Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z...

9 marca 2018

NR 22 (Listopad 2017)

Poradnictwo dla rodziców we wczesnym wspomaganiu rozwoju dziecka
Formy i sposoby działań profesjonalnych doradców

0 115

Współczesny model wczesnej interwencji w zakresie poradnictwa dla rodziców ma charakter interdyscyplinarny i integralny. Różni się on od modelu tradycyjnego m.in. tym, że podejmowane działania nie koncentrują się wyłącznie na problemach dziecka, jego zaburzeniach, ale też są ukierunkowane na poszukiwanie mocnych stron jego rozwoju (diagnoza pozytywna) oraz wspieranie rodziny w zakresie podnoszenia jakości relacji rodzica z dzieckiem. W modelu współczesnym akcentuje się dwutorowość oddziaływań interwencyjnych, które są skierowane na dziecko i na jego rodziców.

Czym jest poradnictwo? Kim jest doradca?

Poradnictwo jako niejednoznaczny termin jest określany w literaturze przedmiotu, w różnych ujęciach, jako działanie społeczne, interakcja międzyosobowa, działalność zorganizowana oraz forma pomocy społecznej1. W naukach społecznych, w tym w pedagogice, jest to forma niesienia pomocy osobie potrzebującej w układzie doradca – radzący się. Kim jest zatem ów doradca, kto nim może być? Małgorzata Oleniacz definiuje doradcę w sposób następujący: „doradcą jest więc ten, kto przez interakcję z proszącym o radę rozwiązuje problemy bądź pobudza proszącego o radę do samodzielnego ich rozwiązywania”2. Według Alicji Kargulowej, doradcą jest „osoba, która udziela porad […]”3.
We wczesnym wspomaganiu rozwoju dziecka uczestniczy zespół specjalistów, tak więc rolę doradcy profesjonalnego może odgrywać: pedagog specjalny, logopeda, psycholog, rehabilitant, lekarz, którzy zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami i kompetencjami świadczą specjalistyczną pomoc dziecku i rodzinie. Działania poradnicze związane z pomocą osobie niepełnosprawnej oraz jej rodzinie wpisują się w poradnictwo rehabilitacyjne, które jest przedmiotem analiz w pedagogice specjalnej.

Jak zauważa Beata Cytowska, „poradnictwo rodzinne, życiowe i prawne stanowią ważną formę pomocy rodzinie dziecka zagrożonego niepełnosprawnością”4. Przestrzenią dla oddziaływań poradniczych adresowanych do rodziców są zadania z zakresu wczesnego wspomagania, związane z informowaniem, diagnozowaniem, stymulowaniem i terapią.

Podstawę teoretyczną stanowią formy poradnictwa wyróżnione i opisane przez A. Kargulową: dyrektywne, liberalne i dialogowe5 oraz modele doradców zawodowych autorstwa Bożeny Wojtasik6. Z uwagi na pedagogiczny charakter artykułu poddałam analizie działania poradnicze logopedy i pedagoga jako członków zespołu ds. wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Ich zadania koncentrują się na wspomaganiu rozwoju psychoruchowego dziecka, wspomaganiu rozwoju mowy i języka oraz form komunikowania się dziecka z rodzicami/opiekunami. Podjęte rozważania oscylują wokół kluczowego pytania: Jakie działania poradnicze są podejmowane i jak realizowane w relacji logopedy i pedagoga specjalnego z rodzicem?

Wspierające działania specjalistów wobec opiekunów dziecka

Problem niepełnosprawności dziecka dotyka konkretną rodzinę. Staje się dla rodziców sytuacją trudną, która skłania ich do poszukiwania pomocy. Jak podkreśla Sławomir Cudak, „wielu rodziców poszukuje innych ludzi, którzy mogliby im dodać nadziei, udzielić wskazówek, przekazać sposób, metodę, a może i uwolnić od problemu"7. Jak pokazują badania, rodzice małych dzieci zagrożonych niepełnosprawnością przeżywają wiele emocji: od zaskoczenia, zmartwienia poprzez załamanie psychiczne, ból, szok, do przerażenia i buntu8. Potrzebne są wówczas działania wspierające, podtrzymujące, psychoterapeutyczne z koncentracją na osobie, a nie na problemie. Dotychczas opisywane działania pomocowe są niewystarczające, wskazana jest bowiem praca nad poprawą stanu emocjonalnego rodziców, redukowanie narastającego w nich lęku i zapewnienie im poczucia bezpieczeństwa. Bo jak pokzaują badania, nie można pomóc dziecku bez pomagania rodzinie V. Pulwarska, M. Dodacka, Jak wspomagać wczesne wspomaganie rozwoju dziecka(WWRD), w: Wczesna diagnoza i wspomaganie rozwoju dziecka z dysfunkcjami, red W. Brejnak, K. Zabłocki,  Stowarzyszenie Dobra Wola, Warszawa 2009, s 80. W takiej sytuacji zalecane jest poradnictwo liberalne, które koncentruje się bardziej na osobie, jej emocjach, przeżyciach, odwołuje się do odczuć radzącego się, pozwalając mu na samodzielne podejmowanie decyzji. Jest ono, jak zauważa A. Kargulowa, „[…] czymś więcej niż udzielaniem porady. Efekty jego, podobnie jak w psychoterapii, wyrażają się raczej w zmianie sposobu myślenia osoby radzącej się  na temat siebie i swojego problemu niż w szybkim jego rozwiązaniu według wskazówek doradcy […]”9.

Rola doradcy w poradnictwie liberalnym

Poradnictwo liberalne jest częściej realizowane przez psychologa, bo wiąże się z oddziaływaniami psychoterapeutycznymi, ale kontakt rodziców z logopedą czy pedagogiem specjalnym też zawiera oddziaływania psychoterapeutyczne poprzez: dostrzeganie i wzmacnianie starań rodzica, podkreślanie ich roli w rozwoju i rehabilitacji dziecka, stosowanie pochwały dla podejmowanych działań, budowanie postawy akceptacji dziecka i poprawnych z nim relacji. Najważniejszym elementem w poradnictwie liberalnym jest rozwijanie świadomości rodzica, budzenie rodzicielskiej refleksji. Dotyczy to: rozumienia przez rodziców potrzeb dziecka w zakresie tworzenia warunków do rozwoju mowy i komunikacji z innymi, stymulowania rozwoju sprawności dziecka poprzez świadome dostarczanie bodźców rozwojowych, aktywnego uczestnictwa w zabawach z nim, świadomej i refleksyjnej współpracy z innymi specjalistami. Doradca reprezentujący nurt poradnictwa liberalnego (spolegliwy opiekun lub leseferysta) nie daje gotowych recept, nie przekonuje do własnej racji, nie poucza, ale stwarza przestrzeń dla samodzielnych i odpowiedzialnych działań rodzica. Pr...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy