Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki logopedy

26 września 2017

NR 10 (Listopad 2015)

Nauka głosu i mowy przełykowej

0 182

Proces terapii głosu po laryngektomii ma charakter indywidualny. Niektórzy pacjenci stosunkowo szybko osiągają dobry lub bardzo dobry poziom mowy przełykowej. Są jednak i tacy, którzy potrzebują więcej czasu. Nawet długotrwały brak postępów nie przesądza jednak o ostatecznych efektach terapii. Dlatego nie należy się zniechęcać początkowymi niepowodzeniami.

Przebieg rehabilitacji głosu u osób po laryngektomii całkowitej jest uzależniony od decyzji pacjenta dotyczącej wyboru metody: od tego, czy celem będzie nauka mowy przełykowej, rehabilitacja głosu i mowy przy wytworzonej przetoce tchawiczo-przełykowej z zastosowaniem protezy głosowej, czy też nauka mowy za pomocą urządzeń elektronicznych. Najczęściej wykorzystuję w rehabilitacji pacjentów naukę mowy przełykowej. Wynika to z moich wieloletnich doświadczeń w praktyce logopedycznej.

Nauka mowy przełykowej – zasady ogólne

Podstawowym elementem nauki mowy przełykowej są ćwiczenia oddechowe. Optymalnie dla rehabilitacji głosu oddychanie odbywa się torem przeponowo-żebrowym. Źródłem głosu i mowy przełykowej staje się powietrze wprowadzane do przełyku. Rolę generatora głosu przejmuje górny odcinek przełyku, czyli zwieracz gardłowo-przełykowy.

Ważnym i stałym elementem terapii są ćwiczenia rozluźniające mięśnie aparatu artykulacyjnego, szyi oraz obręczy barkowej. Warunkiem koniecznym jest uzyskanie dźwięcznego odbicia – z chwilą jego wypracowania rozpoczyna się etap formowania głosek. Początkowo polega to na łączeniu bezdźwięcznych głosek wybuchowych z samogłoskami, z ukierunkowaniem na optymalne wykorzystanie odbitego powietrza, tj. wydłużaniem fazy samogłoskowej. Na tym etapie, równolegle z ćwiczeniem sylab i logotomów ułatwiających tworzenie głosu, wprowadzane są słowa oparte na wywołanych głoskach.

Zakres realizowanych spółgłosek bezdźwięcznych stopniowo ulega rozszerzeniu. Kolejny etap to wprowadzenie spółgłosek dźwięcznych. W przebiegu wszystkich ćwiczeń pacjenci doskonalą: oddychanie, opanowanie mechanizmów rozluźniania i napinania mięśni, kontrolowanie jakości tworzonego głosu i maksymalne wydłużanie czasu fonacji. Na bazie sylab otwartych ćwiczą wymowę kolejnych samogłosek lub grup samogłosek i kolejnych sylab.

Terapeuta wprowadza realizację ciągów słownych (liczenie, dni tygodnia, nazwy miesięcy), zdania. Właściwa kontrola techniki oddychania i koordynacja oddechu z fonacją pozwala na redukcję szmerów oddechowych. W celu poprawy jakości tworzonego głosu konieczne jest ćwiczenie rezonatorów nasady. Zasadniczy etap rehabilitacji głosu i mowy zamykają ćwiczenia melodii, akcentu i rytmu.

Opanowanie mowy przełykowej w stopniu dobrym lub bardzo dobrym pozwala na swobodne komunikowanie się z otoczeniem. Wadą tej metody jest długi czas rehabilitacji.

Analiza wybranych problemów z praktyki codziennej

Pacjent 1 (wiek: 68 lat), 15 miesięcy po operacji całkowitego usunięcia krtani

Rehabilitację logopedyczną rozpoczęto miesiąc po zabiegu. Na pierwszym spotkaniu terapeuta omówił konsekwencje całkowitego usunięcia krtani i przedstawił najważniejsze informacje dotyczące rehabilitacji głosu i mowy. Udzielił odpowiedzi na nurtujące pacjenta pytania. Zasadnicza część wizyty polegała na wykonywaniu ćwiczeń wstępnych, na które składały się ćwiczenia postawy, ćwiczenia obręczy barkowej i delikatne ćwiczenia w obszarze szyi. Równocześnie terapeuta włączył istotne dla rehabilitacji logopedycznej ćwiczenia aparatu artykulacyjnego. Wprowadził również specyficzny element rehabilitacji głosu po laryngektomii, czyli ćwiczenia dźwięcznego odbicia.

Zgodnie z doświadczeniem, zaproponowano pacjentowi przerwę w rehabilitacji na czas radioterapii pooperacyjnej i uzgodniono powrót do ćwiczeń miesiąc po ostatnim naświetlaniu. Rozmowę i ćwiczenia przeprowadzono w obecności współmałżonka.

Tak jak zaplanowano (tj. po miesiącu od zakończenia radioterapii) pacjent rozpoczął systematyczną rehabilitację głosu. Częstotliwość spotkań w poradni ustalono na dwa razy w tygodniu. Terapeuta wprowadził ćwiczenia oddechowe, ćwiczenia dźw...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy