Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii

21 marca 2018

NR 24 (Marzec 2018)

Rozwój sensomotoryczny a rozwój mowy

0 457

Rozwój mowy u dzieci związany jest z rozwojem sensomotorycznym. Coraz częściej obserwujemy u dzieci zaburzenia przetwarzania bodźców sensorycznych. Z tym procesem szczególnie związane są trzy zmysły, których zaburzenia mają duży wpływ na rozwój mowy.

Kształtowanie się i funkcja układu przedsionkowego

Układ przedsionkowy to najwcześniej rozwijający się system zmysłowy. Ma on charakter jednoczący, czyli wszystkie inne rodzaje wrażeń są przetwarzane w odniesieniu do fundamentalnych informacji przedsionkowych. Receptory tego systemu są umiejscowione w uchu wewnętrznym i są nimi komórki włosowate ucha. W związku z tym mają anatomiczne powiązanie z narządem słuchu. Rozwój tego układu zaczyna się już ok. 7. tyg. życia płodowego, a ok. 6. m.ż. płodu układ ten jest w pełni gotowy do pracy. Wspólnie z układem czuciowym i wegetatywnym odbiera i przekazuje informacje do mózgu. Układ przedsionkowy płodu jest mocno stymulowany w łonie matki. Odbywa się to podczas ruchu wykonywanego przez kobietę. Dzieci, których matki podejmowały aktywność ruchową podczas ciąży, rzadziej cierpią na zaburzenia przetwarzania bodźców integracji sensorycznej.
 

Zmysł przedsionkowy informuje nas o położeniu głowy w stosunku do reszty ciała, a także o tym, czy się poruszamy, czy pozostajemy w spoczynku. Przekazuje do mózgu informacje, w jakim kierunku porusza się nasze ciało oraz o prędkości, z jaką się przemieszcza. Dzięki temu organizm jest w stanie utrzymać równowagę. Układ przedsionkowy zmusza nas do takiej odpowiedzi motorycznej całego ciała, aby mogło wyrównać pozycję, zachować równowagę i nie doprowadzić do potknięcia się czy przewrócenia.

Zmysł równowagi dojrzewa do ok. 11. r.ż. Aby proces ten przebiegał sprawnie i doprowadził do pełnej integracji układu przedsionkowego z innymi systemami sensorycznymi, potrzebny jest ruch. Dziecko do prawidłowego rozwoju potrzebuje zróżnicowanych doznań ruchowych. Dysfunkcje w obrębie układu przedsionkowego będą powodowały nieprawidłową interpretację doznań dotyczących siły ciężkości, równowagi i ruchu w przestrzeni. Mózg nie będzie w sposób właściwy odczytywał otrzymywanych informacji. Dziecko może być niezdarne i nieskoordynowane podczas wykonywania ruchu. W konsekwencji będzie unikało zabaw ruchowych i aktywności wymagających szybkiego poruszania się w przestrzeni. Układ przedsionkowy w znacznym stopniu oddziałuje na ruch gałek ocznych, co może powodować trudności z analizą wzrokową. W konsekwencji dysfunkcje w obrębie układu przedsionkowgo mogą prowadzić do trudności z utrzymaniem równowagi, prawidłowej postawy ciała i obustronnej koordynacji ruchowej. Deficyty mogą bezpośrednio przekładać się na zdobywanie umiejętności szkolnych, takich jak czytanie czy przepisywanie z tablicy, spokojne siedzenie w ławce i branie udziału w zajęciach szkolnych.

Układ przedsionkowy płodu jest mocno stymulowany w łonie matki. Odbywa się to podczas ruchu wykonywanego przez kobietę. Dzieci, których matki podejmowały aktywność ruchową podczas ciąży, rzadziej cierpią na zaburzenia przetwarzania bodźców integracji sensorycznej. 

 

Przypadek Ani (3 lata)

Mama Ani przez większość ciąży musiała leżeć. Poród poprzez cesarskie cięcie. Dziewczynka od 2,5 r.ż. uczestniczyła w zajęciach logopedycznych z powodu opóźnionego rozwoju mowy. Dziewczynka bardzo lubiła wysoko się wspinać, kręcić się na karuzeli i biegać. Miała duże trudności ze skoncentrowaniem się na zabawie, bardzo szybko zmieniała obiekt, którym się bawi. Ujawniała problem z wodzeniem wzrokiem, nie patrzyła na przedmiot trzymany w ręku, nie patrzyła na przeszkodę, którą próbowała pokonać, co w konsekwencji prowadziło do częstego przewracania się i upadków. Podczas zajęć logopedycznych szybko się nudziła.

Rozszerzenie terapii Ani o zajęcia prowadzone metodą integracji sensorycznej, w znacznej mierze oparte na stymulacji układu przedsionkowego oraz wprowadzenie ćwiczeń stymulujących ten układ przed zajęciami logopedycznymi w widoczny sposób wpłynęło na zachowanie dziecka. Dziewczynka skakała na trampolinie przed zajęciami oraz w ramach odpoczynku, a krzesełko przy stoliku zostało zastąpione piłką rehabilitacyjną. Ania była w stanie dłużej koncentrować się na zadaniu, a utrzymanie pozycji siedzącej przy stoliku nie było już dla niej tak dużym problemem. Znacznie poprawiła się także kontrola wzrokowa.

 

Rozwój zmysłu propriocepcji 

Zmysł propriocepcji czerpie informacje z receptorów mieszczących się w stawach, mięśniach, więzadłach i tkance łącznej. W ten sposób informuje mózg o ułożeniu części ciała bez konieczności ich widzenia. Zmysł ten zwany jest też zmysłem pozycji lub zmysłem mięśniowym. Bodźcem, który oddziałuje na jego receptory, jest rozciąganie. Najmocniejsze doznania docierają do mózgu, jeśli ciało wykonuje czynność, przeciwdziałając sile grawitacji. Zmysł ten przyczynia się do wytworzenia w mózgu mapy naszego ciała, dzięki której jesteśmy w stanie lepiej odnaleźć się w przestrzeni.

Tak jak układ przedsionkowy, również zmysł propriocepcji jest jednym z trzech zmysłów podstawowych. Rozwija się bardzo wcześnie w łonie matki. Płód, poruszając rączkami i nóżkami, musi przeciwdziałać naporowi wód płodowych i w ten sposób dostarcza sobie bodźców proprioceptywnych. Po 4. m.ż. płodowego dziecko jest już na tyle duże, że zaczyna dotykać ścian macicy. Wykonując ruchy prostowania rączek i nóżek, zwiększa doznania proprioceptywne poprzez nacisk. 

Wrażenia płynące ze zmysłu propriocepcji mają ścisły związek z układem dotykowym i z układem przedsionkowym. Współdziałanie tych układów umożliwia ocenę ciężaru przedmiotów lub siły, jakiej należy użyć, aby coś przenieść. Dzieci z zaburzeniami czucia głębokiego mają trudności w określeniu pozycji swojego ciała. Trudność dotyczy także określenia ruchu części swojego ciała. Problemem staje się precyzja ruchów oraz kontrola mięśni odpowiedzialnych za dużą i małą motorykę. Ruchy dziecka są nieekonomiczne.

Prawidłowo funkcjonujący zmysł propriocepcji umożliwia nabywanie wyższych umiejętności językowych. Dziecko, które nie czuje swojego ciała i nie potrafi prawidłowo odnieść go do przestrzeni, nie będzie wiedziało, czy przedmiot znajduje się na stole, czy pod stołem itp. Problemy będą obejmowały także stabilność posturalną oraz planowanie motoryczne, a w konsekwencji – bezpieczeństwo emocjonalne.

 

Przypadek Stasia (4 lata)

Chłopiec został zgłoszony na terapię integracji sensorycznej przez rodziców po sugestii pań z przedszkola. Staś w przedszkolu często wpadał na dzieci, bardzo lubił mocno się przytulać. Zdarzało się, że w złości gryzł i drapał rówieśników. W trakcie zabawy zdarzało się, że psuł zabawki, zbyt mocno ściskał przedmioty. Przy jedzeniu często był ubrudzony, a sięgając np. po kubek, przewracał inne rzeczy będące na stole. Podczas rysowania bardzo mocno przyciskał kredki; zdarzało się, że je łamał.

W domu chciał być bardzo mocno przytulany, często wkładał dłon...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy