Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

6 marca 2018

NR 21 (Wrzesień 2017)

Różnorodność i indywidualizm we współczesnej surdologopedii

0 61

Współczesna surdologopedia stawia przed nami nowe wyzwania. Wydaje się też, że są one znacznie bardziej zróżnicowane niż dawniej. Wymagają od specjalistów otwartości na zmiany i zindywidualizowanego podejścia do adresatów działań pomocowych i terapeutycznych.

 

Determinanty i kierunki działalności w zakresie rehabilitacji słuchowej

Przełomem w polskiej surdologopedii było wprowadzenie w roku 2002 Programu Powszechnych Przesiewowych Badań Słuchu u Noworodków oraz coraz większe możliwości wszczepiania implantów ślimakowych u małych dzieci z głęboką wadą słuchu. Postęp medycyny i techniki miał rewolucyjny wpływ na przebieg rehabilitacji słuchu i mowy, zwłaszcza u dzieci z głębokim niesłyszeniem prelingwalnym. Wczesne wykrycie wady słuchu oraz doskonalsze możliwości protezowania (implanty ślimakowe) z jednej strony pozytywnie wpłynęły na efekty terapii logopedycznej, a z drugiej ujawniły liczne problemy, z którymi musi się konfrontować logopeda. Pacjenci z wadą słuchu, którzy zgłaszają się na terapię logopedyczną, stanowią grupę bardzo zróżnicowaną. Każdy z nich wymaga zindywidualizowanego podejścia terapeutycznego. Obecnie nie głębokość wady słuchu decyduje o możliwościach rozwoju mowy dziecka, ale wybór odpowiedniej protezy słuchowej. Dziecko niesłyszące, przy wczesnym zastosowaniu implantu ślimakowego, staje się dzieckiem funkcjonalnie słyszącym, aczkolwiek metody pracy z dzieckiem głęboko niesłyszącym, które używa aparatów słuchowych, są odmienne od stosowanych w terapii z dzieckiem implantowanym.

W nowej rzeczywistości zmianie uległa również sytuacja szczególnej grupy pacjentów, jaką są niesłyszące dzieci niesłyszących rodziców.

Specjalistyczny Ośrodek Diagnozy i Rehabilitacji Dzieci i Młodzieży z Wadą Słuchu PZG w Gdańsku sprawuje kompleksową opiekę nad osobami niesłyszącymi i w różnym stopniu niedosłyszącymi. W stałej rehabilitacji, głównie logopedycznej, posiada stu osiemdziesięciu pacjentów, tzn. tylu pacjentów korzysta miesięcznie ze wsparcia specjalistów. Większość z podopiecznych to dzieci do 6. r.ż. Rodzaj i częstotliwość zajęć terapeutycznych (indywidualnych i grupowych) dobierane są do potrzeb dziecka, a zajęcia odbywają się regularnie. Na terapię słuchu zgłaszają się również dorosłe osoby, które utraciły słuch i korzystają z implantów ślimakowych. W 1994 r. pojawiła się pierwsza pacjentka z implantem. Od tej pory ponad 200 implantowanych osób, głównie małych dzieci z prelingwalną wadą słuchu, skorzystało z opieki terapeutycznej. Pacjentami ośrodka są dzieci i osoby dorosłe, zaimplantowane w IFiPS w Kajetanach oraz w innych klinikach: Warszawie, Poznaniu, Bydgoszczy, Łodzi, Gdańsku. Oczywiście, z zajęć rehabilitacyjnych korzystają również dzieci posiadające aparaty słuchowe. Gdański ośrodek obejmuje opieką dzieci i młodzież z wadą słuchu, którzy uczęszczają do różnych typów placówek edukacyjnych: przedszkoli, szkół ogólnodostępnych, integracyjnych, ośrodków szkolno-wychowawczych. Przywołane dane pokazują zatem różnorodność pacjentów ośrodka oraz zmiany, jakie zaszły w istotnych warunkach determinujących terapię surdologopedyczną.

 

Rola logopedy w diagnozie dziecka z niepełnosprawnością słuchową

Obecnie wykrycie wady słuchu, protezowanie i rozpoczęcie rehabilitacji odbywa się w bardzo wczesnym dzieciństwie niesłyszącego dziecka. Jeżeli proces diagnostyczny przebiega modelowo, to po badaniu przesiewowym (otoemisja) na oddziale noworodkowym i po poszerzonych badaniach audiologicznych (ABR) ok. 6.–12. miesiąca życia dziecka weryfikacja wady słuchu jest zakończona. Najczęściej w przypadku głębokiej wady słuchu dziecko korzysta przez kilka miesięcy z aparatów słuchowych i oczekuje na wszczepienie implantu. Czas, w którym dziecko korzysta jedynie z aparatów słuchowych, jest bardzo ważny. Nie można czekać z rozpoczęciem rehabilitacji do chwili, gdy dziecku zostanie podłączony procesor mowy. Poza badaniami medycznymi jest to też czas na dogłębną obserwację zachowania dziecka i jego reakcji słuchowych.

Współczesna surdologopedia wymaga, aby logopeda doskonale znał najwcześniejsze etapy rozwoju słuchu i mowy w najwcześniejszych etapach. Diagnoza powinna być szczególnie staranna i ostrożna w przypadku dzieci z dodatkowymi problemami zdrowotnymi, przede wszystkim u wcześniaków. Może pojawić się rozbieżność między wynikami obiektywnych badań słuchu a obserwacją logopedy. W przypadku niespójności diagnozy audiologicznej i obserwacji reakcji słuchowych poczynionych przez logopedę powinien on poinformować o tym rodzica i lekarza. Środowisko lekarskie deklaruje ponadto otwarcie się na profesjonalny dialog z logopedami.

 

Terapia małego dziecka z niepełnosprawnością słuchową jako odtwarzanie naturalnych dróg rozwoju mowy. Wczesne wychowanie językowe

W wielu przypadkach dzieci niesłyszące, zdiagnozowane i zaimplantowane we wczesnym dzieciństwie, mają szansę na pełny i naturalny rozwój mowy. Terapia słuchu i mowy małego niesłyszącego dziecka musi być dostosowana do jego możliwości rozwojowych i absolutnie nie powinna być dla niego doświadczeniem traumatycznym.
Dorota Podgórska-Jachnik zanotowała wypowiedzi niesłyszących studentów o trudnych i negatywnych doświadczeniach w książce Głusi. Emancypacje (2013). Ich dzieciństwo przypadało na lata 80. i 90. ubiegłego wieku. W tym czasie wady słuchu wykrywano u dzieci kilkuletnich, a aparaty słuchowe były zdecydowanie gorszej jakości. Cena, jaką dziecko płaciło za rozwój mowy, była wysoka. Stwierdzenie uszkodzenia słuchu oznaczało dzieciństwo spędzone na żmudnej rehabilitacji. Obecnie terapia logopedyczna może być oparta na naśladowaniu naturalnych dróg rozwoju mowy. Ten model od wielu lat jest z powodzeniem realizowany w gdańskim ośrodku PZG. Autorska metoda dialogu i narracji („Świat opowiadany”), o której pisze Dorota Szubstarska (2013), jest naśladowaniem naturalnej drogi rozwoju mowy i wp...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy