Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dzieci z zaburzeniami językowymi. Rola prawidłowej diagnozy w pracy terapeutycznej

Artykuły z czasopisma | 29 stycznia 2019 | NR 29
226

Diagnoza dzieci zaburzeniami funkcji językowych nie jest bardzo trudna, jednak błędna diagnoza skutkuje brakiem odpowiedniej pomocy. Ma to negatywny wpływ na poznawcze i emocjonalno- -społeczne funkcjonowanie dzieci. Jak zapobiegać takim sytuacjom?

Od kilkunastu lat pracuję w Klinice Neurologii Dzieci i Młodzieży. Dzieci z zaburzeniami rozwoju językowego stanowią znaczną część moich pacjentów. Kilku chłopców szczególnie zapamiętałam z uwagi na negatywne konsekwencje, jakich doświadczyli na skutek nieprawidłowo przeprowadzonej diagnozy psychologicznopedagogicznej.

Adam - 18 lat

Jednym z moich pierwszych pacjentów był 18letni Adam – chłopiec z padaczką w wywiadzie, skierowany na badanie neuropsychologiczne przed wypisem z poradni neurologicznej. Z informacji uzyskanych z wywiadu od mamy wynikało, że chłopiec osiągał kroki milowe zgodnie z oczekiwaniem, poza rozwojem mowy czynnej, który istotnie się opóźniał. Adam był bardzo spokojnym dzieckiem, nie sprawiał problemów wychowawczych. W 7. r.ż. w związku z trudnościami w nauce został skierowany na badanie do poradni psychologicznopedagogicznej, gdzie stwierdzono (według starej nomenklatury) upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim. Zgodnie z sugestią poradni chłopiec podjął naukę w szkole specjalnej, a po ukończeniu szkoły podstawowej kontynuował edukację w zawodowej szkole specjalnej. Co istotne, w wywiadzie uzyskałam informację, że ojciec Adama zmarł, kiedy chłopiec miał 6 lat, dlatego w momencie przeprowadzania badania w poradni chłopiec mógł pozostawać jeszcze w procesie przeżywania żałoby.
Podczas pierwszej konsultacji uwagę zwróciły: trudności (znacznego stopnia) w zakresie ekspresji mowy (chwilami utrudniały rozumienie wypowiedzi chłopca), bardzo dobry kontakt emocjonalny, wysoki poziom ciekawości poznawczej oraz wysoki poziom wrażliwości emocjonalnej, co nie jest typowe dla osób z niepełnosprawnością intelektualną. Chłopiec był spokojny, zachowywał stosowny dystans w kontakcie, nieśmiało nawiązywał kontakt słowny z badającym. Widoczna była także znaczna podatność na sytuacje stresujące (jaką jest np. sytuacja zadaniowa) – obserwowano objawy pobudzenia układu wegetatywnego (drżenie głosu, rąk, przyspieszenie oddechu).
W związku z nietypowym dla niepełnosprawności funkcjonowaniem emocjonalnym i społecznym przeprowadzono ocenę potencjału intelektualnego chłopca z wykorzystaniem metod niewerbalnych. Adam chętnie współpracował w sytuacji zadaniowej, był bardzo zmotywowany do pracy, zainteresowany prezentowanymi zadaniami. Stwierdzono funkcjonowanie intelektualne w normie wiekowej. W badaniu neuropsychologicznym zdiagnozowano prawidłowy poziom myślenia abstrakcyjnego oraz myślenia przyczynowoskutkowego. Funkcje pamięciowe także pozostawały bez deficytów. Ujawniły się jednak obniżone tempo pracy, dyskretnie obniżona trwałość uwagi (wtórnie do napięcia emocjonalnego), bardzo niski poziom analizy i syntezy głoskowo-literowej, deficyty w zakresie organizacji percepcji. W badaniu funkcji językowych stwierdzono zaburzenia ekspresji mowy, przy prawidłowym jej rozumieniu. Wypowiedzi chłopca były bardzo ubogie, o zaburzonej artykulacji. Uwidoczniły się istotne trudności w zakresie płynności słownej, obniżona gotowość słowa, obniżony zakres opanowanej wiedzy (co było wynikiem zbyt niskiego poziomu nauczania w stosunku do możliwości chłopca). Istotne deficyty obserwowano także w zakresie podstawowych umiejętności akademickich (czytanie, pisanie, liczenie). Poziom pisma nie przekraczał poziomu ok. 8. r.ż. (chłopiec pomijał litery, widoczne były liczne błędy fonetyczne), czytanie głośne było zaburzone, czytanie po cichu krótkich tekstów ze zrozumieniem – względnie dobre, kalkulia pozostawała na bardzo niskim poziomie.
Przyczyną trudności szkolnych Adama były głębokiego stopnia mieszane zaburzenia rozwoju umiejętności szkolnych oraz specyficzne zaburzenia ekspresji mowy, a nie niepełnosprawność intelektualna. Nadanie chłopcu stygmatu osoby niepełnosprawnej intelektualnie ograniczyło możliwości otrzymania terapii adekwatnej do trudności poznawczych oraz znacznie obniżyło jego poczucie własnej wartości i doprowadziło do rozwinięcia poczucia wyuczonej bezradności.
Pacjent po otrzymaniu informacji o wynikach diagnozy neuropsychologicznej zdecydował o podjęciu terapii logopedycznej. Uczestniczył także w rehabilitacji neuropsychologicznej ukierunkowanej na usprawnianie funkcji językowych. Obserwowano poprawę komunikacji z chłopcem, a jednocześnie poprawę funkcjonowania emocjonalno-społecznego. Adam zyskał przekonanie, że jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Namówiony do kontynuowania nauki, podjął edukację w szkole średniej dla osób dorosłych, a nawet postanowił przystąpić do egzaminu maturalnego (w formie ustnej).

Bartek - 4 lata

Kolejnym pacjentem był czteroletni Bartek z opóźnionym rozwojem mowy czynnej i zachowaniami agresywnymi, z którym zgłosili się rodzice po otrzymaniu z poradni psychologicznopedagogicznej diagnozy niepełnosprawności intelektualnej oraz autyzmu. Rodzice Bartka byli zaskoczeni diagnozą, tym bardziej że rozwój językowy mamy chłopca także był opóźniony (na podstawie dostępnej dokumentacji wynikało, że jeszcze w 8. r.ż. mama miała istotne trudności w zakresie ekspresji mowy). Specjaliści z poradni zalecili wizytę u neurologa, ten z kolei pokierował chłopca na badanie neuropsychologiczne.
Bartek podczas pierwszego spotkania był wycofany w kontakcie, negatywistyczny, ale obserwacja jego spontanicznej aktywności zabawowej, informacje uzyskane z wywiadu od rodziców nie sugerowały opóźnionego rozwoju intelektualnego ani zaburzeń ze spektrum autyzmu. Chłopiec prezentował zróżnicowaną i adekwatną mimikę, gestami komunikował się z rodzicami. Nie wypowiadał się spontanicznie, ale rozumiał wszystkie komunikaty słowne. Podczas kolejnego spotkania Bartek był pogodniejszy, pozostawał w bardzo dobrym kontakcie wzrokowym, uczestniczył w naprzemiennej interakcji społecznej, podjął współpracę w sytuacji zadaniowej.
Badanie potencjału intelektualnego za pomocą metody niewerbalnej wskazało na rozwój umysłowy na poziomie inteligencji przeciętnej. W badaniu funkcji językowych stwierdzono niedokształcenie mowy o typie afazji ruchowej. Chłopiec wypowiadał znaczeniowo jedynie dwa słowa, nie łączył ich w wypowiedzi, nie nazywał desygnatów. Rozumienie komunikatów językowych było prawidłowe. Trudnościom językowym towarzyszył obniżony poziom rozwoju funkcji motorycznych.
Zachowania agresywne, wycofywanie się z kontaktów społecznych, trudności w uczestniczeniu w interakcjach społecznych wynikały z frustracji, jakiej chłopiec doświadczał z powodu niemożności komunikowania się, a nie z niepełnosprawności umysłowej czy też autyzmu. Zalecono podjęcie terapii logopedycznej z sugestią wprowadzenia terapii alternatywnej i wspomagającej z równoczesnym zapewnieniem wsparcia psychologicznego.
Bartek podjął terapię logopedyczną. Dzięki wprowadzeniu komunikacji alternatywnej i wspomagającej chłopiec uzyskał narzędzie do komunikacji. Dość szybko zaczęły ustępować zachowania agresywne. Pacjent chętniej nawiązywał kontakt, stopniowo zaczął rozszerzać także zasób słownika czynnego.
Gdyby nie uważność rodziców oraz neurologa konsultującego chłopca, Bartek mógłby powtórzyć historię opisanego wcześniej Adama.

Kuba – lat 12

Ostatnim z pacjentów, którego przypadek chcę przedstawić, był dwunastoletni Kuba, u którego postawiono diagnozę niepełnosprawności intelektualnej oraz całościowych zaburzeń rozwojowych. Z tego zresztą powodu został przyjęty do oddziału neurologii celem diagnostyki etiologii niepełnosprawności. Mama chłopca zgłaszała występowanie u Kuby istotnych problemów w nauce, trudności z pamięcią oraz problemy z zachowaniem. Na podstawie informacji z wywiadu rozwój chłopca w okresie przedszkolnym po...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy