Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki logopedy

2 marca 2018

NR 11 (Styczeń 2016)

Dzieci afatyczne diagnozowanie

853

Dzieci afatyczne rozwijają się inaczej niż ich zdrowi rówieśnicy. Osiowym objawem nieprawidłowego rozwoju są ograniczenia w opanowaniu mowy w aspekcie zarówno ekspresyjnym, jak i percepcyjnym. Niedokształcenie mowy (n.m.) o typie afazji może mieć różną postać. Prawidłowa diagnoza umożliwia objęcie dziecka odpowiednią terapią i dostosowanymi do jego potrzeb formami kształcenia w przedszkolu i szkole.

Zaburzenia afatyczne u dzieci 

Dzieci z problemami w zakresie mowy nie stanowią grupy jednolitej. U jednych dominują trudności w realizowaniu planów motorycznych wypowiedzi słownych przy relatywnie mniej zaburzonej zdolności rozumienia mowy. U pozostałych przeważają trudności w rozumieniu komunikatów werbalnych przy lepiej zachowanej zdolności do wypowiadania słów, zdań czy dłuższych tekstów bez pełnej świadomości ich znaczenia. W niedokształceniu mowy o typie afazji zaburzony jest cały system językowy – wszystkie podsystemy języka: fonetyczno-fonologiczy, fleksyjno-składniowy, leksykalno-semantyczny oraz czynności mowy: powtarzanie, rozumienie, nadawanie oraz czytanie i pisanie.  Stopień nasilenia objawów u każdego dziecka może być inny. Bez względu na rodzaj niedokształcenia i jego rozległość wszystkie dzieci afatyczne napotykają na poważne trudności w komunikowaniu się za pomocą mowy. Zaburzeniom w rozwoju czynności mowy towarzyszą różnego rodzaju deficyty rozwojowe, będące, podobnie jak zaburzony rozwój mowy, konsekwencją nieprawidłowego funkcjonowania OUN. Są to tzw. objawy niespecyficzne, do których zaliczamy: zaburzenia uwagi, pamięci, koordynacji ruchowej, motoryki dużej i małej, labilność emocji oraz znacznego stopnia męczliwość.

POLECAMY

Proces diagnozy 

Celem postępowania diagnostycznego jest ustalenie rodzaju i zakresu odstępstw od normy rozwojowej badanego dziecka, określenie mechanizmów zaburzenia, przyjęcie hipotezy diagnostycznej oraz wskazanie miejsca i sposobów oddziaływania na dziecko w celu wyrównywania deficytów neurorozwojowych. 

Rozpoczynając postępowanie diagnostyczne, należy pamiętać, że trudności w opanowaniu mowy i języka mogą być objawem różnych zaburzeń ogólnorozwojowych.

Objawy specyficzne i niespecyficzne zwykle przenikają się wzajemnie, stąd duża różnorodność obrazów tego zaburzenia, konieczność wnikliwej, wieloaspektowej, wielospecjalistycznej diagnozy oraz bardzo indywidualnego podejścia w procesie terapii i edukacji. U małego dziecka objawy niespecyficzne mogą początkowo maskować objawy specyficzne, osiowe, i dawać bardzo niejednoznaczny obraz. W związku z tym diagnozowanie dzieci o nietypowym rozwoju musi być procesem, w którym konieczny jest udział specjalistów różnych dziedzin. Wnikliwa analiza wyników badań i obserwacji pochodzących z różnych źródeł umożliwia postawienie diagnozy i zaplanowanie najbardziej odpowiedniego sposobu interwencji terapeutycznej. 

Pierwszym źródłem danych o dziecku są informacje pochodzące od rodziców bądź opiekunów. Umiejętnie przeprowadzony wywiad i dane z wypełnionych przez rodziców kart obserwacyjnych pozwalają diagnoście zorientować się w dotychczasowym przebiegu rozwoju dziecka, jego możliwościach i ograniczeniach widzianych z perspektywy rodzica. Istotne są również wszelkie gromadzone przez rodziców opinie i wyniki badań lekarskich oraz opinie pedagogów i innych specjalistów, którzy prowadzili działania diagnostyczne czy terapeutyczne.

Z uwagi na brak znanych nam, jednoznacznych przyczyn zaburzenia i jego mechanizmów koncentrujemy się na analizie objawów specyficznych i niespecyficznych rejestrowanych u dziecka. Podejrzewając u badanego dziecka n.m. o typie afazji, będące specyficznym zaburzeniem rozwoju systemu językowego, warto wziąć pod uwagę:

  • kryterium kliniczne – objawowe – którego istotą jest włączanie, 
  • kryteria wyłączania (wykluczania). 

Co trzeba wykluczyć? Dziecko afatyczne nie jest upośledzone w sferze niewerbalnej i to różni je od dzieci, których rozwój jest wyraźnie opóźniony we wszystkich sferach. Zaburzenia w rozwoju mowy nie są też skutkiem niedosłuchu ani jednym z objawów całościowych zaburzeń rozwoju (autyzm), zaburzeń emocjonalnych czy zaniedbań środowiskowych. 

Dzieci afatyczne mogą mieć wadę wymowy, ale wymowa jest mniej istotnym problemem w ich funkcjonowaniu językowym. Trudności artykulacyjne towarzyszyć mogą (nie muszą) zaburzonej sprawności językowej. 

Kryterium kliniczne (objawowe) 

Podstawą do rozpoznania przez logopedę, psychologa, z pomocą pedagoga n.m. o typie afazji jest analiza przebiegu rozwoju badanego dziecka (w tym mowy) oraz wnikliwe badanie jego możliwości językowych w celu wskazania i opisu występujących w obszarze mowy i języka zaburzeń. 
Istotne z punktu widzenia obu kryteriów informacje uzyskujemy, odnosząc się również do wyników badań przeprowadzonych przez lekarzy (neurologa, psychiatry, audiologa, foniatry).

Bardzo ważne jest przeprowadzenie wszechstronnych badań nie tylko mowy, ale też kompetencji językowych dziecka. Podstawową zasadą, wręcz „przykazaniem” jest stosowanie różnorodnych technik i metod badania i nieopieranie się na wynikach jednego testu lub skali po jednym spotkaniu diagnostycznym. W wielu przypadkach można się odnieść do wnikliwej analizy dotychczasowej dokumentacji dziecka, co można potraktować jako dodatkową formę badania.

Rejestracja występujących objawów zaburzenia oraz ich uważna analiza mogą ukazać mechanizmy zaburzonej integracji...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy