Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki logopedy

29 września 2017

NR 13 (Maj 2016)

Terapia logopedyczna w różnych formach demencji

0 77

Temat demencji jest zagadnieniem coraz ważniejszym i coraz częściej rozpracowywanym w pracy logopedycznej. Z powodu demograficznych zmian w niemal wszystkich krajach Europy pacjenci z różnorodnymi i w różnym stopniu uwydatnionymi demencjami będą wymagali pomocy, by w dalszym ciągu uczestniczyć w życiu i komunikacji z otoczeniem. Symptomy różnych rodzajów demencji są logopedom znane, ale nierzadko nasuwa się pytanie, jak takich pacjentów zdiagnozować czy też – jakie formy terapii byłyby w danym przypadku najstosowniejsze.

W dostępnej na rynku literaturze nie można znaleźć jednoznacznych, godnych zaufania i wzajemnie uzupełniających się propozycji diagnozowania logopedycznego, pomocnych zwłaszcza w późniejszej terapii. Niektóre koncepcje, szczególnie te z zakresu demencji Alzheimera, bazują na diagnostyce i terapii afazji.

Diagnostyka logopedyczna przy demencji – zadanie interdyscyplinarne

Diagnoza logopedyczna w przypadku demencji stwarza pewne problemy, ponieważ zasadnicze metody postępowania (w tym screening) opracowano dla demencji typu Alzheimera. Jednak demencja subkortykalna (podkorowa) odznacza się odmiennym obrazem czy innym profilem zaburzeń. W efekcie owe testy nie są przydatne do dokładnej diagnozy i oszacowania stopnia zaawansowania demencji.

Screening w przypadku demencji subkortykalnej (np. w demencji Parkinsona) musi umożliwić wychwycenie funkcji takich jak: płynność mowy, pamięć robocza oraz zaburzenia afektywne i zaburzenia odwołujące się do pamięci.

Należy mieć na uwadze, że diagnostyka demencji powinna zasadniczo ujmować więcej aniżeli samo testowanie mowy oraz aktywne intelektualnie przetwarzanie informacji.

Wielce przydatnym okazuje się powstały pierwotnie we Włoszech VABIA–Test (Valutatione di Bisogni dell Anziano; Beretter & Gaio, 2009) – standaryzowany test do badania zdolności kognitywnych i komunikacyjnych. Ta czysto logopedyczna diagnostyka, koncentrująca się na obszarach mowy i komunikacji, tak jak w diagnostyce ZDD (Zürcher Demenz-Diagnostik), jest uzupełniona dodatkowo elementami diagnozy neuropsychologicznej.

Screening przy demencji typu Alzheimera

  • MMMSE (Mini Mental State Examination – Fohlstein et all, 1975) – screening stosowany do oceny funkcji poznawczych, orientacji, koncentracji uwagi, mowy i umiejętności wzrokowo-ruchowych,
  • MoCA Montreal Cognitive Assessement – (Nasreddine, 2004) – stosowany przy demencjach zarówno kortykalnych (korowych) i subkortykalnych (podkorowych); dostępny bezpłatnie w wielu językach – test bardzo ekonomiczny (www.mocatest.org),
  • Test rysowania zegara – „Uhren-Zeichnen-Test” (Schulmann et all, 1986) – dostarcza informacji na temat myślenia związanego z rozwiązywaniem problemów oraz sprawdza orientację wzrokowo-przestrzenną,
  • W początkowym stadium demencji nie ma standardów diagnostycznych. Jako screening stosuje się jedynie DemTec (Demenz-Detektion; Kessler et all).

Screening przy innych formach demencji

  • PANDA – Parkinson Neuropsychometric Dementia Assessement,
  • MoCA – Montreal Cognitive Assessement (Nasreddine, 2004).

 

Diagnostyka logopedyczna i interdyscyplinarna – VABIA (2003) ukazała się po raz pierwszy we Włoszech w roku 2003. Zawiera podtesty z zakresu:

 

  • mowy pisanej,
  • pamięci krótko- i długotrwałej,
  • koncentracji,
  • orientacji,
  • logicznego myślenia,
  • umiejętności praktycznych i konstruktywnych,
  • samooceny, metapoznania,
  • wzroku i słuchu,
  • badania komunikacji werbalnej i nonwerbalnej,
  • rozumienia mowy,
  • aktywności komunikacyjnej,
  • mowy potocznej,
  • pragmatyki,
  • oddechu – głosu – artykulacji.

Test VABIA bada jeszcze istniejące możliwości komunikacyjne pacjenta, nie podejmując się klasyfikacji stopnia utraty zdolności mowy (komunikowania się).

ZDD, czyli Zürcher Demenz-Diagnostik, składa się z:

  • Z-GINCH – stwierdzenia (badania) potrzeby terapii logopedycznej; odpowiedź na pytanie, czy w przypadku danego pacjenta terapia jest wymagana, czy też nie,
  • Z-PASA – anamnezy i protokołu zaburzeń mowy oraz stwierdzenia potrzeb w zakresie komunikacji, umiejętności pisania i czytania w życiu codziennym pacjenta; Arkusz Protokołu Z-PASA służy ujęciu ważności języka mówionego i pisanego w życiu codziennym, przy tym należy podkreślić, że stosowny wywiad przeprowadza się również z bliskimi (rodziną) pacjenta,
  • Z-FAKA – kwestionariusza na temat aktywności i komunikacji w dialogu sprzed zachorowania oraz w trakcie choroby; pozwala na udzielenie odpowiedzi na pytanie: w jakim stopniu umiejętności językowe odgrywały rolę w życiu codziennym pacjenta (analiza porównawcza sprzed i teraz); tworzona jest lista jeszcze istniejących kompetencji. Poprzez ten wywiad terapeuta uzyskuje możliwość oszacowania aktualnej sytuacji komunikacyjnej chorego,
  • Z-CADA – (Zürcher – lista sprawdzająca dla dialogów z życia codziennego) umożliwiającej terapeucie ujęcie i zadokumentowanie rodzaju, a przede wszystkim rozmiaru komplikacji i możliwości językowych (dialogowych) pacjenta; jest on obserwowany w rozmowach w życiu codziennym i na terapii,
  • Z-Txt – strukturalno-językowej analizy słów i zdań używanych przez pacjenta.

Granice diagnostyczne w obrębie interwencji językowo-terapeutycznej

Dotychczas nie opracowano takiego testu diagnostycznego, który by w sposób bardzo pewny ujmował i różnicował różnorodne syndromy demencji. Z tego powodu niezwykle ważną funkcję spełnia ciągła obserwacja pacjenta. Również, a może nawet przede wszystkim, kluczową rolę odgrywa tu diagnostyka różnicowa.

Możliwe zaburzenia językowe w demencji typu Alzheimera (AD)

W fazie początkowej funkcja języka jest jeszcze w normie, ale w późniejszym etapie rozwoju choroby występują zaburzenia afatyczne:

  • trudności w doborze słów, zaburzenia fluencji słownej,
  • duże zaburzenia semantyczne, trudności z kojarzeniem nazwy z przedmiotem,
  • brak zakończenia zdań,
  • długie przerwy na początku zdania, trudności z rozpoczęciem wypowiedzi,
  • częste autopoprawy,
  • używanie nazw nadrzędnych; zamiast podania właściwego słowa chory podaje ogólną kategorię,
  • utrata kontroli nad wypowiedzią,
  • często brak logiki wypowiedzi,
  • parafazje semantyczne,
  • zaburzenia umiejętności czytania i pisania, dyskalkulia.

Schecker (2003) powiada, że wczesne symptomy zaburzeń językowych w demencji typu Alzheimera dotyczą głównie redukcj...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy