Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z...

21 maja 2018

NR 25 (Maj 2018)

Matematyka u afatyka

0 413

Dzieci ze specyficznymi zaburzeniami rozwoju mowy i języka, określanymi jako SLI, bardzo często mają problemy z matematyką. U wielu z nich można zauważyć trudności z odczytywaniem skrótów, np. w przypadku jednostek miar i wag.

Terapia dzieci afatycznych

Specyficzne zaburzenie rozwoju mowy i języka, określane również jako niedokształcenie mowy o typie afazji, niedokształcenie mowy pochodzenia korowego, alalia czy też SLI (Specific Language Impairtment), szczególnie w ostatnich latach jest przedmiotem zainteresowania wielu specjalistów. Pomimo niejednoznaczności dotyczącej nazewnictwa, niepełnego poznania przyczyn zaburzenia i jego patomechanizmu nie możemy zakwestionować konieczności wspierania dzieci afatycznych poprzez terapię i właściwą organizację procesu nauczania. W związku z tym zasadne wydaje się wieloaspektowe podejmowanie prób jego opisania i zrozumienia, a w konsekwencji – skutecznej pomocy tym dzieciom.     

Miła i przyjazna atmosfera

Bez wątpienia dzieci z SLI – poza objawami immanentnymi dla tego zespołu zaburzeń, dotyczącymi nabywania mowy i rozwijania języka – bardzo często doświadczają również trudności wynikających z zaburzeń w koncentrowaniu uwagi, sprawnym działaniu pamięci oraz wolnego tempa pracy. Przeważnie cechuje je także duża wrażliwość, niska odporność na stres i brak wiary w siebie. To w konsekwencji zwykle generuje u nich występowanie trudności w opanowywaniu technik szkolnych, takich jak poprawne czytanie, pisanie i, oczywiście, liczenie. Biorąc pod uwagę, że rozwiązywanie zadań matematycznych jest sytuacją trudną, wysoki poziom odporności emocjonalnej dziecka jest niezbędnym warunkiem skutecznego uczenia się matematyki. Dlatego też niezwykle istotna jest troska nauczyciela o stworzenie na lekcjach matematyki przyjaznej, serdecznej atmosfery. Dziecko musi czuć się akceptowane przez pedagoga, być przekonane o jego chęci pomocy w przezwyciężeniu doświadczanych trudności oraz mieć pewność, że przy wzajemnym zaangażowaniu jest to możliwe. Prowadząc lekcje z uczniem naznaczonym niepowodzeniami w nauce, nauczyciel powinien cierpliwie oczekiwać na efekty swoich oddziaływań. Warto pamiętać, że najlepszą formą wspierania wysiłków dziecka jest wzmacnianie, a więc podkreślanie starań i chwalenie nawet najmniejszych jego osiągnięć. 
Poza, rzecz jasna, koniecznością dostosowania materiału dydaktycznego, metod i form pracy do aktualnych możliwości ucznia (poprzez m.in. wydłużanie czasu na zastanowienie się i udzielenie odpowiedzi, wspieranie go pytaniami naprowadzającymi, dodatkowymi wyjaśnieniami) konieczne jest okazywanie mu zrozumienia i życzliwości, szczególnie w sytuacjach odbieranych subiektywnie przez niego jako trudne. Uczeń posiadający dobrą relację z prowadzącym zajęcia prawdopodobnie będzie prezentował większą motywację do pracy, szybciej się koncentrował, logicznie myślał, prawidłowo spostrzegał. Pozwoli mu to w pełniejszym stopniu zrozumieć prezentowany materiał i w efekcie minimalizować ryzyko niepowodzeń w nauce. 

Nauka przez zabawę 

Z moich doświadczeń wynika, że doskonalenie umiejętności matematycznych przynosi bardzo dobre rezultaty, gdy materiał jest prezentowany dziecku, wyjaśniany czy też utrwalany w formie zabaw i gier. Stwarza to możliwość przyswajania wiedzy w łatwiejszy i przyjemny sposób oraz redukuje lęk przed uczeniem się matematyki. 

Z powodu obniżonych funkcji językowych dzieci borykające się z afazją mają duże trudności z werbalizowaniem swoich myśli i wykonywanych czynności. W konsekwencji często ogromny kłopot stanowi dla nich opanowanie pojęć matematycznych i definicji. Ich problemy wynikają także z ograniczonych możliwości zapamiętania i organizacji materiału słuchowego, np. dłuższy szereg informacji, ciąg zadań, seria poleceń i objaśnień nauczyciela. Warto więc zorganizować uczniowi afatycznemu odpowiednie miejsce do pracy, zapewniające optymalny odbiór informacji przekazywanych przez uczącego, np. w pierwszej ławce. Wskazane jest też stosowanie krótkich poleceń, możliwych do realizacji w danej chwili.
Niezwykle ważne jest, aby nauczyciel posługiwał się językiem dostosowanym do możliwości percepcyjnych konkretnego ucznia. Omawiając dane zagadnienie, dorosły powinien również pokazywać w miarę możliwości to, o czym mówi. Należy dołożyć starań o takie przygotowanie lekcji czy ćwiczeń, aby w końcu uczeń sam odkrył regułę czy prawidłowość matematyczną. 

Od konkretu do zapisu

Podczas czynności wykonywanych przez dziecko należy je zachęcać do głośnego wypowiadania tego, co robi, co liczy, co zamierza dalej zrobić, w jakim celu itp., przy pełnej akceptacji poziomu jego wypowiedzi. Ma to niebagatelne znaczenie, głośna mowa bowiem powoduje spadek doznawanego napięcia i lepiej uzmysławia wykonywane czynności. Warto przypomnieć, że rozwiązywanie zadań matematycznych najpierw na konkretach, następnie w formie rysunku, a dopiero później zapisywanie ich i wypowiadanie (od poziomu enaktywnego przez ikoniczny do symbolicznego) to następujące po sobie etapy warunkujące dojrzałość do uczenia się matematyki. Dziecko musi swobodnie przechodzić z jednego sposobu reprezentacji na inny. Oznacza to zdolność do ustalania relacji pomiędzy własnym działaniem, obrazowym przedstawianiem rzeczy i zdarzeń oraz symbolicznym ich reprezentowaniem.
Poza pokazaniem konkretu lub algorytmu umożliwiającego wykonanie zadania matematycznego uczniowie afatyczni zwykle potrzebują wielu powtórzeń, aby zapamiętać daną procedurę („krok po kroku”). Po pewnym czasie może pojawić się znużenie, dekoncentracja, a nawet niechęć do kontynuowania pracy. Zasadne jest więc kontrolowanie zaangażowania dziecka podczas rozwiązywania zadania i, w razie potrzeby, bieżące ukierunkowywanie jego aktywności, mobilizowanie do wysiłku i uważności. Można próbować to osiągnąć np. już na etapie analizy treści zadania tekstowego: polecamy uczniowi, aby po wysłuchaniu i ewentualnie samodzielnym przeczytaniu treści pionową kreską oddzielił zdania lub ich logiczne fragmenty. Następnie prosimy o przypomnienie lub sami przytaczamy informację o czasowniku (jaka to część mowy, na jakie pytania odpowiada) i zalecamy odszukanie i podkreślenie wszystkich czasowników. W ten sposób dziecko uświadomi sobie, ile działań należy wykonać i od czego rozpocząć pracę oraz jakie kolejno działania układać.

Funkcje słuchowe

Trudności w skupieniu uwagi na bodźcach słuchowych obniżają tempo pracy uczniów afatycznych oraz powodują błędy w wykonywaniu prostych operacji rachunkowych w pamięci. Doskonalić to można przy pomocy wielu ćwiczeń, modyfikowanych odpowiednio do możliwości danego dziecka. Przykładowo, nauczyciel kładzie na stoliku kartoniki z liczbami, a następnie głośno wymawia ciąg trzech lub więcej liczb. Zadaniem ucznia jest powtórzyć usłyszane liczby i odnaleźć je wśród rozłożonych na stoliku. Ćwiczenie można też utrudnić, np. uszeregować liczby rosnąco lub malejąco, odłożyć na bok liczby parzyste, podzielne przez 5 itd. – zgodnie z poleceniem.

Często zdarza się, że dzieci z SLI nieprawidłowo różnicują wyrazy o podobnym brzmieniu, np.: przyprostokątna i przeciwprostokątna, trójkąt równoboczny i równoramienny, mają problemy z określaniem stosunków przestrzennych (pod, nad, za, pomiędzy itd.). Utrwalenie tego zwykle wymaga długiego czasu, licznych powtórzeń i nie zawsze się udaje. 

Trudne pojęcia

U wielu uczniów z afazją obserwuję trudności z właściwym odczytywaniem i stosowaniem skrótów (oznaczeń jednostek), ze zrozumieniem pojęć typu: mili-, centy-, decy-, hekto-, deka- oraz istoty wszelkiego rodzaju przeliczeń wymagających zamiany jednostek. Częsty problem stanowi też dla nich zapamiętanie pojęć takich jak: licznik – mianownik, równoległy – prostopadły, oś rzędnych – oś odciętych. Niekiedy, poza rysunkiem, pomocne jest wprowadzenie kolorów, które w jakiś sposób kojarzą się uczniowi z danym terminem. Warto również zwrócić uwagę, np. przy omawianiu dodawania i...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy