać ich rodzaje, wiedzieć, kiedy możemy je wskazać, orientować się, która realizacja wyrazu czy zdania jest odstępstwem od normy, a którą uzus „dopuścił” już jako poprawną. Należy bowiem pamiętać, że błąd językowy to nieświadome odstępstwo od obowiązującej w danym momencie normy językowej.

Podstawowy podział błędów językowych

Wszystkie błędy związane z posługiwaniem się językiem należy podzielić na zewnątrzjęzykowe i wewnątrzjęzykowe. Błędy zewnątrzjęzykowe to błędy zapisu: ortograficzne i interpunkcyjne. Choć są one związane z językiem, nie naruszają zasad ani reguł wewnątrzjęzykowych. Natomiast błędy wewnątrz-

językowe można dalej podzielić na błędy systemowe (językowe) i błędy użycia, czyli stylistyczne. W obrębie błędów językowych mieszczą się błędy gramatyczne, leksykalne i fonetyczne.

Rodzaje błędów systemowych

Błędy fleksyjne mogą polegać na:

  • wyborze niewłaściwej postaci wyrazu, np. *widnokręg zam. widnokrąg, *brzytew zam. brzytwa, *ten kontrol zam. ta kontrola, *wziąść zam. wziąć, *szklanny zam. szklany, *dokonywujący zam. dokonujący,
  • wyborze niewłaściwego wzorca odmiany, np. *zaoram
  • zam. zaorzę, *tego zgorzela zam. tej zgorzeli, *bardziej wysoki zam. wyższy,
  • wyborze niewłaściwej postaci tematu fleksyjnego,
  • np. *przyjacielom zam. przyjaciołom, *o aniole zam. *o aniele, *kopła zam. kopnęła,
  • wyborze niewłaściwej końcówki fleksyjnej, np. *diabłowi
  • zam. diabłu, *kapciów zam. kapci, *znamieniowi zam. znamieniu, *umią zam. umieją, *bystszy zam. bystrzejszy,
  • nieodmienianiu wyrazu mającego swój wzorzec deklinacyjny, np. *z Aleksandrem Fredro zam. z Aleksandrem Fredrą, *jadę do Manchester zam. jadę do Manchesteru,
  • odmianie wyrazu, któremu nie można przypisać wzorca odmiany, np. *wypić kubek kakaa zam. kakao.

Błędy składniowe polegają na wyborze niewłaściwego wzorca składniowego, czyli niewłaściwego łączenia form wyrazowych w jednostki tekstu. Mogą to być:

  • błędy w zakresie związku zgody, np. *do pokoju wszedł Adam i Grzegorz, zam. do pokoju weszli Adam i Grzegorz, *pies i Zuzia wbiegły na podwórko zam. pies i Zuzia wbiegli na podwórko, *przyszło czterdzieści trzy osoby zam. przyszły czterdzieści trzy osoby,
  • błędy w zakresie związku rządu, np. *używać dobrą szminkę zam. używać dobrej szminki, *rozróżniać prawdę od fałszu zam. rozróżniać prawdę i fałsz, *brać się za malowanie pokoju zam. brać się do malowania pokoju, *podobna nam zam. podobna do nas, *mniejszy jak ty zam. mniejszy niż ty lub mniejszy od ciebie,
  • błędy w używaniu przyimków, np. *przed i po obiedzie zam. przed obiadem i po obiedzie, *warunki dla rozwoju eksportu zam. warunki do rozwoju eksportu lub warunki rozwoju eksportu, *siedzieć na kasie zam. siedzieć w kasie, *jechać do Białorusi zam. na Białoruś,
  • błędy w zakresie używania wyrażeń przyimkowych, np. *brak postępu w temacie kopalń zam. brak postępu w sprawie kopalń, *pytania odnośnie reformy służby zam. zdrowia pytania dotyczące reformy służby zdrowia albo odnośnie do reformy służby zdrowia,
  • niepoprawne skróty składniowe, np. *organizuje i kieruje ruchem oporu na tych terenach zam. organizuje ruch oporu na tych terenach i kieruje nim,
  • niepoprawne konstrukcje z imiesłowowym równoważnikiem zdania, np. *zdając egzamin, został przyjęty na studia zam. zdawszy egzamin, został przyjęty na studia lub po zdaniu egzaminu został przyjęty na studia, *czytając takie reportaże, łzy napływają same do oczu zam. kiedy czyta się takie reportaże, łzy napływają same do oczu,
  • konstrukcje niepoprawne pod względem szyku, np. *wystąpienie kulturalnego attaché ambasady Francji zam. wystąpienie attache kulturalnego ambasady Francji, *wisząca groźba dyskwalifikacji nad zawodnikami zam. groźba dyskwalifikacji wisząca nad zawodnikami, *to w minionych latach nie zdarzało się zam. to w minionych latach się nie zdarzało,
  • zbędne zapożyczenia składniowe, np. *założenia te wydają się być sensowne zam. założenia te wydają się sensowne, *wydarzyło się to nie wczoraj, a przed tygodniem zam. wydarzyło się to nie wczoraj, ale przed tygodniem.

Wśród błędów leksykalnych możemy wyróżnić trzy grupy: błędy słownikowe, błędy leksykalne frazeologiczne oraz leksykalne słowotwórcze.

Do pierwszej wymienionej grupy możemy zakwalifikować: używanie wyrazów w niewłaściwym znaczeniu, czyli zbędna neosemantyzacja, np. wnioskować ‘zgłaszać wniosek’ (właściwe znaczenie: ‘wysnuwać, wyciągać wniosek’), postument ‘pomnik’ (właściwe znaczenie: ‘podstawa pomnika, cokół’), enigmatyczny ‘zdawkowy, lapidarny’ (właściwe znaczenie: ‘zagadkowy, tajemniczy’), dokładnie ‘właśnie tak, zgoda, aha!’ (właściwe znaczenie: ‘ściśle, precyzyjnie’). W pierwszej omawianej grupie znajdzie się także mylenie znaczeń wyrazów podobnych brzmieniowo lub morfologicznie i ich niepoprawne, wymienne używanie, np. klimatyzacja i aklimatyzacja, ewangelik i ewangelista, adaptować i adoptować, formować i formułować, monitować i monitorować, maksymalny i maksymalistyczny, efektowny i efektywny. Błędem i nieporozumieniem jest posługiwanie się pleonazmami, np. *całkowicie zlikwidować, *cofnąć się do tyłu, *akwen wodny, *sopel lodu, a także naruszanie łączliwości wyrazu, np. *odnieść porażkę (poprawnie: ponieść porażkę), wyrządzać straty (poprawnie: powodować straty). Do błędów słownikowych należy też zakw...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy