Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki logopedy

4 października 2017

NR 15 (Wrzesień 2016)

Norma językowa w dwujęzyczności?

0 66

Dwujęzyczność z pewnością wzbogaca, ale niekiedy wiąże się także ze specyficznymi problemami w nauce mowy, które mogą mieć rozmaite konsekwencje – również w dalszym funkcjonowaniu dziecka. Jakie problemy może napotkać logopeda w pracy z dziećmi z rodzin wielojęzycznych?

Kontekst dwu- i wielojęzyczności może powodować różnice ilościowe i jakościowe w rozwoju mowy dziecka, ale nie jest czynnikiem, który hamuje jej rozwój. Według wielu źródeł (Caramazza, 1973; Dulay, 1982) język matki wpływa na system fonologiczny i fonetyczny drugiego języka. Dzieci mogą prezentować też inne wady wymowy w porównaniu z dziećmi jednojęzycznymi (Hambly, 2013). Jednak, porównując rezultaty w powtarzaniu słów i nibysłów, nie doszukamy się różnicy między dziećmi jedno- i wielojęzycznymi.

Podczas bilansu logopedycznego nie należy ograniczyć się tylko do badania jednego systemu fonologicznego i fonetycznego, ponieważ w takim przypadku wykonujemy pracę w połowie. Należy zrozumieć, jaka jest przyczyna takiej czy innej wady wymowy.

Etapy diagnozy rozwoju mowy u dziecka dwujęzycznego

Dla logopedów, którzy nie czują się kompetentni w innym języku niż polski, proponuję następujące etapy diagnozy.

Na początek należy przeprowadzić szczegółowy wywiad z rodzicami, w którym skupimy się na komunikacji w rodzinie. Musimy wiedzieć, w jakim języku rodzice i rodzeństwo mówią do dziecka oraz czy są sytuacje, w których używają innego języka niż polski, a jeśli tak, to dlaczego. Rodzice mogą być skrępowani, aby zwracać się do dziecka w ich języku poza domem. Poza tym wiele badań wskazuje, że trudna sytuacja finansowa, izolacja i depresja matki emigrantki wpływają bardzo negatywnie na rozwój mowy dziecka. Dodatkowo matki dzieci dwujęzycznych czują presję społeczną, aby mówić w języku kraju zamieszkania. Nie można pominąć też informacji dotyczącej poziomu języka obcego rodziców. Rodzice niemówiący dobrze w języku obcym zostawiają dzieci przed telewizorem lub innym ekranem, aby nauczyły się języka obcego. Wielokrotnie podkreślam negatywny wpływ ekranów na ogólny rozwój dziecka nie tylko dwujęzycznego i oferuję krótkie artykuły w dwóch językach na ten temat, aby rodzice zaprzestali tej praktyki.

W pracy z dziećmi dwujęzycznymi przydatna jest znajomość zapisów fonetycznych międzynarodowego systemu transkrypcji IPA (International Phonetic Alphabet). Symbole międzynarodowe pozwalają na porównanie systemów fonetycznych języków.

Po przeprowadzeniu wywiadu przechodzimy do badania mowy w języku polskim. Sprawdzamy artykulację w tym języku i podejmujemy choćby powierzchowny bilans wszystkich języków obecnych w środowisku dziecka. Do pracy z dziećmi dwujęzycznymi bardzo przydatna jest znajomość zapisów fonetycznych międzynarodowym systemem transkrypcji IPA (International Phonetic Alphabet). Symbole międzynarodowe pozwalają na porównanie systemów fonetycznych języków. Można także poszukać informacji na stronach internetowych (np. http://www.cplol.eu/), jakie wady wymowy są typowe dla danego języka. Jeszcze szybszym rozwiązaniem jest pomoc rodzica, który mówi w języku obcym na poziomie zbliżonym do osoby jednojęzycznej. Rodzic pokazuje, jak wymawia się zaburzoną głoskę w obcym języku, może też podać wyrazy z daną głoską w każdej pozycji artykulacyjnej typowej dla niej. Możemy zapisać fonetycznie, jak się dane wyrazy wymawia, i dzięki temu sprawdzamy, czy dwa systemy są zaburzone. Zadaniem dziecka jest powtórzenie usłyszanych, nagranych albo odtworzonych słów. Możemy także użyć nibysłów, jednak warto mieć chociaż podstawowe informacje na temat typowej struktury wyrazu, długości słów oraz pozycji, w której zaburzona głoska występuje w obcym języku.

Po przeprowadzeniu wyżej wymienionych etapów p...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy