Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zajęcia z pomysłem

6 marca 2018

NR 22 (Listopad 2017)

Ćwiczenia słuchu i motoryki w postępowaniu logopedycznym

0 358

Trening słuchu oraz ćwiczenia ruchowe odbywające się w gabinecie logopedycznym w XXI w. nikogo nie powinny już dziwić. A jednak logopedzi pracujący z małymi dziećmi często spotykają się ze zdziwieniem rodziców i stawianymi przez nich pytaniami o sens ćwiczeń ruchowych i słuchowych.

Rola słuchu w rozwoju mowy

Należy podkreślić, jak ważny jest słuch w rozwoju mowy w ontogenezie – i jak ważny jest też w terapii mowy. Wykształcenie koncentracji uwagi słuchowej, umiejętność identyfikacji konkretnego dźwięku, pamięć słuchowa, umiejętność różnicowania cech dźwięków (długości trwania, donośności, barwy oraz wysokości) są to bazowe umiejętności potrzebne do rozróżniania dźwięków mowy. Najpierw ćwiczenia dotyczą różnych dźwięków otaczających dziecko (np. stosuje się odgłosy charakterystyczne dla różnych środowisk – domu, ulicy, parku, lasu itp.), a następnie – dźwięków mowy, tj. głosek, sylab, wyrazów, tekstów. Najpierw pracujemy na słuchu fizycznym, a następnie ćwiczymy słuch fonemowy i fonetyczny1 Należy podkreślić, że dziecko uczy się mówienia początkowo poprzez słuchanie, dekodowanie dźwięków mowy – a kolejnym etapem jest ich nadawanie. Tak więc wzorzec słuchowy jest potrzebny, by dziecko zaczęło pracować nad wzorcem artykulacyjnym.

Sprawność  ruchowa a wzorzec artykulacyjny

Aby maluch był w stanie prawidłowo ukształtować wzorzec artykulacyjny, potrzebna jest odpowiednia sprawność ruchowa. Dotyczy ona bezpośrednio mięśni narządów mowy – oddechowych, fonacyjnych i artykulacyjnych. Jednak sprawność ta powinna być rozpatrywana w odniesieniu do ogólnej sprawności motorycznej dziecka. Liczą się umiejętności w zakresie koordynacji ruchowej dużej motoryki, ważna jest umiejętność napinania i rozluźniania określonych grup mięśniowych w organizmie, umiejętności dziecka w zakresie pojmowania przestrzeni, wiedzy o schemacie własnego ciała, poczucie stronności (prawa – lewa strona). Ważne jest więc dla kształtowania się mowy, jak dziecko realizuje ruch w zakresie makroruchów, by potem mogło równie dobrze i sprawnie tworzyć mikroruchy potrzebne do realizacji głosek i ich połączeń.

Metody doskonalenia umiejętności słuchowych i motorycznych

W postępowaniu logopedycznym proponowane są różne metody, dzięki którym logopeda może efektywnie oddziaływać na umiejętności słuchowe i ruchowe dzieci. Wśród często stosowanych znajdują się: 

  • logopedyczne ćwiczenia słuchowe (stymulacja słuchu fizycznego, fonemowego, fonetycznego),
  • treningi słuchowe według metod Alfreda A. Tomatisa lub Kjelda Johansena,
  • metody bazujące na ćwiczeniach ruchowych – Weroniki Sherborne (ruch rozwijający) lub Paula Dennisona (kinezjologia edukacyjna),
  • metody łączące ćwiczenia słuchowe i ruchowe – Petara Gubarina (metoda werbo-tonalna), Jean Ayres (integracja sensoryczna), Marty Bogdanowicz (metoda dobrego startu), logorytmika.

W odniesieniu do dzieci ćwiczenia logopedyczne przyjmują często formę zabawy, co zwiększa ich efektywność. Dziecko – bawiąc się – wykształca określone umiejętności w formie bliskiej swojej aktywności naturalnej. Również ćwiczenia słuchu oraz motoryki można zaproponować w formie atrakcyjnych zabaw. Można je wykonywać na zajęciach indywidualnych lub grupowych. 

Propozycje zabaw 

Gra na prostych instrumentach perkusyjnych 
Dziecko powinno być zachęcane przez osobę prowadzącą do wystukiwania prostych rytmów lub dowolnej ekspresji wyrażanej przy pomocy instrumentu. 

Powtórz, co robię
Dziecko ma zawiązane oczy. Osoba prowadząca klaszcze. Zdejmujemy dziecku opaskę – dziecko ma pokazać lub powtórzyć samodzielnie realizację dźwięków. Następnie: tupiemy, mlaszczemy, gwiżdżemy itp.

Rozpoznawanie odgłosów przyrody
(np. deszcz, burza, szum drzew, kapanie wody), najbliższego otoczenia (np. odgłosy domowe – pralka, odkurzacz, tykanie zegarka, nalewanie wody) lub zwierząt (miauczenie, szczekanie, muczenie, ćwierkanie) odtwarzanych z nagrania. Należy przygotować obrazki odpowiadające odtwarzanym odgłosom. Można pracować odpowiednimi kręgami tematycznymi.

Wytwarzanie różnych dźwięków za pomocą określonych przedmiotów
(np. papieru, piłki, wody, szkła, balonów). Zachęcamy dziecko do poszukiwania jak największej liczby różnorodnych dźwięków, które można wytworzyć przy użyciu jednego przedmiotu.

Rozpoznawanie onomatopei
Korzystamy z zestawu obrazków tematycznych, np. zwierzęta, odgłosy domowe. Logopeda wskazuje obrazek i posługując się wyrazem dźwiękonaśladowczym – opowiada o nim. Następnie wymawia onomatopeję, a dziecko wskazuje właściwy obrazek. Wypowiadanie tego samego zdania w sposób charakterystyczny dla określonych nastrojów. Możemy posłużyć się obrazkami lub zdjęciami osób wesołych, smutnych i zdziwionych oraz sposobu ich mówienia. Zwracamy przy tym szczególną uwagę na cechy głosu i mimikę.

Którą lalkę ubieramy? 
Logopeda przygotowuje dwie ilustracje lalek – małej i dużej oraz dwa komplety ubranek (mały i duży). Pokazuje, że jeśli wypowiada głośno nazwę ubranka, to należy ubrać w nie dużą lalkę, a jeśli cicho – małą. Następnie wypowiada głośno lub cicho wyrazy, a dziecko ubiera w odpowiednie ubranko dużą lub małą lalkę.

Zabawa z rekwizytem: piłka z gąbki lub woreczek z grochem 
Przekazywanie piłki (woreczka) z ręki do ręki. Następnie przerzucanie (koordynacja ruchowa).

Zabawa z rekwizytem: piłka plażowa
Dziecko siedzi w siadzie skrzyżnym. Toczy piłkę wokół siebie, tak by jej nie zgubić (koordynacja ruchowa).

Zabawa z rekwizytem: jak powyżej
Logopeda siada naprzeciwko dziecka w siadzie skrzyżnym. Przetaczają do siebie piłeczkę (koordynacja ruchowa). 

Zabawa z rekwizytem: obręcz (typu hula-hoop)
Dziecko przechodzi przez trzymaną przez logopedę obręcz w różny sposób – przodem, tyłem, bokiem (koordynacja ruchowa, poruszanie się w przestrzeni).

Zabawa z rekwizytem: jak powyżej
Obręcz leży na podłodze. Dziecko wskakuje do środka obręczy; najpierw przeskakuje z nogi na nogę, a następnie – skacze obunóż (koordynacja ruchowa, poruszanie się w przestrzeni).

Zabawa z rekwizytem: woreczek z grochem
Dziecko przechodzi wyznaczony dystans, trzymając woreczek (tak, by nie upadł), w ró...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy