Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki logopedy

5 października 2017

NR 16 (Listopad 2016)

Rola logopedy w programie implantów ślimakowych

0 73

Jednym ze specjalistów biorących udział w kwalifikacji chorego do wszczepienia systemu implantu ślimakowego jest surdologopeda. Ma on do spełnienia wiele istotnych funkcji w procesie rehabilitacji pacjenta po wszczepieniu implantów ślimakowych. Celem jego działań jest takie usprawnienie słuchu pacjenta, by mógł korzystać z tego zmysłu w stopniu umożliwiającym mu funkcjonowanie w otoczeniu akustycznym.

Podstawowe zadania surdologopedy w procesie implantacji

Podstawowe zadanie surdologopedy w kwalifikacji chorego do wszczepienia systemu implantu ślimakowego polega na ocenie możliwości słuchowych kandydata do CI.

Ważnym elementem pracy surdologopedy jest sprawdzenie, która droga dominuje w procesie odbioru dźwięków: słuchowo- -wzrokowa czy wzrokowo-słuchowa.

Jego ocenie podlegają także:

  • zdolność percepcji dźwięków drogą słuchową,
  • umiejętność odczytywania mowy z ruchu warg,
  • rozumienie mowy werbalnej,
  • zdolność produkcji mowy,
  • ocena jakości głosu i autokontroli głośności wypowiedzi,
  • zrozumiałość mowy pacjenta (Upson, Rodrigues 2013).

Wizyty w ośrodku zajmującym się rehabilitacją pacjenta odbywają się w określonych interwałach czasowych i są związane z etapami programowania procesora mowy. Czas trwania programu dostosowuje się do indywidualnych potrzeb użytkownika implantu (Geremek-Samsonowicz 2012). Zakończenie rehabilitacji następuje w sytuacji uzyskania określonych korzyści słuchowych, które satysfakcjonują terapeutę i pacjenta. Oddziaływania logopedyczne są prowadzone do momentu osiągnięcia przez ćwiczącego maksymalnych możliwości urządzenia (Hima 2014).

Charakterystyka poszczególnych etapów rehabilitacji

Rehabilitacja po zastosowaniu systemu implantu ślimakowego składa się z sześciu etapów, które nie są osiągane przez wszystkich pacjentów w tym samym czasie.

Etap pierwszy, nazwany też wstępnym, to edukacja przedoperacyjna pacjenta i jego rodziny oraz aktywacja procesora mowy. Kandydat otrzymuje informacje dotyczące:

  • działania implantu ślimakowego oraz jego użytkowania,
  • przebiegu operacji,
  • procesu rehabilitacji pooperacyjnej.

Etap drugi obejmuje naukę wykrywania obecności dźwięku w otoczeniu lub jego braku. Ćwiczenia te stanowią wyzwanie dla osób z prelingwalną wadą słuchu, ze względu na brak wrażliwości i zdolności koncentracji na sygnałach. Nauka uświadamiania sobie obecności dźwięku w otoczeniu przebiega dwustopniowo poprzez odpowiedź na pytanie, czy pacjent słyszy dany sygnał. Pierwsze ćwiczenia polegają na wykryciu obecności dźwięku, kiedy pacjent jest skoncentrowany i oczekuje go. Utrudnienie stanowią zadania, w których ćwiczący nie spodziewa się bodźca i jest zaabsorbowany innym zajęciem. Przy braku wskazówki sygnał może być niezauważony lub nierozpoznany jako znaczący. Po każdym usłyszanym dźwięku pacjent podnosi rękę, aby zakomunikować percepcję sygnału. W trakcie wstępnych sesji oczekuje się tego, aby osoba zaimplantowana zdawała sobie sprawę z faktu odbioru dźwięku. Kolejnym rodzajem ćwiczeń jest rozpoznawanie początku oraz końca sygnału akustycznego. Pacjent w ustalony sposób sygnalizuje terapeucie, kiedy rozpoczyna i przestaje słyszeć bodziec. Kolejne zadania dotyczą lokalizowania źródła dźwięku. Ważnym elementem rehabilitacji są ćwiczenia rozpoznawania liczby sygnałów akustycznych. Na tym etapie wykorzystywane są m.in. dźwięki: instrumentów muzycznych, wydawane przez ludzi – niebędące mową i dźwięki mowy. Zgodnie z zasadą stopniowania trudności, zmianie ulegają liczba, czas trwania i natężenie dźwięku oraz odstęp pomiędzy sygnałami (Skarżyński, Szuchnik, Mueller-Malesińska 2004).

Trzeci etap rehabilitacji składa się z ćwiczeń kształtujących zdolność różnicowania dźwięków. Zadaniem pacjenta jest rozróżnienie sygnału akustycznego na podstawie cech charakterystycznych. Na tym etapie osoba zaimplantowana uzyskuje możliwość dyskryminacji dźwięków różniących się czasem trwania, natężeniem oraz częstotliwością. Początkowo zadaniem ćwiczącego jest określenie, czy dwa dźwięki z zestawu zamkniętego są takie same, czy różne. Utrudnienie stanowi stopniowe zmniejszanie różnicy między sygnałami, zwiększenie liczby dźwięków zakłócających lub głosów, rezygnacja z pomocy wzrokowej lub wprowadzenie wypowiedzi słownych (Skarżyński, Szuchnik, Mueller-Malesińska 2004).

Umiejętność rozpoznawania dźwięków kształtuje się podczas czwartego etapu rehabilitacji. Identyfikacja to nie tylko percepcja dźwięku, ale również odniesienie go do posiadanych wzorców słuchowych. Na tym poziomie widoczne są różnice między osobami z niedosłuchem lub głuchotą prelingwalną i postlingwalną. Pacjenci, którzy nie słyszą od urodzenia, są pozbawieni wrażeń słuchowych i u nich proces ten trwa długo – wiele miesięcy, a nawet lat. Zadaniem osoby zaimplantowanej jest odpowiedź na pytanie: co słyszę? Konieczna jest znajomość odbieranego dźwięku. Ćwiczenia wykorzystują materiał dźwiękowy z otoczenia, mowę. Zadania należy rozpocząć od identyfikacji elementów w zdaniu, następnie – w wyrazach, w końcowym etapie – w izolacji. Jedno z zadań polega na zakwalifikowaniu sygnałów mowy na podstawie czasu trwania, częstotliwości oraz intensywności sygnału. Kolejne ćwiczenia wykorzystują intonację i akcent. Pacjent rozpoznaje, czy usłyszane zdanie jest orzeczeniem, czy pytaniem.

Procesem bardziej skomplikowanym jest rozpoznawanie mowy na podstawie jej cech segmentalnych. Na piątym etapie rehabilitacji pacjent śledzi wzrokiem tekst odczytywany przez terapeutę i wskazuje wyraz, na którym logopeda przerwał czytanie. Ćwiczący zapoznaje się z brzmieniem słów i zaczyna kojarzyć bodziec akustyczny z sygnałem słownym (Skarżyński, Szuchnik, Mueller-Malesińska 2004). U pacjentów z postlingwalnym uszkodzeniem słuchu rehabilitacja ma na celu aktualizację wzorców słuchowych, wytworzonych do momentu utraty słuchu. Osoba zaimplantowana powinna powiązać wzorce z wrażeniami odbieranymi za pomocą implantu. Jest to proces uczenia się bazujący na zdobytych wcześniej doświadczeniach słuchowych (Skarżyński, Szuchnik, Mueller-Malesińska 2004).

Po zakończeniu piątego etapu rehabilitacji pacjent powinien zdobyć umiejętność rozumienia mowy wyłącznie za pomocą implantu, przy niewielkiej pomocy wzroku.

Nie zawsze cel ten zostaje osiągnięty. Nie wszystkie zaimplantowane osoby są w stanie rozumieć wypowiedzi słowne bez pomocy wzroku. Początkowo pacjent otrzymuje wskazówki w postaci słów kluczowych, które pozwalają zorientować się, jaki jest temat rozmowy. Kolejne zadanie dotyczy rozumienia zdań w zestawach otwartych, bez wskazówki tematycznej. Rozpoczynając od zestawów zdań, poprzez słowa złożone z wielu sylab, należy przejść do rozumienia słów jednosylabowych. Skracając długość materiału słownego, eliminuje się rolę domysłu, który należy ograniczyć, aby w pełni odbierać mowę drogą słuchową. Ćwiczenia na tym etapie p...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy