Dołącz do czytelników
Brak wyników

Specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu jako źródło błędów w komunikacji na przykładzie 10-letniego Mateusza

Artykuły z czasopisma | 4 października 2017 | NR 15
60

Dysleksja to zaburzenie stanowiące jedną z głównych przyczyn niepowodzeń szkolnych uczniów. Dzieci, które na skutek różnych deficytów rozwojowych wymagają indywidualnego traktowania i systematycznej pomocy, stanowią problem nie tylko dla szkół, ale też dla społeczeństwa.

Przyczyny i skutki specyficznych trudności w nauce czytania i pisania

Często spotykamy uczniów, którzy od podjęcia nauki w szkole napotykają, na różnego rodzaju problemy czy to w sferze przystosowania się do środowiska szkolnego czy spełnianiu wymagań programowych. Przede wszystkim jest to grupa dzieci, u których badania wskazują na istnienie dysharmonii rozwojowych przy prawidłowo rozwiniętych funkcjach intelektualnych oraz w sprzyjających warunkach wychowawczych. Deficyty te hamują prawidłowy przebieg procesu opanowania umiejętności czytania i pisania, który stanowi podstawowy warunek osiągnięcia dobrych wyników w nauce szkolnej przez dziecko, gdyż w klasach młodszych jest głównym założeniem programowym.

Występujące niepowodzenia w tym zakresie mogą niekorzystnie wpływać na dalsze losy szkolne dziecka.

U poszczególnych dzieci przyczyny dysleksji bywają odmienne. Problemy w tym zakresie mogą być skutkiem różnych czynników patogennych z okresu ciąży i porodu. Oddziałują one na centralny układ nerwowy, powodując mikrouszkodzenia struktury centralnego układu nerwowego lub zaburzenia jego funkcjonowania.

U dziecka, u którego z przyczyn konstytucjonalnych mamy do czynienia z dysleksją, występują trwałe lub nietrwałe zmiany w okolicach mózgu związanych z mową. Ich skutkiem mogą być odchylenia w rozwoju psychoruchowym dziecka i współwystępującymi na ich podłożu specyficznymi trudnościami w czytaniu i pisaniu. Zaliczamy do nich głównie opóźnienia i zaburzenia percepcji wzrokowej, percepcji słuchowej, mowy, rozwoju ruchowego oraz lateralizacji i orientacji w schemacie ciała i przestrzeni. Te nieprawidłowości rozwojowe mogą wystąpić osobno lub też dotyczyć kilku sfer funkcjonalnych.

Opóźnienie i zaburzenie percepcji wzrokowej

„Prawidłowe funkcjonowanie analizatora wzrokowego jest niezbędnym warunkiem opanowania przez dziecko umiejętności czytania i pisania w czasie przewidzianym programem szkolnym”. Do prawidłowego przebiegu spostrzegania wzrokowego niezbędny jest pełnowartościowy pod względem anatomicznym i funkcjonalnie sprawny analizator wzrokowy. Wynika z tego, że widoczne u dziecka trudności w nauce czytania i pisania mogą mieć związek z zaburzeniem korowej części analizatora wzrokowego. Głównym warunkiem prawidłowego rozpoznawania znaków graficznych wymagających dokładnego różnicowania liter jest sprawne funkcjonowanie procesu analizy i syntezy analizatora wzrokowego. „Zazwyczaj rozwój analizy i syntezy abstrakcyjnych kształtów graficznych, jakimi są litery, u większości dzieci jest zsynchronizowany z ogólnym poziomem ich rozwoju psychofizycznego. U dzieci dyslektycznych rozwój przebiega nieharmonijnie – jest najczęściej opóźniony i zakłócony”.

Wielkim problemem u dzieci dyslektycznych w pisaniu jest mylenie liter o podobnym kształcie, opuszczanie drobnych znaków graficznych, odwracanie kolejności liter w wyrazach, za małe lub za wielkie przerwy między literami w wyrazie, niewłaściwe rozplanowanie graficzne tekstu, czyli nie w liniaturze, bądź mylenie linijek. Widoczne są również błędy typowo ortograficzne, wynikające z gorszej pamięci wzrokowo-ruchowej wskutek słabego utrwalania obrazu graficznego wyrazów i niezapamiętania ich poprawnej formy.

W czytaniu osoba dyslektyczna ma trudności w kojarzeniu dźwięku z odpowiednim znakiem graficznym, myli litery i wyrazy podobne graficznie, przestawia i opuszcza litery, a nawet całe wyrazy. Często bardzo wolne jest tempo czytania, niechęć do czytania głośnego oraz gubienie się w tekście przez opuszczanie lub powtarzanie linijki czytanego tekstu itp. Zarazem w rysowaniu mogą wystąpić trudności typu rozmieszczenia rysunku na kartce, w rysowaniu i odwzorowywaniu figur geometrycznych, poprawnym odtworzeniu wzorów w układankach, wyszukiwaniu podobieństw i różnic w obrazkach itp.

Opóźnienie i zaburzenie percepcji słuchowej

Jednym z warunków nabycia umiejętności czytania i pisania jest pełna sprawność analizatora słuchowego. Tak więc deficyty receptora słuchowego mogą spowodować trudności w czytaniu i pisaniu. Umiejętność różnicowania dźwięków mowy, ich analizowanie i syntetyzowanie określamy mianem słuchu fonematycznego. Opanowanie czytania i pisania wymaga umiejętności dokonywania analizy i syntezy dźwiękowej wyrazów i kojarzenia dźwięków ze znakami graficznymi.

Trudności w pisaniu ze słuchu mogą objawiać się myleniem głosek dźwięcznych i bezdźwięcznych, syczących, ciszących i szumiących. Poza tym mogą występować problemy z wyodrębnianiem wyrazów ze zdania, sylab z wyrazów oraz analizą i syntezą głoskową wyrazów, kłopoty w odróżnianiu samogłosek nosowych [ą], [ę] od zespołów dźwiękowych [-om], [-on], [-em], [-en], opuszczanie końcówek wyrazów lub opuszczanie, dodawanie i przestawianie liter w wyrazach, podwajanie lite...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy