Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawidłowy rozwój słuchu fonemowego podstawą umiejętności czytania i pisania

Artykuły z czasopisma | 22 września 2017 | NR 7
353

Słuch ma ogromne znaczenie w rozwoju człowieka i już po urodzeniu jest najlepiej funkcjonującym zmysłem dziecka. Dzięki prawidłowo rozwiniętemu słuchowi fizycznemu może rozwinąć się słuch fonemowy, który prowadzi do opanowania przez dziecko mowy. Jest również podstawowym procesem, który wpływa na umiejętność czytania i pisania.

Rozwój słuchu fonemowego

Słuch ma ogromne znaczenie w rozwoju człowieka. Dziecko słyszy dźwięki na długo przed urodzeniem. Około 4-5 miesiąca życia płodowego dziecko zaczyna reagować na dźwięki. Zaczyna odróżniać głos męski od żeńskiego, głośny hałas od przyjemnej i spokojnej muzyki. Słuch jest najlepiej rozwiniętą funkcją u dzieci po urodzeniu. Jest to tak zwany słuch fizyczny, dzięki któremu dziecko odbiera dźwięki z otoczenia. Prawidłowo rozwinięty słuch fizyczny jest podstawą kształtowania się słuchu muzycznego i fonemowego. Słuch muzyczny pozwala na wyczucie rytmu, melodii, natężenia dźwięku i wysokości tonu. Natomiast słuch fonemowy prowadzi do opanowania przez dziecko mowy, pozwala różnicować, analizować i łączyć dźwięki mowy.

Jeżeli w momencie urodzenia dziecko ma dobrze rozwinięty słuch fizyczny, wówczas posiada wrodzone predyspozycje do nauki każdego języka świata. Te zdolności językowe posiadają wszystkie niemowlęta niezależnie od środowiska, w którym się wychowują .

Około 9. miesiąca życia ogólnojęzykowe zdolności dzieci zostają ograniczone do różnicowania dźwięków występujących w języku ojczystym. Dzieci, słysząc słowa, zaczynają różnicować ich znaczenie i przypisywać słowom konkretne desygnaty.

U większości dzieci z prawidłowo rozwiniętym słuchem fizycznym słuch fonemowy również rozwija się prawidłowo. Jednakże, jak wskazują badania, około 20–30% dzieci w wieku przedszkolnym przejawia trudności w prawidłowym rozwoju słuchu fonemowego .

Zaburzenia słuchu fonemowego a konsekwencje w nauce czytania i pisania

Zdarza się jednak, że dzieci, u których nie stwierdzono zaburzeń słuchu fizycznego ani zaburzeń centralnego układu nerwowego czy zaburzeń w rozwoju psychoruchowym, mogą nieprawidłowo różnicować słowa, co powoduje utrudnienia w odbiorze i nadawaniu mowy . W takich przypadkach można mówić o zaburzeniach słuchu fonemowego. Dzieci, u których stwierdzono takie zaburzenie, będą miały problemy w różnicowaniu słów podobnie brzmiących, np. bucik – budzik, kura –
– góra. Opanowanie umiejętności różnicowania słów, sylab czy głosek podobnie brzmiących jest podstawowym krokiem do osiągnięcia kolejnych umiejętności, czyli wyodrębniania głosek na początku i końcu wyrazów, a w konsekwencji do analizy i syntezy głoskowej wyrazów.

Wymienione umiejętności posiadają duży poziom abstrakcyjności, ponieważ wyraz w rozbiciu na poszczególne głoski brzmi inaczej niż w całości. Podobnie scalanie głosek daje inny obraz słuchowy słów i utrudnia jego rozumienie . Ponadto, aby dziecko nabyło umiejętność czytania i pisania, musi nauczyć się przyporządkować każdej głosce odpowiednią literę.

Diagnoza słuchu fonemowego jest jednym z zadań związanych z badaniem dojrzałości szkolnej dziecka. Niestety, w większości narzędzi jest to badanie orientacyjne, a ocena dziecka zależy od umiejętności diagnostycznych i doświadczenia nauczyciela.

Dzieci przejawiające zaburzenia percepcji słuchowej mogą mieć problemy podczas pisania z:

  • myleniem głosek szumiących, syczących i ciszących,
  • myleniem kolejności liter w wyrazach,
  • ubezdźwięcznianiem,
  • opuszczaniem końcówek wyrazów,
  • trudnościami w pisaniu dwuznaków i zmiękczeń,
  • zamienianiem samogłosek nosowych ą, ę na om, em, on, en,
  • gubieniem lub wstawianiem liter w wyrazach,
  • łączeniem przyimków z rzeczownikami (np. nastole),
  • syntezą głosek w całość wyrazu.

Natomiast w zakresie czytania dzieci te mogą przejawiać trudności w:

  • różnicowaniu dźwięków mowy,
  • syntezie przeliterowanych wyrazów,
  • zamianie liter,
  • zamianie brzemienia dźwięków,
  • nieprawidłowym odczytywaniu całego słowa,
  • rozumieniu przeczytanej treści.

Diagnoza słuchu fonemowego

Diagnoza słuchu fonemowego jest jednym z zadań związanych z badaniem dojrzałości szkolnej dziecka. Niestety, w większo...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy