Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z...

5 marca 2018

NR 11 (Styczeń 2016)

Diagnoza psychologiczna w logopedii

0 38

Logopeda w swojej pracy spotyka się z różnymi przypadkami. Często wymagają one konsultacji psychologicznej. Z uwagi na rosnącą grupę dzieci z zaburzeniami mowy i zachowania logopedzi coraz częściej sięgają po pomoc innych specjalistów, w tym psychologów. Aby osiągnąć satysfakcjonujące rezultaty terapeutyczne, konieczna jest współpraca na linii nie tylko logopeda – rodzic, ale również logopeda – psycholog.

Do najczęstszych zaburzeń mowy wymagających interwencji psychologicznej zaliczamy jąkanie i mutyzm, silnie związane ze sferą emocjonalną dziecka. Logopeda może również skierować pacjenta do psychologa, gdy przypuszcza, że opóźniony rozwój mowy jest niesamoistny, a u jego podłoża może leżeć np. upośledzenie umysłowe, niedosłuch, autyzm czy wady rozwojowe OUN.

Często, gdy nie ma zadowalających postępów w terapii, a logopeda wykorzystał już wszystkie możliwe sposoby pracy, przydatna może okazać się pomoc psychologa. Przyczyny problemów z mową mogą mieć źródło w osobowości pacjenta, relacji dziecka z rodzicem, kłopotach w kontaktach z rówieśnikami. Dziecko może mieć problemy z nauką czytania i pisania, wykazywać trudności grafomotoryczne, kłopoty z koncentracją uwagi.
W ostatnich latach pojawił się także problem wielojęzyczności i wielokulturowości. Zjawiska te mogą rodzić różnego rodzaju trudności – nie tylko logopedyczne, ale też emocjonalne i społeczne. Wówczas warto się zastanowić nad pomocą psychologiczną. 

Jąkanie a diagnoza psychologiczna

Jąkanie to nie tylko skurcze mięśni oddechowych, fonacyjnych czy artykulacyjnych, ale przede wszystkim psychika. Dziecko może bardzo dobrze opanować wszystkie techniki i metody związane z terapią i regularnie uczestniczyć w zajęciach, a mimo to nie osiągać satysfakcjonującej poprawy. Wszystko zależy, oczywiście, od stopnia i nasilenia niepłynności, a także wielu innych czynników: zdrowia somatycznego, wieku dziecka, szkoły itp. W szczególności trzeba jednak przyjrzeć się sferze emocjonalnej, osobowościowej i rodzinnej pacjenta. Każde dziecko, które trafia do logopedy z podejrzeniem jąkania, powinno przejść diagnozę psychologiczną, pomocną w wykryciu mechanizmów powodujących nasilenie zaburzenia.

Co dokładnie robi psycholog? Przede wszystkim przeprowadza bardzo szczegółowy wywiad (anamnezę) z rodzicem. Specjalista musi się dowiedzieć, jak przebiegała ciąża, poród i jak rozwijało się dziecko, jak wyglądają jego relacje z rówieśnikami, czy dobrze śpi, czy przyjmuje jakieś leki, ile ma zajęć dodatkowych, czy ma jakieś problemy szkolne, czy ma dobre warunki w domu. Te i wiele innych informacji stanowią podstawę do sformułowania hipotez oraz celów diagnostycznych. Na tej podstawie psycholog może zaproponować rodzicowi sposób diagnozy: czy zająć się badaniem sfery emocjonalnej, społecznej, szkolnej, rodzinnej, czy też intelektualnej. Z wywiadu często wynika, że konieczna jest diagnoza kompleksowa, obejmująca wszystkie wymienione sfery. Proces diagnostyczny jest wówczas dłuższy, wymaga więcej czasu. Przeciętna liczba spotkań diagnostycznych wynosi około czterech, w przypadkach bardziej skomplikowanych – nawet około siedmiu. 

Po zebraniu szczegółowych informacji psycholog przystępuje do nawiązania kontaktu z dzieckiem i zastosowania odpowiednich metod diagnostycznych. W przypadku jąkania będzie to głównie diagnoza problemów emocjonalnych, społecznych i rodzinnych. W takiej diagnozie są stosowane najczęściej testy i zabawy o charakterze projekcyjnym, kwestionariusze osobowości, różne skale nastroju, specjalne testy do diagnozy relacji rodzinnych, schematy wywiadów ustrukturalizowanych z rodzicem pod kątem konkretnej jednostki chorobowej, np.: zespołu hiperkinetycznego, całościowych zaburzeń rozwoju czy zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych. Zebrany materiał diagnostyczny jest poddawany szczegółowej analizie, interpretacji oraz obliczeniom; wiele wyników należy odnieść do norm wiekowych. Wnioski z badań przedstawiane są rodzicom na osobnym spotkaniu bez dziecka, zwanym potocznie omówieniem. 

W przypadku dzieci jąkających się diagnoza najczęściej ujawnia ich ogromną wrażliwość oraz tendencję do przeżywania różnych lęków. Bardzo często rodzic musi się również zmierzyć z informacjami dotyczącymi środowiska rodzinnego. W trakcie badań dzieci często ujawniają różne nieprawidłowości w funkcjonowaniu rodzinnym: faworyzowanie rodzeństwa, obciążanie dziecka zajęciami dodatkowymi, nieprzestrzeganie zaleceń logopedycznych w domu, kłótnie rodzicielskie, zdrady małżeńskie, brak czasu dla dziecka i wiele innych. Niektóre informacje związane z rodziną celowo nie są ujawniane w trakcie wywiadu, a w niektórych przypadkach rodzic nie zdaje sobie sprawy, iż dane zjawiska mogą mieć wpływ na jąkanie. 

Szczegółowe omówienie wyników badań obrazuje rodzicowi przyczyny niepowodzeń w terapii niepłynności mowy i pozwala sformułować odpowiednie zalecenia, np.: podjęcie psychoterapii rodzinnej, zwiększenie kontaktów z ojcem czy rozmowę z nauczycielem w sprawie klasowego dręczyciela. Jeśli badania wykryją nieprawidłowości w sferze emocjonalnej, np.: neurotyzm, wysoki poziom lęku i niepokoju, silne napięcie, nieśmiałość, należy zaproponować udział dziecka w terapii psychologicznej. Wówczas dla osiągnięcia sukcesu konieczne jest połączenie sił logopedycznych i psychologicznych. 

Czasami w badaniach wychodzą różne deficyty parcjalne związane z obniżeniem funkcjonowania niektórych analizatorów i funkcji poznawczych. Takie nieprawidłowości również mogą mieć bardzo duży wpływ na jąkanie. Dziecko moż...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy