Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z...

12 października 2017

NR 17 (Styczeń 2017)

Specjalne potrzeby rozwojowe i edukacyjne dzieci afatycznych

0 134

Dzieci z zaburzeniami mowy przejawiają również deficyty uwagi i problemy z koncentracją, które dezorganizują rozwój poznawczy. Dlatego tak ważne jest jak najwcześniejsze zapewnienie im zaspokojenia ich specjalnych potrzeb i odpowiedniego kształcenia.

Dzieci o specjalnych potrzebach rozwojowych i edukacyjnych to dzieci, których rozwój z różnych przyczyn wymaga specjalistycznego wsparcia. O potrzebie i rodzaju wsparcia decyduje zespół specjalistów posiadających odpowiednie kwalifikacje, w tym pedagog (także oligofrenopedagog, surdopedagog lub tyflopedagog), psycholog, logopeda oraz inni członkowie tego zespołu, w zależności od potrzeb dziecka. W przypadku najmłodszych dzieci przejawiających wyzwania rozwojowe zespół wydaje opinię o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju, natomiast w przypadku dzieci uczęszczających do szkoły − o kształceniu specjalnym.

Specjalne potrzeby – rozwiązania systemowe

Wczesne wspomaganie rozwoju (WWR) dotyczy dzieci od chwili wykrycia niepełnosprawności do chwili podjęcia nauki w szkole. Pomoc ta, w zależności od potrzeb, obejmuje od 4 do 8 godzin zajęć miesięcznie i może być udzielana zarówno w placówce przedszkolnej lub szkolnej, do której uczęszcza dziecko, jak i w poradni psychologiczno-pedagogicznej czy innym ośrodku uprawnionym do udzielania tego typu pomocy. O wymiarze godzinowym i miejscu udzielania pomocy decyduje dyrektor placówki, pod której opieką znajduje się dziecko, przy uzgodnieniu decyzji z rodzicami lub opiekunami prawnymi dziecka. Zajęcia odbywają się w formie pracy indywidualnej z dzieckiem i jego rodziną, a powyżej 3. roku życia mogą być prowadzone także w formie zajęć w 2−3-osobowej grupie, wraz z rodzicami. W niektórych przypadkach, w zależności od potrzeb, a zwłaszcza przed ukończeniem 3. roku życia przez dziecko, zespół może podjąć decyzję o potrzebie prowadzenia zajęć w ramach WWR w domu dziecka.

Kształcenie specjalne jest zarezerwowane dla dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych (z niepełnosprawnością, z niedostosowaniem społecznym lub zagrożonych niedostosowaniem społecznym), jakie wynikają z indywidualnego toku rozwojowego. Jest ono podstawą do dokonania w placówce edukacyjnej, do której uczęszcza dziecko, wielospecjalistycznej oceny funkcjonowania, oraz stworzenia na jej podstawie Indywidualnego Programu Edukacyjno-Terapeutycznego. IPET winien być dostosowany do możliwości psychofizycznych ucznia, a placówka jest zobligowana do udzielenia uczniowi niezbędnej pomocy psychologiczno- pedagogicznej w toku edukacji.

Jak wynika z obowiązującego rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 lipca 2015 r., afazja dziecięca jest niepełnosprawnością ruchową, w związku z czym dzieci afatyczne mogą korzystać z kształcenia specjalnego na podstawie orzeczenia o afazji ruchowej (motorycznej). Trzeba także pamiętać o tym, że afazja rozwojowa jest specyficznym zaburzeniem rozwoju mowy i języka, obejmującym wyłącznie dzieci pozostające w normie intelektualnej i o prawidłowym słuchu fizjologicznym. Oznacza to, że dotyczy ich obowiązek realizacji podstawy programowej.

Specyfika zaburzenia

Dzieci afatyczne w najprostszy sposób można podzielić na: cierpiące na zaburzenie ekspresji mowy (afazja rozwojowa typu motorycznego bądź ekspresyjnego) oraz cierpiące na zaburzenie rozumienia mowy (afazja rozwojowa typu recepcyjnego bądź sensorycznego).

Pierwsza grupa obejmuje dzieci, u których zdolność nadawania mowy znacznie odbiega od przyjętej normy rozwojowej dla danej grupy wiekowej, przy jednoczesnym prawidłowym rozumieniu mowy. Najwcześniejszym sygnałem jest zazwyczaj brak przejścia z etapu gaworzenia do etapu wyrazu w wieku 2 lat oraz niebudowanie zdań prostych w wieku lat 3. Prawidłowo rozwija się natomiast komunikacja pozawerbalna i dzieci te często komunikują się za pomocą gestów, mimiki lub wręcz scenek parateatralnych. W późniejszym wieku pojawiają się natomiast trudności z tworzeniem płynnych wypowiedzi słownych, problemy z użyciem prawidłowych form gramatycznych czy specyficzne osobliwości językowe, takie jak: elizje, przestawki, onomatopeje czy neologizmy. Nierzadko też zdarza się, że mowa dziecka jest trudna do zrozumienia ze względu na problemy z artykulacją głosek.

Do drugiej grupy zalicza się dzieci mające problem z rozumieniem mowy. Dzieci te znajdują się w szczególnie trudnym położeniu, jako że ich specyficzne zaburzenie trudno jest odróżnić od innych zaburzeń rozwojowych. W początkowej fazie rozwoju u dzieci tych często występuje głuchota słowna uniemożliwiająca odróżnianie dźwięków mowy od innych dźwięków płynących ze środowiska. Dzieci te często ignorują swoje imię, nie reagują na najprostsze polecenia słowne, a wszelkie reakcje opierają na prawidłowym rozumieniu sytuacyjnym. W późniejszym rozwoju dzieci te mają problemy z ekspresją mowy i rozumieniem subtelnych form wypowiedzi. Zazwyczaj także dochodzi do zniekształceń artykulacyjnych w wypowiedziach oraz braku płynności mowy.

Rzadko spotyka się postaci afazji przyjmujące czyste objawy afazji ekspresyjnej czy recepcyjnej.

Najczęściej afazja rozwojowa przyjmuje postać mieszaną, która jest najcięższą postacią zaburzenia rozwoju mowy i języka, przysparzającą wiele trudności zarówno na etapie diagnozowania, jak i w późniejszym postępowaniu edukacyjnym i terapeutycznym.

Niemniej jednak wcześnie podjęta terapia znacznie poprawia rokowania i daje szansę na całkowicie samodzielne funkcjonowanie tych dzieci.

Pomimo znacznych utrudnień w interpretacji i nadawaniu mowy dzieci cierpiące na niedokształcenie mowy o typie afazji potrafią zazwyczaj nawiązać prawidłowe relacje społeczne, zwłaszcza we wczesnym wieku. Często przejawiają one silną więź z rodzicami, którzy stają się ich pomostem w kontaktach z innymi. Od normy nie odbiega lub odbiega nieznacznie poziom zabawy symbolicznej, choć ze względu na brak dostatecznie opanowanej mowy dzieci te mają problem z odnalezieniem się w zabawach wymagających słownego ustalenia reguł.

Problemy towarzyszące

Afazja rozwojowa interpretowana jest przez specjalistów i pedagogów zazwyczaj tylko w aspekcie rozwoju mowy i języka. W istocie złożoność specyfiki tego zaburzenia sięga znacznie dalej, a komunikacja werbalna jest tylko jedną składową.

Dzieci afatyczne cierpią na wiele dodatkowych problemów towarzyszących. Do najczęściej wymienianych przez badaczy zaliczają się następujące problemy:

  • nadpobudliwość ruchowa lub obniżona ruchliwość,
  • problemy z koordynacją ruchową, wzrokowo-ruchową oraz słuchowo-wzrokowo-ruchową,
  • zaburzenie rozwoju motoryki dużej i małej oraz wzmożona męczliwość,
  • zaburzenie praksji i kinestezji artykulacyjnej...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy