Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

21 listopada 2018

NR 28 (Listopad 2018)

Metoda werbo-tonalna w terapii logopedycznej

0 31

Założenia metody werbo-tonalnej mają zastosowanie w terapii dzieci z opóźnionym rozwojem mowy o różnym pochodzeniu, m.in. z powodu uszkodzenia słuchu, upośledzenia umysłowego czy mikrouszkodzeń i (lub) dysfunkcji mózgu, oraz w dydaktyce języków obcych. W jaki sposób wykorzystać tę metodę w terapii logopedycznej?

 

Założenia i cele metody werbo-tonalnej

U podstaw metody1 leży przekonanie, że język ewoluuje z mowy rozumianej jako zjawisko społeczne. Mówimy wówczas, gdy chcemy coś wyrazić lub zareagować na jakieś zdarzenie. W tym sensie mowa jest przekazywana za pomocą środków nie tylko lingwistycznych, ale również paralingwistycznych, zawartych w rytmie, intonacji, głośności, tempie, pauzach, napięciu ciała czy gestach mówcy. Każdy człowiek jest zarazem nadawcą i odbiorcą mowy i, co najważniejsze, informacje słuchowe i wzrokowe zawarte w jego komunikatach świadczą o tym, jak on sam odbiera mowę. Jeżeli jego percepcja zmienia się, zmieni się również produkcja mowy. Z kolei jeżeli korygujemy jego mowę, korygujemy zarazem jego percepcję. Szczególnie ważne dla omawianego podejścia jest wykorzystanie aktywności motorycznej dzieci oraz pobudzanie czucia za pomocą stymulacji wibracyjno-dotykowej w celu rozwijania odpowiednich umiejętności słuchowych i językowo-komunikacyjnych.

Procedury metody werbo-tonalnej wywodzą się z badań nad rozwojem języka u dzieci słyszących. Powstanie metody audio-wizualno-globalno-strukturalnej (metody AVGS, fr. Méthode Structuro-globale Audio-visuelle), określanej później jako metoda werbo-tonalna2 to 1954 r., kiedy Petar Guberina3 wygłosił w Paryżu pierwszy wykład o założeniach teoretycznych systemu, który początkowo dotyczył procedury nauki języków obcych. W 1961 r. w Zagrzebiu założył Centrum Rehabilitacji Słuchu i Mowy, które od 1994 roku funkcjonuje pod pełną nazwą: Poliklinika Rehabilitacji Słuchu i Mowy SUVAG (SUVAG jest akronimem francuskiej nazwy metody4 Système Universel Verbo-tonal d’Audition Guberina).
Petar Guberina, twórca metody,  już w swoich najwcześniejszych pracach podkreślał ogromną wagę rytmu i intonacji w produkcji i percepcji mowy, zwracając uwagę na to, że za ich przenoszenie są odpowiedzialne niskie częstotliwości. We wczesnych latach 50. swoje obserwacje zastosował w rehabilitacji dzieci z uszkodzonym narządem słuchu, odbierających tylko niskie częstotliwości. Zauważył, iż mózg funkcjonuje lepiej wówczas, gdy odbiera bodźce słuchowe, na które ucho jest najwrażliwsze. Optymalne pole słuchowe (ang. optimal field of hearing) to zakres częstotliwości i natężeń najlepiej odbieranych przez pacjenta. Poprzez odpowiednie ćwiczenia słuchowe można opanować dyskryminację dźwięków, potem słów, pomimo że pewne informacje akustyczne zostaną pominięte. Optymalny bodziec jest z biegiem czasu uzupełniany coraz większym spektrum częstotliwości. Ustalono, że jeżeli percepcja pacjenta zmieni się, wpłynie to pozytywnie na realizację mowy. Natomiast jeżeli korygujemy jego mowę, korygujemy zarazem jego percepcję.

Metoda werbo-tonalna składa się z programu diagnostycznego i terapeutycznego, oprócz tego wykorzystuje również specja­listyczne rozwiązania techniczne. 

Pod koniec lat 50. i we wczesnych latach 60. również inni badacze zaczęli wykorzystywać wzmocnienia niskich częstotliwości w pracy z dziećmi niesłyszącymi. Potwierdzili, że największy udział w zrozumiałości mowy ma ta część skali tonalnej, na którą ucho jest najwrażliwsze. Raporty sporządzone przez Daniela Linga po wizycie w Centrum Metody Werbo-Tonalnej w Marsylii w 1960 r., dotyczące wykorzystywanych tam urządzeń i braku zakłóceń w transmisji niskich częstotliwości, zostały wkrótce wykorzystane przez firmę Zenith i przyczyniły się do opracowania pierwszych ogólnie dostępnych aparatów słuchowych. Z czasem inne firmy zaczęły produkować podobne protezy słuchowe. Pomimo uzyskania szerokiego dostępu do niskich i (lub) wysokich częstotliwości za pomocą aparatów słuchowych wielu dzieciom niesłyszącym nadal nie udawało się opanować języka mówionego. Zaopatrzeniu dziecka w protezę musi towarzyszyć odpowiedni trening słuchowy. Metoda werbo-tonalna daje możliwość takiego treningu, podczas którego dzieci są uczone jednocześnie zarówno produkcji, jak i percepcji mowy. Odbiór mowy jest wspomagany poprzez specjalne słuchawki i wibratory stymulujące wrażenia przedsionkowe, dotykowe i proprioreceptywne. Uzyskaniu prawidłowej realizacji elementów suprasegmentalnych oraz odpowiedniej jakości głosu towarzyszą imitujące ruchy całego ciała oraz wzorce rytmiczne. Mowa jest rozwijana w sytuacjach komunikacyjnych. Celem tych zabiegów jest wykształcenie i udoskonalenie umiejętności komunikacyjnych oraz integracja dzieci z uszkodzeniami słuchu w powszechnym systemie edukacyjnym. Metoda werbo-tonalna podkreśla wagę jednoczesnego rozwijania wszystkich zmysłów; nie jest wskazane pomijanie któregoś z nich, koncentrowanie się tylko na jednym lub zastępowanie informacji sensorycznych przez alternatywne kody lingwistyczne. Sam P. Guberina (2013) określa swoje podejście jako zjednoczenie zmysłów (ang. unified sensory), dzięki któremu możliwe są nadawanie i odbiór mowy.

Zastosowanie

Współcześnie założenia metody werbo-tonalnej oraz standard postępowania w werbo-tonalnym programie diagnostycznym i terapeutycznym mają zastosowanie w terapii dzieci z opóźnionym rozwojem mowy o różnej etiologii5, z powodu uszkodzenia słuchu, upośledzenia umysłowego, mikrouszkodzeń i (lub) dysfunkcji mózgu itd., oraz w dydaktyce języków obcych. W tym ostatnim przypadku dochodzi do tzw. programowania języka (por. Grabias 1994). W logopedii programowanie języka dotyczy zaburzeń, w których kompetencje nie wykształcają się w ogóle lub w stopniu niewystarczającym do prawidłowej realizacji wypowiedzi. Należą do nich, zgodnie z logopedyczną klasyfikacją zaburzeń mowy Stanisława Grabiasa (2012): głuchota, alalia, oligofazja, autyzm i padaczki dziecięce. Podejmowaną w takich przypadkach procedurą logopedyczną jest budowanie wszystkich typów kompetencji – językowej, komunikacyjnej i poznawczej (kulturowej), zaś procedurą wtórną staje się usprawnianie realizacji. Zagadnienie programowania wczesnych...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy