Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z...

20 września 2017

NR 5 (Styczeń 2015)

Wczesna interwencja neurologopedyczna

0 314

Współczesna medycyna rozwinęła się do tego stopnia, że umożliwia ratowanie ciąż zagrożonych, przedwcześnie urodzonych noworodków oraz dzieci obciążonych szeroko rozumianą niepełnosprawnością, które dotychczas narażone były na śmierć. Samo ratownictwo nie rozwiązuje problemów ani uratowanego dziecka, ani jego rodziców. Potrzebna jest dalsza, wielokierunkowa i specjalistyczna pomoc, najlepiej jeśli jest ona podjęta jak najwcześniej: albo od początku – dziecku, którego rozwój jest zagrożony ze względu na nieprawidłowości związane z okresem prenatalnym lub perinatalnym, albo tuż po zadziałaniu czynnika patogennego.

Wcześniak to noworodek urodzony przed 37. tygodniem ciąży. Pierwszą reakcją rodzica po przyjściu na świat dziecka jest pytanie: czy moje dziecko będzie żyło? Nawet w przypadku bardzo niedojrzałych dzieci coraz częściej lekarze neonatolodzy mogą odpowiedzieć: tak. Warto jednak podkreślić, że szansa przeżycia noworodka urodzonego w 23. tygodniu ciąży, z masą ciała około 500 gramów, nadal wynosi około 5%, jednak szybko wzrasta: w przypadku dzieci urodzonych w 25. tygodniu ciąży, ważących około 750 gramów, wynosi już 75%. Kolejnymi dylematami rodziców jest uzyskanie informacji dotyczących rozmiaru zaburzeń dziecka, miejsca uzyskania pomocy w zakresie terapii i rehabilitacji, a w konsekwencji dążenie do wyrównania deficytów rozwojowych w stosunku
do dziecka urodzonego o czasie.

Nawyk ssania niemowlę rozwija skutecznie wtedy, kiedy jest ono prawidłowo skoordynowane z pobieraniem płynu, przełykaniem i oddychaniem.

Co dziesiąte dziecko urodzone na świecie jest wcześniakiem i aż 50% dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym stanowią właśnie wcześniaki. Wcześniactwo nie oznacza tylko zmniejszonej masy ciała czy masy poszczególnych narządów, ale przede wszystkim wiąże się z niedojrzałością wszystkich układów i ich podatnością na zaburzenia dojrzewania. Występujące u nich problemy zdrowotne: niewydolność oddechowa z niekiedy tlenozależnością, dysplazja oskrzelowo-płucna, niedokrwistość, uszkodzenia OUN – krwawienia do- i okołokomorowe, malacje istoty białej, nawracające zakażenia ze zwiększonym ryzykiem zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, retinopatia wcześniacza, której konsekwencją może być niedowidzenie, wady wzroku, niedosłuch i zaburzenia odżywiania, np. martwicze zapalenie jelit z resekcją, wpływają na przedłużoną hospitalizację i nawet pomimo wdrażania rehabilitacji ogólnorozwojowej są przyczyną znacznych opóźnień rozwoju. Zawsze u tego typu dzieci dla właściwej oceny stanu rozwoju bierzemy pod uwagę tzw. wiek skorygowany, czyli wiek metrykalny, pomniejszony o liczbę tygodni/miesięcy, w jakim dziecko się urodziło w stosunku do terminu planowanego porodu (A. Zajączkowska-Sadlok, 2014).

Neurologopeda na oddziale wcześniaków

W związku z tym tak ważna jest obecność neurologopedów na oddziałach neonatologicznych oraz wcześniaczych, by jak najszybciej mogli oni pomóc dziecku w sytuacji, gdy pojawia się problem z oddychaniem, ssaniem, połykaniem (czemu często towarzyszy nieprawidłowe napięcie mięśniowe) oraz wadami anatomicznymi w obszarze ustno-twarzowym. Wczesna stymulacja daje szansę na wyrównanie poziomu rozwoju, a także skorygowanie ewentualnych zaburzeń.

O ile noworodek objęty jest pomocą medyczną, fizjoterapeutyczną, o tyle obserwuje się braki w zakresie dostępu do neurologopedy, który powinien być zatrudniany na oddziałach neonatologicznych, a zwłaszcza wcześniaczych. Mógłby wtedy podjąć pierwsze działania terapeutyczne i udzielić instruktażu rodzicom. Wychodząc naprzeciw potrzebom bydgoskich szpitali, neurologopedzi ze Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego nr 1 dla Dzieci i Młodzieży Słabo Widzącej i Niewidomej w Bydgoszczy w ramach wolontariatu podjęli współpracę z Oddziałem Klinicznym Noworodków, Wcześniaków z Intensywną Terapią Noworodka wraz z Wyjazdowym Zespołem "N" Szpitala Uniwersyteckiego nr 2 im. dr J. Biziela w Bydgoszczy. Opiera się ona głównie na indywidualnych konsultacjach dzieci, które odbywają się zarówno na terenie Ośrodka, jak i – w przypadku najmłodszych pacjentów – w warunkach szpitalnych. W trakcie tych spotkań dziecko poddawane jest wstępnej diagnozie oraz udzielany jest indywidualny instruktaż dla rodzica. Po jakimś czasie dziecko wraca na kolejną konsultację, której celem jest sprawdzenie osiągniętych efektów danej stymulacji i przekazanie kolejnych zaleceń i wskazówek. Dzięki tym działaniom niemowlę mające problemy może liczyć na pierwsze oddziaływania terapeutyczne do momentu uzyskania odpowiednich uprawnień do korzystania z zajęć wczesnego wspomagania rozwoju.

Wcześniak u logopedy?

Tak! Pierwszym objawem, który sam w sobie jest niepokojący, jest nieprawidłowe ssanie lub jego brak. Problem ten dotyczy głównie dzieci urodzonych między 23. a 29. tygodniem ciąży, ponieważ w tym okresie życia płodowego nie jest zakończony rozwój ssania. Objawia się to w życiu pozamacicznym m.in. trudnościami w utrzymaniu brodawki lub smoczka, wyciekaniem mleka kącikami ust, małą dynamiką ssania i połykania, nadmiernym ślinieniem, odmową jedzenia. Silne, rytmiczne ruchy ssania oraz połykania pokarmu powinny wynosić ok. 42–44 taktów na minutę. Ma to duże znaczenie, gdyż w pierwszych 3–4 miesiącach życia są one dominującą aktywnością życiową dziecka. Należy pamiętać, że właściwy sposób przyjmowania posiłków determinuje u dziecka utrzymanie odpowiedniego poziomu napięcia mięśniowego, precyzję i dynamikę ruchów, tym samym przygotowując je do poprawnej wymowy. Nawyk ssania niemowlę rozwija skutecznie wtedy, kiedy jest ono prawidłowo skoordynowane z pobieraniem płynu, przełykaniem i oddychaniem. Nieprawidłowości w zakresie funkcji fizjologicznych wiążą się w późniejszym okresie z kłopotami w gryzieniu, żuciu, piciu z kubka, przetrwałym ssaniem, otwartymi ustami, wysuniętym językiem, co w konsekwencji prowadzi do zaburzeń mowy z wyraźnie zaznaczonymi cechami motorycznymi (Masgutowa S., Regner A., 2009).    

Jak wygląda terapia?

Pracując na oddziale, przeprowadzamy diagnozę, w skład której wchodzi: ocena wrażliwości na dotyk, badanie odruchów sfery orofacjalnej, budowa aparatu artykulacyjnego, sposób połykania oraz reakcja na bodźce słuchowe. Skupiamy się na instruktażu dla rodziców, prezentując ćwiczenia, które powinny być wykonywane z dzieckiem systematycznie. Wskazujemy rodzicowi miejsca odnoszące się do bodźców, które uaktywniają odruch ssania, połyka...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy