Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

29 września 2017

NR 13 (Maj 2016)

Postępowanie diagnostyczno-terapeutyczne w przypadku afazji całkowitej

0 58

Najcięższą postacią zaburzeń mowy, powstałych w wyniku uszkodzenia mózgu, jest afazja całkowita. Chory pozbawiony jest możliwości porozumiewania się werbalnego, gestowego czy graficznego, nie rozumie i nie mówi. Na co zwracać uwagę przy diagnozowaniu, jak rozmawiać z chorym, jak mu pomóc? - to pytania, na które warto poszukać odpowiedzi.

Zaburzenia językowe to zagadnienie, którym badacze interesują się od dawna. Pierwsze informacje na ten temat zostały odnalezione przez Edwina Smitha w papirusie sprzed trzech i pół tysiąca lat (Kądzielawa 1996). Kolejne wzmianki pojawiły się w starożytności. Już wtedy zaczęto posługiwać się terminem afazja (gr. a - zaprzeczenie, fasis – mowa), który oznacza częściową lub całkowitą utratę mowy.

Rozwój afazjologii przypada jednak na wiek XIX. W związku z licznymi badaniami prowadzonymi przez naukowców takich jak: Paul Broca, Karl Wernicke, John-Huglings Jackson, Henry Head, Kurt Goldstein, Aleksander Łuria, Jerzy Konorski, Mariusz Maruszewski, Marceli Klimkowski oraz przez współczesnych badaczy, powstało wiele koncepcji taksonomicznych (Kądzielawa 1996).

Definicja afazji

Oficjalnie do terminologii medycznej termin został wprowadzony w 1865 r. przez Armanda Trousseau na określenie zaburzeń w słownym wyrażaniu myśli oraz zaburzeń w rozumieniu mowy, występujących po uszkodzeniach korowych struktur mózgu, wypierając tym samym wprowadzony przez Paula Brocka termin „aphemia”.

Definicja afazji ulega niewielkim modyfikacjom, z zachowaniem jednak istoty rzeczy. Najpopularniejszą, funkcjonującą w literaturze zarówno medycznej, jak i neurologopedycznej, jest definicja M. Maruszewskiego: „afazja to spowodowane organicznym uszkodzeniem odpowiednich struktur mózgowych częściowe lub całkowite zaburzenie mechanizmów programujących czynności mowy (nadawanie i odbiór) u człowieka, który uprzednio już te czynności opanował” (Maruszewski 1970).

Afazja według Ireny Styczek „to częściowa lub całkowita utrata umiejętności posługiwania się językiem (czyli systemem znaków i reguł gramatycznych), spowodowana uszkodzeniem odpowiednich struktur mózgowych” (Styczek 1979). Halina Mierzejewska definiuje afazję jako „zaburzenie dowolnego posługiwania się strukturami językowymi (zarówno w zakresie nadawania, jak i odbioru mowy) na skutek rozchwiania ich korowych wzorców ruchowo-brzmieniowych, czyli artykulacyjno-słuchowych” (Mierzejewska 1977).

Definicja w ujęciu lingwistycznym, zaproponowana przez Leona Kaczmarka, ujmuje afazję jako „częściową lub całkowitą utratę: umiejętności budowania tekstów słownych, czyli niemożność wyboru z magazynu językowego symboli (zazwyczaj leksykalnych i fonologicznych), wiązania ich w całość, użycia we właściwej kolejności, produkowania zgodnej z normą społeczną substancji” (Kaczmarek 1998). Kolejne lata XX w. przyniosły szereg kolejnych prób definiowania zaburzeń mowy u osób dorosłych. Każda z nich ujmuje zarówno odbiór, jak i nadawanie mowy.

Etiologia

Afazja występuje na podłożu różnych zmian strukturalnych o charakterystycznym umiejscowieniu w tzw. mózgowym obszarze mowy, w wyniku: udarów mózgu (niedokrwiennych czy krwotocznych), urazów mózgu, procesów rozrostowych (guzy) czy zwyrodnieniowych (choroba Alzheimera, Picka, PPA). Statystycznie najczęstszą przyczyną powstania zaburzeń mowy o typie afazji są udary mózgu, do niedawna uważane za jednostkę chorobową. Obecnie o udarze mózgu mówi się jako o zespole objawów klinicznych związanych z nagłym wystąpieniem ogniskowego lub uogólnionego zaburzenia czynności mózgu powstałych w wyniku zaburzenia krążenia mózgowego i utrzymujących się ponad 24 godziny (Kozera, Nyka, Siebert 2011).

W przypadku afazji całkowitej (globalnej) uszkodzenie obejmuje u osób praworęcznych obszar unaczynienia lewej półkuli mózgu. Obszar ten jest zaopatrywany przez tętnicę środkową mózgu, która odpowiada za unaczynienie płata czołowego, skroniowego, ciemieniowego i wyspy, czyli strategicznie najważniejsze dla mowy obszary.

Taksonomia afazji

Bez względu na wybór taksonomiczny we wszystkich klasyfikacjach wyróżnia się afazję całkowitą. Model Wernickego-Lichtheima zakłada np. siedem podtypów afazji – z podziałem na korowe, podkorowe i transkorowe (Herzyk 1997).

Bożydar L. J. Kaczmarek (1995) przyjął model afazji zaproponowany przez Jakobsona, wyróżniając:

Afazję syntagmatyczną z czterema zespołami objawów:

  • afazja fonotaktyczna,
  • afazja morfologiczna,
  • afazja syntaktyczna,
  • afazja tekstowa.

Afazję paradygmatyczną z trzema postaciami:

  • afazja fonologiczna (afazja akustyczna, afazja kinemiczna),
  • afazja leksykalna,
  • afazja semantyczna.

W ujęciu klinicznym wyróżnia się afazję:

  • sensoryczną, czuciową czy inaczej percepcyjną,
  • motoryczną, ruchową inaczej ekspresyjną,
  • amnestyczną,
  • mieszaną,
  • całkowitą.

Fot.1. Widoczne onisko niedokrwienne w lewej półkuli mózgu-tu jako czarny obszar.

Źródło: materał własny.

Podstaw...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy