Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadku jąkania Dawida, Leny i Weroniki

Artykuły z czasopisma | 14 września 2017 | NR 1
60

Dlaczego terapia rodzinna?

Rodzina jest podstawowym systemem, źródłem bodźców kształtujących zachowania dziecka, w niej zachodzi proces modelowania – często rodzice doświadczają trudności emocjonalnych bądź logopedycznych, które nasilają lub podtrzymują problem u dziecka. Edukując rodziców, kształci się najbardziej dostępnych dla dziecka terapeutów. Szczególnie ważny jest aspekt motywacyjny i emocjonalny. To rodzic jest osobą, która ma najwięcej okazji do nagradzania właściwych zachowań dziecka i jego wysiłków. 

Rodzice często zgłaszają obawy co do tego, jak nagradzać dziecko, czy i jak je karać, jak stawiać granice. Deficyty, a zwłaszcza niespójność i brak konsekwencji w tym aspekcie nasila problem logopedyczny, sprawia, że motywacja dziecka do pracy waha się, obniża efektywność terapii. Problem wychwycony na spotkaniu grupy dla rodziców jest możliwy do przepracowania i uzgodnienia stosowanych w domu zasad. Problem u dziecka, jeżeli nie jest przejściowy, zwykle budzi frustrację. Pojawiają się nierealne oczekiwania co do postępów dziecka. Brak akceptacji dla problemu, a zwłaszcza niecierpliwość rodziców, nawyk poprawiania, przerywania bądź uzupełniania wypowiedzi dziecka rodzi niepotrzebne napięcia, powoduje zaniżenie poczucia samoskuteczności i wartości u dzieci, osłabia motywację do pracy.

Struktura zajęć dla rodziców

Potrzeby

Wskazane są warsztaty integracyjne, których elementem będzie zebranie dotychczasowych doświadczeń w terapii dziecka, historii podejmowanych prób terapii, a także oczekiwań/braków w umiejętnościach i wiedzy, na które ma odpowiedzieć RTJ (rodzinna terapia jąkania). Jest to także czynnik wzbudzający lepszą motywację do pracy uczestników, wzmacniający utożsamienie się z prowadzonymi zajęciami i dostosowanie programu do potrzeb grupy. Rodzice najczęściej chcą pracować nad umiejętnością konsekwencji i spójności decyzji z partnerem, byciem przewidywalnym dla dzieci. Pomagają im w tym m.in. warsztaty autorefleksyjne, podróż do własnego dzieciństwa i zajęcia z elementami dramy.

Emocje

Dorośli i dzieci przeżywają różne, często skrajne stany emocjonalne związane z niepłynnością mowy. Towarzyszy im często poczucie bezradności, niższa samoocena, złość, poczucie krzywdy i winy. Warsztaty z tego zakresu pozwalają także na wykrycie zaburzeń w okazywaniu i wzajemnym reagowaniu na własne emocje w rodzinie. Można wyłowić błędne koła nasilające problem dziecka, co pozwoli na ewentualne pokierowanie uczestników na terapię indywidualną.

Praca nad poczuciem własnej wartości

Warsztaty z tego zakresu chronią przed wypaleniem się uczestników i poprzestaniem na działaniach pozornych w terapii. Umiejętność dbania o siebie, odczytywania i reagowania na własne stany emocjonalne stanowi rdzeń wszelkich kompetencji i umiejętności. Wpływa też pośrednio na modulację głosu i obniża przeżywane napięcia, które mogą wywoływać/nasilać niepłynność mowy.

Komunikacja i stawianie granic

Asertywność i sposób przekazywania sobie informacji zwrotnych są chętnie ćwiczone przez uczestników, ponieważ sprawiają najwięcej problemów. Czyszczenie niespójnych bądź nieczytelnych komunikatów, skracanie tych zbyt długich, a zwłaszcza likwidowanie komunikatów sprzecznych niweluje powstawanie wielu negatywnych emocji z tym związanych. Rodzice często pytają o informacje teoretyczne z tego zakresu. Ciekawe są dla nich mechanizmy odpowiedzialne za ekspresję i rozumienie mowy. Jest to okazja do dyskusji o przyczynach jąkania się, a także do wyłaniania fałszywych przekonań, irracjonalnych obaw co do przyczyn trudności dziecka itp.

Nauka warsztatowa:

  • odwzorowywanie i odczytywanie zachowań swoich dzieci,
  • ćwiczenie umiejętności interpersonalnych,
  • ćwiczenie mające na celu wyrażanie i odczytywanie emocji innych osób,
  • stosowanie asertywnych komunikatów,
  • jasne wyrażanie swoich potrzeb i oczekiwań,
  • autoanaliza swoich mocnych i słabych stron jako rodzica,
  • określenie celów, do których będą dążyć,
  • stawianie granic oraz radzenie sobie ze stresem,
  • praca nad poczuciem wartości,
  • autodiagnoza obszarów, nad którymi można pracować w celu poprawienia jakości codziennego życia,
  • uzyskanie informacji co do konkretnych zachowań do tego prowadzących.

Tematy spotkań z psychologiem, według programu rodzinnej terapii jąkania

Spotkanie 1 „Jakim chciałbym być rodzicem?”

Cele:

  • poszerzenie wiedzy o emocjonalnym znaczeniu kontaktu dziecka z rodzicem,
  • własne doświadczenia i emocje przeżywane w dzieciństwie,
  • wykorzystywanie pozytywnych doświadczeń w wychowaniu,
  • negatywne konsekwencje stosowania kar,
  • podkreślanie znaczenia pozytywnego wzmacniania,
  • relaksacja.

Spotkanie 2 „Kolorowe emocje”

Cele:

  • uzyskanie wglądu we własne emocje, stworzenie karty emocji,
  • wyrażanie i odczytywanie emocji,
  • omówienie roli emocji w naszym życiu i w relacjach rodzinnych,
  • radzenie sobie z emocjami.

Spotkanie 3 „Jak myśleć o sobie dobrze?”

Cele:

  • omówienie pojęcia własnej wartości,
  • budowanie poczucia własnej wartości,
  • nauczenie się akceptowania własnych ograniczeń,
  • nauczenie się dbania o swoje poczucie wartości.

Spotkanie 4 „Komunikacja – czyli trudne proste rzeczy”

Cele:

  • omówienie komunikacji werbalnej i niewerbalnej,
  • nauka stosowania komunikatu Ja,
  • praca nad zastosowaniem czytelnych komunikatów,
  • omówienie sytuacji, w których trudno o konsekwencję czy stanowczość,
  • jak przeformułować komunikat pozytywnie,
  • nauka stawiania granic.

Dlaczego dzielimy grupę na rodziców i dzieci

Różne treści

Zajęcia psychoedukacyjne dla dzieci i rodziców zawierają treści na różnym poziomie abstrakcji. Warto dzielić uczestników na grupy, aby lepiej odpowiedzieć na ich potrzeby. Podział ten zapewnia też atmosferę bezpieczeństwa, rodzice ani dzieci nie boją się otwarcie dyskutować i omawiać wzajemne zachowania oraz wątpliwości z nimi związane. Umożliwia też ćwiczenie i bezpieczne popełnianie błędów bez naruszania autorytetu rodzica.

Poruszanie trudnych tematów i intymnych wspomnień

Zajęcia, zwłaszcza warsztatowe, powodują konieczność pracy zespołowej, pracy nad sobą, czasem wywołują trudne wspomnienia – traumy z dzieciństwa, relacje z partnerem, różne żale i poczucie krzywdy czy nawet lęki egzystencjalne, których dziecko nie powinno być świadkiem. Tak zorganizowana praca zapewnia możliwość pełnego wejścia rodzica w ćwiczenia i terapię.

Możliwość swobodnej dyskusji i zadawania pytań

Rodzice bez udziału dzieci mogą swobodnie dyskutować na tematy kontrowersyjne, udzielać sobie nawzajem wsparcia i bezpiecznie przyjmować oferowaną pomoc. Wiele takich tematów dotyczy zachowania bądź emocji dziecka i w jego obecności rozmowa nie byłaby możliwa. Często spontanicznie pojawiają się pytania dotyczące funkcjonowania rodziców, roli pewnych trudności w życiu rodziny itp.

Możliwość ćwiczeń warsztatowych bez ryzyka popełnienia błędu i naruszenia autorytetu

Uczestnicy pojawiają się z najróżniejszym poziomem umiejętności inetpresonalnych. Obserwowanie dorosłych w ćwiczeniach, gdy ujawnia się agresja, uległość bądź czasem desperacja, a zwłaszcza porównywanie rodziców między sobą nie byłoby dla dziecka korzystne. Ma to być okazja do konfrontacji z włas...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy