Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki logopedy

24 września 2018

NR 27 (Wrzesień 2018)

Dysfonia spastyczna
Jak pracować z pacjentem anglojęzycznym

0 348

Dysfonia spastyczna należy do zaburzeń głosu, których podłoże ma charakter psychogenny, czynnościowy, neurologiczny lub może wynikać ze sprzężenia wymienionych czynników.  W terapii logopedycznej pomocne są ćwiczenia obniżające napięcie mięśni biorących udział w fonacji. Natomiast pewnego rodzaju trudnością może być dobór materiału lingwistycznego, gdy terapia prowadzona jest w języku obcym, np. angielskim.

Warunki prawidłowego powstawania głosu

Do podstawowych warunków prawidłowego tworzenia głosu należą: sposób oddychania, w którym aktywna jest przepona, miękkie nastawienie głosowe, odpowiednie wykorzystanie przestrzeni rezonacyjnych oraz właściwe napięcie mięśni narządów mowy.

Sposób oddychania, w którym aktywne są przepona oraz pozostałe mięśnie tłoczni brzusznej, a fazie wdechu towarzyszy rozchylenie jedenastego i dwunastego żebra pozwalające na powiększenie objętości klatki piersiowej, nosi w literaturze różne nazwy. Określane jest jako: przeponowo-żebrowe, żebrowo-brzuszne czy żebrowo-przeponowo-brzuszne (Legieć-Matosiuk, Chaciński 1994, Ordyk-Czyżewska 2005, Tarasiewicz 2006). Pozwala ono na wytworzenie odpowiedniego dla prawidłowego tworzenia głosu ciśnienia przechodzącego przez krtań powietrza (Walencik-Topiłko 2016).

Drugim elementem, na jaki zwraca się uwagę, mówiąc o prawidłowej fonacji, jest aktywność fałdów głosowych i wynikający z niej sposób tworzenia głosu. Jeżeli głos tworzony jest w sposób prawidłowy – fizjologiczny, najpierw towarzyszy mu drganie fałdów głosowych, następnie obserwuje się przechodzenie przez krtań wydychanego powietrza oraz skoordynowane z nim domykanie i rozwieranie fałdów głosowych. Wspomniana koordynacja oddechowo-fonacyjna pozwala na wytworzenie głosu w taki sposób, w którym do zwarcia dochodzi przede wszystkim na brzegach fałdów głosowych. Tego rodzaju tworzenie głosu określa się mianem nastawienia miękkiego (Walencik-Topiłko 2009). Mechanizm, w którym najpierw dochodzi do zaciśnięcia fałów głosowych, a następnie, przy wzmożonym tonusie, następuje faza wydechu, to nastawienie twarde. Właśnie tego rodzaju fonacja bywa zaburzeniem charakterystycznym dla dysfonii spastycznej. Trzecim rodzajem nastawienia głosowego jest tak zwane nastawienie chuchające, w przypadku którego najpierw obserwuje się fazę wydechową, a następnie fałdy głosowe zwierają się, pokonując opór powietrza (por. Szkiełkowska 2011).

Do zjawisk warunkujących prawidłową fonację należy umiejętność wykorzystania przestrzeni rezonacyjnych z właściwym wyrównaniem aktywności rezonatorów górnych (przestrzeń nadgłośniowa, gardło, jama ustna oraz nosowa, zatoki) z dolnymi (przestrzeń podgłośniowa, tchawica, oskrzela i klatka piersiowa) lub tworzenie głosu z przewagą rezonatorów górnych (Binkuńska 2012).

Jeżeli głos tworzony jest w sposób prawidłowy – fizjologiczny, najpierw towarzyszy mu drganie fałdów głosowych, następnie obserwuje się przechodzenie przez krtań wydychanego powietrza 
oraz skoordynowane z nim domykanie i rozwieranie fałdów głosowych.

Właściwa dystrybucja napięcia mięśniowego pozwala na wykonywanie swobodnych, płynnych, celowych ruchów fonacyjnych (por. Kazanecka 2011). Nie towarzyszy jej ból, jaki może pojawić się przy podwyższonym napięciu mięśni – w tym także spastyczności. Obniżony tonus może być z kolei przyczyną takich zaburzeń głosu jak nastawienie chuchające. Prawidłowe napięcie mięśniowe zapewnia zatem możliwość koordynacji ruchów oddechowo-fonacyjno-artykulacyjnych.

Dysfonia spastyczna – przyczyny

Bezpośrenią przyczyną dysfonii spastycznej jest wystąpienie podwyższonego napięcia mięśniowego okolic biorących udział w tworzeniu głosu – krtani, szyi, barków. Do objawów zaburzeń fonacji należy chrypka, głos ma charakter szorstki, ściśnięty – tworzony jest z trudem, przy zwężeniu okolic gardła; w czasie mówienia mogą pojawić się nagłe zmiany wysokości lub barwy głosu. Na starcie mowy, szczególnie w wyrazach rozpoczynających się samogłoską, występuje intensywne zwarcie krtaniowe, zdarza się, że jest ono przyczyną nagłego, niekontrolowanego zaciśnięcia mięśni okalających gardło, co staje się przyczyną zamilknięcia.

U niektórych osób może pojawić się niepłynność mowy lub afonia.

Pierwotna przyczyna stanowiąca podłoże wspomnianych dolegliwości zarówno fonacyjnych, jak i funkcjonalnych – dotyczących podwyższonego napięcia mięśniowego – może być zróżnicowana, a postawienie diagnozy zależy od przyjętej klasyfikacji zaburzeń głosu. W szerszym znaczeniu dysfonia spastyczna traktowana jest jako synonim dla zaburzeń głosu o charakterze hiperfunkcjonalnym – w tym wypadku podłożem zaburzeń głosu może być przeciążenie pracy krtani związane np. z wykonywanym zawodem (Behrbohm i in. 2017). W węższym i częściej stosowanym znaczeniu określenie dysfonia spastyczna zarezerwowane jest dla psychogennej postaci zaburzeń głosu i dotyczy jej ciężkiego, przewlekłego stanu (Arnold, Ganzer 2014).

Niezależnie od tego, czy pierwotną przyczynę zaburzeń głosu stanowi podłoże psychiczne pacjenta, czy zbytnie obciążenie narządu głosotwórczego, należy wziąć pod uwagę także możliwość sprzężenia obu tych czynników. Istnieje grupa pacjentów, u których początkowo zaburzenia głosu wynikają ze zbytniej eksploatacji narządu krtani, jednak wtórnie, na skutek zmieniającej się jakości funkcjonowania psychofizycznego, dołącza się obniżenie stanu emocjonalnego.

Ostatecznym celem wprawek głosowych jest przygotowanie pacjenta do tworzenia głosu w sposób prawidłowy w mowie spontanicznej. Nie zaleca się zatem, by w dłuższych frazach trudniejsze pod względem fonacji głoski w ogóle nie występowały.

Do grona specjalistów prowadzących terapię głosu u pacjenta z dysfonią spastyczną należą najczęściej foniatra oraz terapeuta głosu, a także – w zależności od przyczyn zaburzenia – psychiatra oraz psycholog. Podstawowym warunkiem terapii jest obniżenie nawykowo podwyższonego napięcia mięśni narządów mowy.

Stan ten osiąga się poprzez odpowiednie ćwiczenia. Natomiast istnieją także sytuacje, w których leczenie polega na podawaniu toksyny botulinowej.

Trudności wynikające z prowadzenia terapii w języku obcym

Trudności dotyczące prowadzenia terapii w języku innym niż ojczysty wynikają nie tylko z doboru odpowiedniego materiału wyrazowego czy szerzej – językowe...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy