Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zawód logopeda

12 października 2017

NR 17 (Styczeń 2017)

Psychogenne zaburzenia mowy i głosu z perspektywy medycyny psychosomatycznej

0 113

Medycyna psychosomatyczna, zwana też psychosomatyką, jest dyscypliną naukową i praktyczną zajmującą się powiązaniem czynników psychicznych, socjalnych i somatycznych w funkcjonowaniu człowieka, którego problemy rozpatruje całościowo (Tylka 2000).

Powstała ona na pograniczu biologii, medycyny, psychologii i socjologii. Zajmuje się przede wszystkim zaburzeniami/chorobami psychosomatycznymi, które są najczęściej określane jako nerwice narządowe, nerwice wegetatywne, zaburzenia psychiczne pod postacią somatyczną, choroby stresopochodne, zaburzenia psychogenne (Szewczyk, Skowrońska 2003).

Kryteria rozpoznawania poszczególnych jednostek psychosomatycznych nie zostały ujednolicone, ale najczęściej wymienia się następujące:

  • czynniki predysponujące (np. dziedziczność, temperament),
  • pewne cechy osobowości (np. neurotyczność, nadwrażliwość),
  • emocje prowadzące do rozstrojenia się organizmu (np. lęk, gniew),
  • udział stresu (np. biologicznego, psychologicznego i komunikacyjnego),
  • dysfunkcja lub uszkodzenie narządu wrażliwego na zaburzenie (np. układ moczowy, aparat mowy),
  • niekorzystne warunki środowiskowe oraz niewłaściwy styl życia (np. zanieczyszczenia, pogoń za sukcesem).

Wymienione czynniki występują w wielu konstelacjach i różnym nasileniu w poszczególnych zaburzeniach/chorobach psychosomatycznych. Tylka (2000) wyróżnia dwie główne ich koncepcje, a mianowicie:

  • teorię swoistej etiologii,
  • teorię nieswoistej etiologii.

Teoria swoistej etiologii wywodzi się z psychoanalizy i zakłada, że zaburzenia/choroby psychosomatyczne mają własną, jednoznaczną przyczynę. Jest nią konflikt wewnętrzny, który manifestuje się na zewnątrz w postaci objawów somatycznych. Lokalizują się one we wrażliwym narządzie organizmu, który jest określany czynnikiem X. Dochodzi on do głosu dopiero w sytuacji trudnej, która ujawnia specyficzne cechy osobowości. Obarczona nimi jednostka reaguje wówczas zgodnie z mechanizmem walki lub ucieczki. Walka wyzwala pobudzenie sympatycznego układu wegetatywnego, zaś ucieczka pobudza jego część parasympatyczną. Obu tym stanom towarzyszą silne emocje. Zgodnie z tą koncepcją, osoba jąkająca się ma nierozwiązane konflikty z okresu wczesnego dzieciństwa, kiedy najczęściej powstaje jąkanie. Wówczas kształtowały się jej specyficzne cechy osobowości (np. nadwrażliwość), a nierozładowana energia została zlokalizowana w jej najsłabszym narządzie, czyli aparacie mowy, dając zewnętrzny objaw w postaci niepłynności mówienia. Jąkanie ujawnia się w trudnej sytuacji komunikacyjnej, kiedy jąkający się wybiera między unikaniem mówienia (ucieczka) a próbą płynnego wypowiadania się (walka). Od dawna mówi się, że u podstaw tego zaburzenia leży konflikt: mówić czy milczeć, budzący napięcie leżące u podłoża niepłynnego mówienia.

Teoria swoistej etiologii zaburzeń/chorób psychosomatycznych zakłada, że są one uwarunkowane specyficznymi cechami osobowości lub ich konstelacją. Mówi się więc o ich wzorcach predysponujących do choroby niedokrwiennej (typ A), choroby wrzodowej itp. Idąc tym tokiem rozumowania, próbuje się wyróżnić cechy osobowości sprzyjające rozwojowi jąkania, np. neurotyczność, lękliwość, nadwrażliwość. Ujawniają się one szczególnie w sytuacji stresowej, w fazie wyczerpania.

Stres

Psychosomatyka dużą rolę przypisuje stresowi zarówno w zdrowiu, jak i chorobie. Stanowi on „niespecyficzną reakcję organizmu na szkodliwe bodźce” (Witkin 2000, s. 46). Ta niespecyficzność polega na tym, że ludzie reagują tak samo (np. podwyższeniem tętna) na różne zdarzenia (np. szybka jazda lub nagłe zahamowanie) pod warunkiem, że zostaną one ocenione jako zagrażające (stresor). Twórca tej koncepcji, Hans Saley, uważał, że nie ma życia bez stresu, więc modne do niedawna wychowanie bezstresowe jest utopią. Wyróżnił on, że stres może być dobry lub zły. Jest zły, kiedy jest długoterminowy, niekontrolowany i zafundowany przez kogoś, a dobry − kiedy jest krótkoterminowy, kontrolowany i zafundowany przez siebie. Niektórzy ludzie wręcz potrzebują dobrego stresu, za który są gotowi dużo płacić (np. obozy przetrwania). Zły stres pogłębia każde zaburzenie (także mowy) i utrudnia jego terapię.

Witkin (2000) przeprowadziła szerokie badania ankietowe dotyczące przyczyn i objawów stresu dziecięcego. Okazało się, że niemal 85% dzieci martwi się z powodu problemów szkolnych, domowych oraz presji rówieśników. Wiele spośród nich zgłosiło fizyczne oznaki stresu, takie jak:
•        bezsenność (47%),
•        bóle brzucha (44%),
•        mdłości (26%),
•        bóle głowy (21%).

Większość dzieci (65%) w chwilach zmartwienia lub przerażenia pragnie samotności, a 51% ucieka w marzenia, 65% miewa koszmary nocne przynajmniej raz na jakiś czas. Większość dzieci było ofiarami agresji słownej ze strony rodziców, a zaledwie 10% bez przeszkód porozumiewało się w rodzinie.

Uczucie złości wywołują u dzieci przede wszystkim apodyktyczni rodzice, zachowanie rodzeństwa oraz poczucie niesprawiedliwości i nierówności. Najbardziej zasmuca je śmierć i opuszczenie bliskich osób. Boją się, gdy rodzice kłócą się lub wpadają w gniew, a wyczerpuje ich rywalizacja z rodzeństwem. Dzieci reagują na stres przede wszystkim tikami nerwowymi, dziwacznym zachowaniem, wysypką, atakami złości, objawam...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy