Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki logopedy

24 września 2018

NR 27 (Wrzesień 2018)

Dysfonia w zaburzeniach neurologicznych

0 45

W jaki sposób problemy z funkcjonowaniem układu pozapiramidowego: z drżeniem samoistnym, chorobą Parkinsona, pląsawicą, atetozą, dystonią, mioklonią, tikami oraz z zaburzeniami psychogennymi  wpływają na zaburzenia głosu? Jak prowadzić terapię głosu w tego rodzaju zaburzeniach?

Podłoże zaburzeń głosu w chorobach układu pozapiramidowego

Zaburzenia głosu stanowią jeden z objawów chorób neurologicznych uwarunkowanych nieprawidłowym funkcjonowaniem układu pozapiramidowego, takich jak: drżenie samoistne, choroba Parkinsona, zanik wieloukładowy, choroba Hantinktona, dystonie o zróżnicowanej etiologii oraz innych, do których należą: drżenie, mioklonie, pląsawica, atetozy, ataksja, balizm, tiki, psychogenne ruchy mimowolne (Sławek 2014). Ponieważ dysfunkcje towarzyszące wspomnianym jednostkom wykraczają poza struktury układu pozapiramidowego, jako synonim stosuje się w wypadku ich występowania określenie: zaburzenia ruchowe (Moryś 2014).

Układ pozapiramidowy jest odpowiedzialny za automatyzację ruchów, do których należy również czynność artykulacji. Współaktywny jest w czasie wykonywania ruchów dowolnych, ustala postawę ciała, reguluje napięcie mięśni. W proces powstawania mowy zaangażowanych jest kilka elementów układu. Są to m.in. część tylna zakrętu czołowego dolnego oraz ciało prążkowane. Pierwszy z ośrodków jest odpowiedzialny za tworzenie artykułowanych dźwięków, drugi odpowiada za ruchy zautomatyzowane oraz napięcie mięśniowe.

Zaburzenia mowy obserwowane w dysfunkcjach układu pozapiramidowego obejmują zaburzenia głosu uwarunkowane przede wszystkim nieprawidłowościami w zakresie tonusu i dystrybucji mięśniowej.

Dysfunkcje te objawiają się sztywnością, drżeniem, nagłym występowaniem wzmożonego napięcia mięśniowego, a czasem jego obniżeniem, co skutkuje brakiem koordynacji ruchowej w obrębie narządów mowy. Z zaburzeń napięcia mięśniowego wynikają również nieprawidłowości oddechowe oraz występująca w obrębie narządów mowy dyspraksja. W tej sytuacji dochodzi do zaburzeń mowy takich jak: dysfonia, dyzartrofonia, dyzartria (Arnold, Ganzer 2014).

Do najczęstszych objawów dysfonii wynikającej ze wspomnianych dysfunkcji należą: cichy głos, pojawiające się nastawienie chuchające, słabe wykorzystanie przestrzeni rezonacyjnych, głos o zabarwieniu nosowym, rzadziej – zbyt głośna fonacja, ograniczenie intonacji, w wyniku czego głos staje się monotonny, a czas fonacji jest skrócony. Często zaburzeniom, których podłoże stanowi nieprawidłowe funkcjonowanie układu pozapiramidowego, towarzyszy powracająca chrypka. Oprócz wspomnianych cech głosu dysfonii towarzyszy krótka, przyspieszona faza wdechu, wynikająca z nieprawidłowej pracy mięśni klatki piersiowej i tłoczni brzusznej. Charakteryzuje ją również brak płynności – oddech może być w obu fazach przerywany. Wynikiem zaburzeń napięcia mięśniowego mogą być trudności w utrzymaniu jednakowej siły w czasie realizacji wypowiedzi – chory ścisza głos pod czas mowy.

Zaburzenia głosu w drżeniu samoistnym

Drżenie samoistne należy do najczęściej występujących chorób układu pozapiramidowego. Według danych statystycznych dotyczy ono od 0,4% do 5% populacji (Zesiewicz i in. 2005), przy czym częstotliwość występowania zjawiska wzrasta wraz z wiekiem i osiąga w populacji osób powyżej 60. r.ż. poziom od 10% do 20% (Stępień 2014). Do objawów zaburzenia należą przede wszystkim trzy symptomy – drżenie pozycyjne i kinetyczne kończyn górnych, głowy (Berlit 2008) oraz głosu (Ravikumar i in. 2015). Szacuje się, że zaburzenia fonacji dotyczą od 12% do 30% chorych (Lester 2014).
Jak wspomniano, najbardziej spektakularnym zaburzeniem fonacji jest w tym wypadku drżenie głosu. Pojawia się ono na skutek oscylacji przestrzeni antagonistycznych mięśni klatki piersiowej, barków, szyi, krtani (Sławek 2014) oraz narządów artykulacyjnych – podniebienia miękkiego, języka, warg, policzków (Ravikumar i in. 2015). Do objawów dysfonii u osoby, u której występuje drżenie samoistne, należą cicha fonacja, trudności w utrzymaniu określonego natężenia głosu oraz płynnej intonacji, nosowanie, chrypka, skrócony czas fonacji – osłabione, wyciszone prowadzenie głosu podczas wymawiania samogłosek, nastawienie chuchające.

Wypowiedzi sprawiają wrażenie monotonnych. Towarzyszy im przyspieszony i płytki oddech.

Zaburzenia głosu w chorobie Parkinsona, pląsawicy oraz atetozie

Oprócz objawów takich jak drżenie spoczynkowe, sztywność mięśniowa, spowolnienie ruchowe, także zaburzenia głosu należą do symptomów choroby Parkinsona (Mejnartowicz 2017). Podłożem organicznym dysfonii są w tym wypadku podwyższone lub obniżone napięcie mięśni oddechowych oraz fonacyjnych.

Zaburzenia te mają charakter neurologicznych dysharmonii ruchowych.

Zaburzenia głosu towarzyszące chorobie Parkinsona są związane z nieprawidłowościami w zakresie dystrybucji mięśni szyi, barków, krtani oraz narządów artykulacyjnych. Wynikają także z zaburzeń w oddychaniu. Dysfonia w tym wypadku objawia się cichą fonacją, której towarzyszą mało wyr...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy