Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii

6 marca 2018

NR 21 (Wrzesień 2017)

Świat opowiadany
Wczesne wychowanie językowe w terapii surdologopedycznej Metoda pracy oparta na dialogu i narracji

0 102

Dzieci uwielbiają opowiadanie historii. Dzięki nim mogą odkrywać i rozumieć świat, ludzkie intencje i motywacje, angażują się emocjonalnie, wchodzą w klimat zabawy i przyjemności. Czy tę moc drzemiącą w opowieściach można wykorzystać w pracy z dzieckiem z wadą słuchu? Okazuje się, że tak. Autorka artykułu charakteryzuje metodę świat opowiadany – metodę dialogu i narracji, która centralnym punktem działań terapeutycznych czyni właśnie ciekawą opowieść.

Wprowadzenie

Współczesna terapia surdologopedyczna znacząco odbiega w pedagogicznej filozofii od metodyki stosowanej dwadzieścia lat temu. Wczesna diagnostyka oraz coraz doskonalsze i powszechnie dostępne metody protezowania słuchu przenoszą nasze działania w obszary wczesnej interwencji logopedycznej. A skoro pracujemy z najmłodszymi, nie wolno nam tracić z oczu odniesienia do naturalnej drogi nabywania mowy (Pluta-Wojciechowska 2011). Poczucie naturalności towarzyszy nam coraz częściej w postępowaniu surdologopedycznym. Nie oznacza to jednak, że logopeda staje się niepotrzebny dziecku niesłyszącemu. Nic bardziej mylnego! Nasze świadome postępowanie, stymulowanie i wspieranie rozwoju mowy jest absolutnie niezbędne. Najistotniejszą jego częścią jest wychowanie językowe.

W definicji Kazimiery Krakowiak wychowanie językowe to oddziaływanie wychowawcze skierowane na dziecko, „którego celem jest stworzenie mu warunków do rozwoju specyficznie ludzkich zdolności językowych, czyli do przetwarzania wiedzy o świecie (…) w sposób kategorialno-symboliczny, to jest logiczno-językowy” (Krakowiak, 2015). Przytoczone określenie wskazuje na nierozerwalny związek rozwoju mowy z rozwojem poznawczym. Ta ważna przesłanka nie zawsze jest respektowana w gabinetach logopedycznych.
Od co najmniej kilkunastu lat gdański ośrodek Polskiego Związku Głuchych znany jest i kojarzony w zawodowym środowisku z „bajkami” (choć to uproszczenie jest dużym skrótem). Od 2014 r., dzięki współpracy z wydawnictwem Harmonia, mają one swoją nazwę i znak firmowy: świat opowiadany. Jest to formuła bardzo pojemna – zawiera w sobie bogatą filozofię postępowania logopedycznego. Świat opowiadany określamy jako metodę dialogu i narracji.

Przez lata stosowania sposób prowadzenia terapii opartej na opowieści nie zmienił się, ale ewoluuje, wzbogaca się o nowe pomysły i doświadczenia. Okazuje się skuteczny w postępowaniu terapeutycznym również w przypadku innych zaburzeń mowy. Dla terapeutów zaś jest prostym i twórczym narzędziem pracy.

Niezwykły eksperyment

Jedną z ważnych inspiracji powstania świata opowiadanego był eksperyment pedagogiczny przeprowadzony w latach 80. ubiegłego wieku we francuskiej szkole. Nowatorskie metody terapeutyczne dotyczyły grupy głuchych dzieci przedszkolnych, znacznie obciążonych licznymi niepowodzeniami w komunikowaniu się. Współautorką eksperymentalnego programu nauczania była Daniele Bouvet. Opisała go z niezwykłą pasją w książce Mowa dziecka. O wychowaniu dwujęzykowym dziecka głuchego (Bouvet 1996).

Centrum działań terapeutycznych dla tej szczególnej grupy uczniów uczyniono opowiadanie dzieciom historii. Wsparte wizualnym materiałem obrazkowym historie były prezentowane kolejno przez dwie osoby: nauczycielka słysząca wypowiadała się w języku fonicznym, a nauczycielka niesłysząca – w języku migowym. Opowieści dobierano starannie i nieprzypadkowo. Musiały być ważne i zawierać ciekawe treści.

Bouvet tak uzasadnia zastosowanie opowieści na zajęciach z dziećmi: „Sądziłyśmy, że to jedyny sposób podarowania im mowy jak prezentu, respektując tym samym jeden z zasadniczych warunków przyswojenia mowy przez dziecko. Wydawało się nam, że proponujemy sytuację nauczania mowy, najbardziej zbliżoną do sytuacji nauczania naturalnego, kształtującego się od urodzenia (…)” (Bouvet 1996). Francuska terapeutka wymienia wiele elementów potwierdzających zasadność wychowania językowego poprzez zanurzenie dziecka w mowie opowieściowej.

 

Zalety wychowania językowego poprzez opowieść (według Danielle Bouvet)

  • wprowadzenie w dialog pozasłowny – ważny i niezbędny etap rozwoju językowego,
  • możliwość efektywnej komunikacji z dzieckiem na płaszczyźnie dialogu pozasłownego (dostępność rejestru mowy sytuacyjnej),
  • specyficzna przejrzystość mowy opowieściowej wspomaganej czytelnym obrazkiem,
  • wzbogacenie osobowego doświadczenia – przekaz treści ważnych dla dziecka, umożliwienie przeżycia w kontakcie z drugą osobą,
  • klimat zabawy i przyjemności tworzony w interakcji nauczyciela i dziecka,
  • odnalezienie w opowieści znakomitego punktu wyjścia do wszelkich zajęć związanych z mową.

 

Tym tropem podążamy również my – terapeuci stosujący gdańskie podejście do problemów dziecka niesłyszącego. Z tą jednak różnicą, że pracujemy z bardzo małymi pacjentami i skupiamy się na rozwoju mowy fonicznej. Opowieści stosujemy, kiedy tylko nasze maluchy zaczynają interesować się obrazkami (nawet od 18. do 24. miesiąca życia). Opracowaliśmy obszerny zbiór scenariuszy obrazkowych, które powstawały latami – są to klasyczne bajki, historie codzienne oraz nasze autorskie adaptacje literatury dziecięcej. Nie ma wśród nich przypadkowości. Wszystkie powstały z chęci opowiedzenia dzieciom czegoś ważnego, a nasze pomysły zawsze podążają za dziecięcą ciekawością.

 

Bajka o kózkach i wilku, przystosowana do opowiadania dzieciom z wadą słuchu

(Mama koza żegna się z kózkami)
O! Mama koza idzie do sklepu. Małe kózki zostają same. Mama mówi: „Uważajcie! Uważajcie! W lesie jest wilk! Nie wolno wam otwierać drzwi!”. Kózki mówią: „Dobrze, mamo! Pa, pa...”.

(Wilk podchodzi do domku kózek)
O! Kto to? Wilk! Idzie: Tup, tup! Oj! Mamy nie ma w domu, a wilk idzie do kózek! Wilk chce zjeść małe kózki! Ojej! Co to będzie?

(Wilk p...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy