Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki logopedy

4 października 2017

NR 15 (Wrzesień 2016)

Studium przypadku: Drama w rehabilitacji mowy dziecka z niepełnosprawnością intelektualną

0 313

Drama polega na wczuwaniu się w role, angażując ruch, mowę, myśli i uczucia. Wykorzystuje się spontaniczność dzieci, chęć do aktywnego działania, naturalną potrzebę zabawy, zgodnie ze słowami Glenn Doman: „Zabawa jest nauką, nauka jest zabawą. Im więcej zabawy, tym więcej nauki”.

Oliwia ma 9 lat. Jest dzieckiem z pierwszej ciąży. Wywiad rodzinny, ciążowy i okołoporodowy nie wykazał obciążeń. W rodzinie nie występowały przypadki żadnych poważniejszych chorób.

Ścieżka edukacyjna

W wieku 5 lat Oliwia zaczęła uczęszczać do integracyjnej klasy „0” w szkole podstawowej, gdzie znalazła się pod opieką nauczyciela wspomagającego. Nie miała problemów z przystosowaniem się do nowego otoczenia. Lubiła chodzić do przedszkola, nawiązała dobry kontakt z rówieśnikami.

W roku 2012 w sprawie Oliwii wydano orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego w pierwszym etapie edukacyjnym. Zalecono także: wszechstronną stymulację rozwoju dziecka, w sferze zarówno intelektualnej, jak i społeczno-emocjonalnej, rehabilitację ruchową, mającą na celu zwiększenie napięcia mięśniowego w obrębie kończyn, zniwelowanie drżeń mięśni, rozwijanie koordynacji ruchów oraz zintensyfikowaną terapię logopedyczną, połączoną z instruktażem dla rodziców w celu kontynuowania ćwiczeń w domu. Zgodnie z orzeczeniem dziewczynka systematycznie uczęszczała również na zajęcia rewalidacyjne oraz na spotkania z pedagogiem. Pomimo ograniczeń ruchowych brała udział w lekcjach wychowania fizycznego. Lubi zajęcia ruchowe i muzyczno-taneczne.

W zakresie edukacji polonistycznej zna wszystkie litery, czyta sylaby i krótkie wyrazy. Odwzorowuje tekst, pisze niekształtnie, nie mieszcząc się w liniaturze; dodaje i odejmuje w zakresie 20.

Obecnie Oliwia jest uczennicą III klasy szkoły podstawowej. Ponowne badania w poradni psychologiczno-pedagogicznej wykazały upośledzenie w stopniu umiarkowanym. Ponieważ stan zdrowia znacznie utrudnia dziewczynce korzystanie z nauki w systemie klasowym, wydano orzeczenie o potrzebie nauczania indywidualnego. Zgodnie z zaleceniami lekarza Oliwia uczestniczy w zajęciach edukacyjnych organizowanych w szkole, takich jak: religia, język angielski, wychowanie fizyczne, zajęcia muzyczne, plastyczne, techniczne, przyrodnicze, komputerowe oraz godzina z wychowawcą. Korzysta też z zajęć logopedycznych i wspierających jej rozwój. Chętnie bierze udział w imprezach klasowych i szkolnych.

Historia choroby

Pierwsze niepokojące objawy choroby rodzice zauważyli u Oliwii ok. 4. miesiąca życia, kiedy dziecko nie opanowało umiejętności siadania. Wówczas rozpoczęto usprawnianie rehabilitacyjne. Pomimo to 22-miesięczna Oliwia trafiła do szpitala w celu diagnostyki z powodu opóźnionego rozwoju psychoruchowego. Podczas badania mózgu rezonansem magnetycznym stwierdzono neurologiczne obniżone napięcie mięśniowe w kończynach górnych i dolnych, słabo wyrażone odruchy głębokie w kończynach dolnych i uogólnione drżenia kończyn dolnych, tułowia, kończyn górnych, widoczne w pozycji stojącej. Dziewczynka siedziała i raczkowała pewnie, nawiązywała kontakt emocjonalny, lecz brakowało kontaktu werbalnego. Podczas badań dodatkowych stwierdzono zaniki korowo-podkorowe móżdżku, podwyższone transaminaty oraz cechy zapisu miogennego w EMG. Całość obrazu klinicznego potwierdziła podejrzenie zespołu móżdżkowego, być może z towarzyszącym uszkodzeniem mięśni. Diagnoza brzmiała – mózgowe porażenie dziecięce.

Diagnoza logopedyczna

Mimo że Oliwia była usprawniana ruchowo od 4. miesiąca życia, brakowało stymulacji rozwoju mowy. Rodzice przyznali, iż nie wiedzieli, że terapię logopedyczną można rozpocząć już u tak małego dziecka i że konieczna jest (wraz z rehabilitacją ruchową) stymulacja okresu przedmownego (głużenie i gaworzenie).

Kiedy poznałam Oliwię (miała wówczas 5 lat), komunikowała się za pomocą wyrażeń dźwiękonaśladowczych i samogłosek. Podczas pierwszego kontaktu z dziewczynką moją uwagę zwróciły nieprawidłowy tor oddechowy (ciągle otwarta buzia) i przetrwałe niemowlęce połykanie, co potwierdziła późniejsza diagnoza. Do analizy komunikacji dziewczynki wykorzystałam wyniki badań, zgromadzone dzięki kwestionariuszowi dr Danuty Emiluty-Rozyi Całościowe badanie logopedyczne oraz opracowaniom Elżbiety Minczakiewicz: Karta diagnostyczna oraz Karta badania motoryki (kinestezji) artykulacyjnej.

Przeprowadzona diagnoza logopedyczna wykazała nieprawidłowości w czynnościach aparatu artykulacyjnego, nieprawidłowy tor oddechowy oraz wadę zgryzu. Na dwanaście prób języka dziewczynka wykonała cztery, natomiast na taką samą liczbę prób warg – siedem. Czyli na dwadzieścia cztery próby dziewczynka zrealizowała poprawnie jedenaście. Uzyskała tym samym jeden punkt, co wskazuje na niski poziom sprawności narządów mowy.

Szczegółowa diagnoza logopedyczna wskazywała na znacznie opóźniony rozwój mowy. Stwierdzono bardzo ubogi zasób słownictwa, upraszczanie grup spółgłoskowych, metatezy, elizje, substytucje, deformacje i ubezdźwięcznianie. Wszystkie te czynniki powodowały, że mowa była niezrozumiała. Dziewczynka często wydawała różne dźwięki, które pełniły funkcję komunikacyjną zrozumiałą w jej najbliższym otoczeniu. Oliwia rozumie i wykonuje proste polecenia (podejdź do okna, połóż misia na krześle). U Oliwii słabo rozwinęło się myślenie przyczynowo-skutkowe (nie potrafi ułożyć 3-elementowej historyjki obrazkowej).

Terapia logopedyczna w przypadku dzieci z upośledzeniem umysłowym (od stopnia lekkiego do głębokiego) nabiera szczególnego znaczenia i ma specyficzny charakter, ponieważ jej zasadniczym celem jest umożliwienie pacjentowi kontaktu z otoczeniem.

Program terapii logopedycznej

I etap terapii:

  • ćwiczenia prawidłowego oddechu,
  • ćwiczenia prawidłowego przełykania,
  • zamykanie ust,
  • ćwiczenia artykulacyjne,
  • kontakt wzrokowy z rozmówcą.

II etap terapii:

  • nauka prostych słów,
  • opanowanie zasobu słownictwa, niezbędnego do życia i funkcjonowania społecznego przynajmniej w zakresie podstawowym.

III etap terapii:

  • formułowanie pytań, próśb, poleceń,
  • sygnalizowanie własnych potrzeb, życzeń, pretensji,
  • nawiązywanie i prowadzenie rozmowy,
  • odpowiadanie na pytania,
  • opowiadanie.

Terapia logopedyczna dziecka z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym winna być nastawiona na wszechstronną stymulację rozwoju pacjenta. Osiąga się to poprzez ćwiczenia ruchowe ukierunkowane na zabawę oraz wprowadzenie elementów muzyki.

Dobór metody pracy z dzieckiem

Układając plan terapii logopedycznej dla Oliwii, zastanawiałam się, jakie podjąć działania i jakie wdrożyć metody, aby sprostać założeniom terapii, a jednocześnie uwzględnić możliwości i zainteresowania dziecka. Zdecydowałam się na dramę, bo przecież to ruch, mowa, wyrażanie myśli i uczuć, a przede wszystkim – zabawa. W scenki umiejętnie wplatałam inne metody, takie jak: symultaniczno-sekwencyjną naukę czytania prof. Jagody Cieszyńskiej, metodę dobrego startu prof. Marty Bogdanowicz czy metodę ruchu rozwijającego Weroniki Sherborne. Poniżej przykład takich zajęć.

Królewna Oliwia

W inscenizacji biorą udział: Oliwia (KO) i nauczycielka (N).

Oliwia leży na podłodze, główkę ma na poduszce. Obok dziewczynki znajduje się korona i pęknięty sznur korali.

N: Dawno, dawno temu za górami, za lasami mieszkała królewna Oliwia. Zmęczona królewna zasnęła tak mocno, że aż chrapała [KO: chrapie]. Nagle obudził ją lekki wietrzyk [N: dmucha lekko na szyję i włosy dziewczynki]. Królewna otworzyła oczy, przeciągnęła się i głośno ziewnęła

(KO: aaaaa).

KO:(pyta) Gdzie moja korona?

(Nauczycielka podaje dziewczynce koronę, którą ta zakłada sobie na głowę)

KO: Gdzie moje korale?

N: Ale co to się stało? Korale leżą rozsypane na podłodze. Królewna bardzo posmutniała i zaczęła płakać rzewnymi łzami (KO: płacze).

N: Nie płacz, królewno, naprawimy korale – będą jeszcze piękniejsze!

(Oliwia nawleka na sznurek naprzemiennie ciąg korali: pomarańczowy, różowy, niebieski, pomarańczowy, różowy, niebieski itd., pięknie się uśmiecha).

KO:...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy