Dołącz do czytelników
Brak wyników

Postępowanie z chorym w ostrym okreie udaru

Artykuły z czasopisma | 20 września 2017 | NR 6
566

Wiedza na temat udaru jest nadal mało rozpowszechniona wśród społeczeństwa, choć stanowi jedną z najczęstszych przyczyn zgonów na świecie. Wielokrotnie możemy spotkać się z interpretacją, iż do zachorowania dochodzi w wyniku porażenia słonecznego. Szerzenie wiedzy na temat udaru staje się więc konieczne, szczególnie wobec wzrostu zachorowań na tzw. choroby cywilizacyjne.

O powadze problemu świadczą statystyki. Co szósta osoba na świecie doznaje udaru. W samym województwie pomorskim w ciągu roku odnotowuje się ponad 5,5 tysiąca zachorowań.

POLECAMY

Definicja udaru

Do niedawna udar mózgu traktowano jako jednostkę chorobową. Obecnie uważa się, że udar mózgu – zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO, World Health Organization) – jest to nagłe wystąpienie ogniskowych lub globalnych zaburzeń czynności mózgu, trwających dłużej niż 24 godziny, mających naczyniowe przyczyny.

Nie jest to więc choroba, a wynik nakładających się na siebie czynników, które doprowadzają do zaburzeń krążenia mózgowego, a w konsekwencji do uszkodzenia mózgu. Określono więc czynniki ryzyka udaru, które można podzielić na modyfikowalne i niemodyfikowalne.

Czynniki ryzyka udaru

niemodyfikowalne (czyli te, na które nie mamy wpływu):

  • wiek,
  • płeć męska,
  • etniczne,
  • predyspozycje rodzinne i genetyczne,
  • przebyte udary.

modyfikowalne (którym w dużej mierze możemy zapobiegać):

  • nadciśnienie tętnicze,
  • choroby serca (migotanie przedsionków),
  • zaburzenia gospodarki lipidowej,
  • cukrzyca,
  • zakażenia,
  • choroby naczyń,
  • zwężenie tętnicy szyjnej wewnętrznej,
  • dysplazja włóknisto-mięśniowa,
  • palenie papierosów,
  • nadużywanie alkoholu,
  • otyłość,
  • dna moczanowa,
  • zespół bezdechu sennego,
  • zaburzenia krzepnięcia, w tym polekowe,
  • przebyty udar bądź przemijający atak niedokrwienny (TIA),
  • niedoczynność tarczycy,
  • stosowanie amfetaminy i kokainy.

W wyniku udaru mózgu:

  • 20% pacjentów umiera,
  • 15–30% wymaga pomocy osoby drugiej,
  • 40% demonstruje umiarkowaną niesprawność,
  • 10–25% wraca do pełnej sprawności.

Do udaru mózgu dochodzi, kiedy:

  • następuje ograniczenie przepływu krwi w tętnicy zaopatrującej dany obszar mózgu z powodu jej niedrożności np. z przyczyny zatorowej – wówczas mówimy o udarze niedokrwiennym,
  • w wyniku przedostania się krwi do mózgu z powodu uszkodzenia ściany naczynia krwionośnego – wówczas mamy do czynienia z udarem krwotocznym, powszechnie nazywanym „wylewem krwi”.

 UDAR MÓZGU


Rys. 1. Udar mózgu niedokrwienny i krwotoczny; opracowanie własne autorki.

Około 80% udarów stanowią udary niedokrwienne. Zarówno niedokrwienne, jak i krwotoczne powodują zagrożenie życia i wymagają natychmiastowej hospitalizacji.

Objawy udaru

Po wystąpieniu pierwszych objawów, takich jak:

  • wykrzywienie twarzy, opadnięty kącik ust, opadnięcie powieki,
  • drętwienie lub niedowład kończyn,
  • zaburzenia mowy (dyzartria lub afazja),
  • zawroty głowy,
  • zaburzenia równowagi,
  • zaburzenia przytomności,
  • zaburzenia świadomości,

pacjent powinien jak najszybciej znaleźć się w szpitalu.

Czasami objawy trwają kilka minut i samoistnie ustępują. Często takie przemijające objawy są lekceważone przez chorego i jego otoczenie. Najczęściej jednak powtarzają się i nie ustępują już samoistnie. Niestety, nie można przewidzieć, jaki przebieg będzie miała choroba, dlatego też bez względu na czas trwania deficytu wymagana jest natychmiastowa hospitalizacja.

Przebieg zachorowania w początkowym, ostrym okresie może być burzliwy i stanowi to poważne zagrożenie dla życia.

Szpitalny Oddział Ratunkowy

Pacjent, który zostaje przywieziony do Szpitalnego Oddziału Ratunkowego (SOR = Izba Przyjęć), objęty jest natychmiastową opieką lekarza neurologa, którego zadaniem jest przeprowadzenie szeregu badań oraz zebranie bardzo szczegółowego wywiadu (od samego pacjenta, o ile to możliwe, lub od świadka zdarzenia). W SOR-ze przeprowadza się:

  • pomiar ciśnienia,
  • badanie krwi,
  • EKG,
  • RTG płuc,
  • tomografię mózgową (CT, KT).

szczegółowe badanie neurologiczne, uwzględnia:

  • ocenę sprawności ruchowej (niedowłady, zaburzenia równowagi),
  • analizę zaburzeń mowy (dyzartria, afazja),
  • ocenę zachowania,
  • ocenę widzenia,
  • ocenę charakteru zaburzeń (początek nagły czy narastający).

Na podstawie ww. wyników badań i dokładnie zebranego wywiadu można wysunąć hipotezę udaru niedokrwiennego lub krwotocznego mózgu, podejrzenia charakteru rozrostowego (guzy mózgu) lub też zaburzeń czynnościowych.

Centrum Udaru Mózgu

Pacjent udarowy ze Szpitalnego Oddziału Ratunkowego przekazywany jest – wg obecnie obowiązujących standardów – do Centrum/Oddziału Udaru Mózgu, gdzie jest ściśle monitorowany.

W przypadku udaru niedokrwiennego u części pacjentów rozważa się włączenie leczenia trombolitycznego, pozwalającego na „rozpuszczenie” materiału zatorowego. Leczenie takie musi być wdrożone w pierwszych godzinach od wystąpienia pierwszych objawów. Mówi się o tzw. złotych godzinach – czyli w ciągu 4 – 5 godzin od pojawienia się pierwszych objawów.

W pierwszych dniach odbywa się badanie neurologopedyczne oraz ocena sprawności pacjenta, dokonywana przez rehabilitanta.

Zdiagnozowanie chorego w ostrym okresie udaru stanowi dla klinicystów poważny problem ze względu na występujące często zaburzenia przytomności, zaburzenia świadomości, zaburzenia w odbiorze bądź nadawaniu mowy oraz dużą dynamikę zmian.

Rola neurologopedy

Podobnie jak w przypadku badania neurologicznego, najważniejszą rolę odgrywa dokładne zebranie wywiadu. To właśnie na jego podstawie oceniamy optymalne możliwości pacjenta i dopasowujemy materiał badawczy i terapeutyczny do możliwości chorego.

Przy ocenie neurologopedycznej kierujemy się oceną możliwości komunikacyjnych pacjenta, czyli w jaki sposób potrafi się on  porozumiewać z otoczeniem.

Do celów diagnostycznych w badaniu neurologopedycznym wykorzystywana jest skala SODA. Pozwala ona monitorować dynamiczny okres udaru, rejestrować regresję lub progresję objawów.

Zadaniem neurologopedy po ustaleniu możliwości komunikacyjnych chorego jest przygotowanie wstępnego projektu terapii, ulegającego modyfikacji w czasie hospitalizacji, w zależności od obrazu chorego. Pierwsze dni udaru charakteryzują się dużą dynamiką zmian, stąd też pojawia się konieczność weryfikacji badań.

Dynamika dotyczy zarówno ilościowego, jak i jakościowego stanu pacjenta. W przypadku afazji obserwuje się znaczne wahania co do nasilenia czy wycofywania się zaburzeń mowy. Zmiany dotyczą również rodzaju afazji. I tak na przykład obserwowane u chorego głównie deficyty w zakresie odbioru mowy mogą nawet tego samego dnia przekształcić się w deficyty nadawcze przy poprawie rozumienia. Nie należy więc obawiać się konieczności weryfikacji obserwacji neurologopedycznych.

Chory udarowy, w zależności od potrzeby, poza opieką neurologopedyczną objęty jest opieką psychologiczną. Do zadań psychologa należy o...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy