Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zawód logopeda

4 października 2017

NR 14 (Lipiec 2016)

Nowe specjalizacje w logopedii

764

Wielotorowość kształcenia logopedów i brak standardów utrudnia formowanie jednolitego wizerunku zawodu logopedy i jego tożsamości. Z drugiej strony swoista moda na logopedię nie idzie w parze z jakością kształcenia ani z zapotrzebowaniem na określone usługi. Rzadko stawiane jest pytanie, jakie są oczekiwania nabywców usług logopedycznych. Poszukiwania odpowiedzi na nie doprowadziło autorado sformułowania postulatu powołania trzech nowych specjalizacji: psychologopedii, fizjologopedii i logopedii bilingwalnej.

Stan obecny

Kształcenie logopedów nie jest jednolite przede wszystkim dlatego, że logopedia nadal nie stanowi kierunku studiów. Tworzona jest jako specjalizacja w ramach filologii, pedagogiki i nauk o zdrowiu. Zostały także powołane studia unikatowe (w Lublinie, Gdańsku, Białymstoku, Olsztynie). Tak wielotorowość kształcenia i brak jego standardów utrudnia formowanie jednolitego wizerunku zawodu logopedy i jego tożsamości. Świadczą o tym chociażby pieczątki i wizytówki, na których widnieją różne określenia profesji: logopeda, specjalista zaburzeń mowy, pedagog – logopeda, psycholog – logopeda, rehabilitant – logopeda.

POLECAMY

Logopedia nadal jest dołączana do różnych form kształcenia (np. nauczanie przedszkolne z logopedią) lub jej zakres jest rozszerzany (logopedia z audiologią, terapią pedagogiczną, językiem migowym itd.). Powstaje wątpliwość, czy takie „połączone” wykształcenie daje pełne uprawnienia do wykonywania zawodu. Ponadto nie wyjaśniono jednoznacznie, które przedmioty należy zaliczyć do bloku logopedycznego i w jakim wymiarze. Panująca dowolność podważa reputację logopedii.

Rynek usług logopedycznych

Bez wątpienia mamy nadmiar logopedów na rynku pracy, bo trudno jest wskazać powiat, gdzie nie istnieją różne formy ich kształcenia (stacjonarnego i podyplomowego). Ta moda na logopedię nie idzie w parze z jakością kształcenia ani z zapotrzebowaniem na określone usługi. Przy nadmiarze absolwentów mamy niedobór specjalistów. Logopedzi najchętniej podejmują pracę z dziećmi z dyslalią i opóźnionym rozwojem mowy. Młodzież i dorośli z afazją, dyzartrią czy jąkaniem cieszą się zdecydowanie mniejszym zainteresowaniem. Matryca usług logopedycznych jest wypełniona nierównomiernie. W niektórych obszarach jest nadmiar usługodawców, a w innych – wyraźny ich niedobór.

Oczekiwania pacjentów i odbiorców usług

Jakie są oczekiwania nabywców usług logopedycznych? To zasadnicze pytanie jest rzadko stawiane. Występuje raczej tendencja do dostosowywania klienta do oferowanej usługi niż spełniania jego potrzeb. Tymczasem w dobie daleko posuniętej specjalizacji usługobiorcy marzą o podejściu holistycznym, które nadal jest jedynie postulatem. To, że osoba z zaburzeniami mowy korzysta z usług kilku specjalistów, nie oznacza, że mamy do czynienia z podejściem kompleksowym. Nie polega ono na formalnych kontaktach, lecz na rzeczywistej współpracy, do której dochodzi nader rzadko. Z obserwacji wynika, że im więcej specjalistów zajmuje się osobą z zaburzeniami, tym są gorsze efekty terapii, gdyż rozmywa się odpowiedzialność za jej wyniki.

Pacjenci i ich najbliżsi chcą korzystać z usług bardziej wszechstronnego specjalisty, który nie odsyła do innego profesjonalisty, ale sam stara się rozwiązać problem. Innymi słowy, matka prowadząca dziecko do logopedy, psychologa i fizjoterapeuty będzie zadowolona, jeżeli trafi do usługodawcy łączącego ich kompetencje. Kontakt z nim daje szansę zaoszczędzenia czasu, zmniejszenia wysiłku i zwiększenia efektywności oddziaływania.

Tworzenie specjalizacji w logopedii

Dziedzina logopedii w ujęciu interdyscyplinarnym składa się z elementów lingwistyki, medycyny, pedagogiki i psychologii. Natomiast struktura zaburzeń mowy – w ujęciu systemowym – obejmuje czynniki lingwistyczne (np. wady wymowy, zaburzenia płynności mówienia, dysgramatyzm), biologiczne (np. wady anatomiczne narządów mowy, nadmierne napięcie mięśniowe, zaburzenia koordynacji oddechowo-fonacyjno-artykulacyjne), psychologiczne (np. logofobia, poczucie wstydu, złość) oraz społeczne (np. odbiór wypowiedzi zniekształconej, komunikacja interpersonalna). Przy tworzeniu nowych specjalizacji w logopedii należy odwołać się zarówno do jej dziedzin macierzystych, jak i do konstrukcji zaburzeń mowy. Można tego dokonać w wyniku procesu:

  • rozszerzania logopedii o wybrane elementy psychologii (psychologopedia), fizjoterapii (fizjologopedia), lingwistyki stosowanej (bilingwologopedia lub logopedia bilingwalna),
  • dostosowywania tych elementów do struktury zaburzeń mowy,
  • uwzględniania potrzeb rynku usług logopedycznych.

Przedstawione propozycje nowych specjalizacji w logopedii należy traktować jako inspiracje do opracowania różnych projektów studiów stacjonarnych i podyplomowych.

Zarys koncepcji psychologopedii

Uzasadnienie

Tylko 5–10% praktykujących logopedów przyjmuje osoby z psychogennymi zaburzeniami mowy (jąkanie, mutyzm, schizofazja) – głównie dzieci. Tłumaczą to najczęściej brakiem kompetencji w dziedzinie psychologii lub niechęcią do ryzykowania konfliktów kompetencyjnych. Z kolei psychoterapeuci rzadko podejmują się pracy z osobami jąkającymi się, ponieważ nie radzą sobie z niepłynnością mówienia. Psychologiczna terapia mutyzmu sprowadza się przeważnie do akceptacji milczenia i nadziei, że w końcu pacjent przemówi sam. Do partnerskiej współpracy między psychologiem a logopedą dochodzi rzadko. Najczęściej logopeda jest zdany na siebie i musi polegać na swoich kompetencjach. Ich rozszerzenie o pewne umiejętności psychologiczne sprawi, że będzie czuł się pewniej w diagnozie i terapii osób z psychogennymi zaburzeniami mowy.

Organizacja

Psychologopedia może być organizowana w ramach studiów unikatowych i podyplomowych. Składają się one z 4 zasadniczych bloków:

1. Blok medyczny

  • Anatomiczne i fizjologiczne podstawy zaburzeń mowy,
  • Neurologiczne podstawy zaburzeń mowy,
  • Psychopatologia a zaburzenia mowy.

2. Blok psychologiczny

  • Wprowadzenie do psychologii (psychologia ogólna),
  • Psychologia rozwojowa,
  • Psycholingwistyka rozwojowa,
  • Neuropsychologia,
  • Psychologia kliniczna,
  • Diagnostyka psychologiczna,
  • Psychologia rehabilitacyjna,
  • Psychoterapia dzieci, młodzieży i dorosłych.

3. Blok lingwistyczny

  • Fonetyka i fonologia,
  • Gramatyki języka polskiego,
  • Analiza lingwistyczna wypowiedzi zniekształconych,
  • Wielojęzyczność.

4. Blok logopedyczny

  • Wprowadzenie do logopedii,
  • Diagnostyka logopedyczna,
  • Zaburzenia artykulacji,
  • Jąkanie i mowa bezładna,
  • Mutyzm,
  • Afazja,
  • Dyzartria,
  • Oligofazja,
  • Schizofazja,
  • Zaburzenia mowy w autyzmie,
  • Zaburzenia mowy w uszkodzeniach słuchu,
  • Dysleksja,
  • Zaburzenia głosu.

Absolwent psychologopedii stacjonarnej lub podyplomowej będzie miał uprawnienia do wykonywania zawodu logopedy, a dodatkowo uzyska specjalizację psychologopedy.

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy