Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki logopedy

24 września 2018

NR 27 (Wrzesień 2018)

Dysfonia w zaburzeniach neurologicznych

0 349

W jaki sposób problemy z funkcjonowaniem układu pozapiramidowego: z drżeniem samoistnym, chorobą Parkinsona, pląsawicą, atetozą, dystonią, mioklonią, tikami oraz z zaburzeniami psychogennymi  wpływają na zaburzenia głosu? Jak prowadzić terapię głosu w tego rodzaju zaburzeniach?

Podłoże zaburzeń głosu w chorobach układu pozapiramidowego

Zaburzenia głosu stanowią jeden z objawów chorób neurologicznych uwarunkowanych nieprawidłowym funkcjonowaniem układu pozapiramidowego, takich jak: drżenie samoistne, choroba Parkinsona, zanik wieloukładowy, choroba Hantinktona, dystonie o zróżnicowanej etiologii oraz innych, do których należą: drżenie, mioklonie, pląsawica, atetozy, ataksja, balizm, tiki, psychogenne ruchy mimowolne (Sławek 2014). Ponieważ dysfunkcje towarzyszące wspomnianym jednostkom wykraczają poza struktury układu pozapiramidowego, jako synonim stosuje się w wypadku ich występowania określenie: zaburzenia ruchowe (Moryś 2014).

Układ pozapiramidowy jest odpowiedzialny za automatyzację ruchów, do których należy również czynność artykulacji. Współaktywny jest w czasie wykonywania ruchów dowolnych, ustala postawę ciała, reguluje napięcie mięśni. W proces powstawania mowy zaangażowanych jest kilka elementów układu. Są to m.in. część tylna zakrętu czołowego dolnego oraz ciało prążkowane. Pierwszy z ośrodków jest odpowiedzialny za tworzenie artykułowanych dźwięków, drugi odpowiada za ruchy zautomatyzowane oraz napięcie mięśniowe.

Zaburzenia mowy obserwowane w dysfunkcjach układu pozapiramidowego obejmują zaburzenia głosu uwarunkowane przede wszystkim nieprawidłowościami w zakresie tonusu i dystrybucji mięśniowej.

Dysfunkcje te objawiają się sztywnością, drżeniem, nagłym występowaniem wzmożonego napięcia mięśniowego, a czasem jego obniżeniem, co skutkuje brakiem koordynacji ruchowej w obrębie narządów mowy. Z zaburzeń napięcia mięśniowego wynikają również nieprawidłowości oddechowe oraz występująca w obrębie narządów mowy dyspraksja. W tej sytuacji dochodzi do zaburzeń mowy takich jak: dysfonia, dyzartrofonia, dyzartria (Arnold, Ganzer 2014).

Do najczęstszych objawów dysfonii wynikającej ze wspomnianych dysfunkcji należą: cichy głos, pojawiające się nastawienie chuchające, słabe wykorzystanie przestrzeni rezonacyjnych, głos o zabarwieniu nosowym, rzadziej – zbyt głośna fonacja, ograniczenie intonacji, w wyniku czego głos staje się monotonny, a czas fonacji jest skrócony. Często zaburzeniom, których podłoże stanowi nieprawidłowe funkcjonowanie układu pozapiramidowego, towarzyszy powracająca chrypka. Oprócz wspomnianych cech głosu dysfonii towarzyszy krótka, przyspieszona faza wdechu, wynikająca z nieprawidłowej pracy mięśni klatki piersiowej i tłoczni brzusznej. Charakteryzuje ją również brak płynności – oddech może być w obu fazach przerywany. Wynikiem zaburzeń napięcia mięśniowego mogą być trudności w utrzymaniu jednakowej siły w czasie realizacji wypowiedzi – chory ścisza głos pod czas mowy.

Zaburzenia głosu w drżeniu samoistnym

Drżenie samoistne należy do najczęściej występujących chorób układu pozapiramidowego. Według danych statystycznych dotyczy ono od 0,4% do 5% populacji (Zesiewicz i in. 2005), przy czym częstotliwość występowania zjawiska wzrasta wraz z wiekiem i osiąga w populacji osób powyżej 60. r.ż. poziom od 10% do 20% (Stępień 2014). Do objawów zaburzenia należą przede wszystkim trzy symptomy – drżenie pozycyjne i kinetyczne kończyn górnych, głowy (Berlit 2008) oraz głosu (Ravikumar i in. 2015). Szacuje się, że zaburzenia fonacji dotyczą od 12% do 30% chorych (Lester 2014).
Jak wspomniano, najbardziej spektakularnym zaburzeniem fonacji jest w tym wypadku drżenie głosu. Pojawia się ono na skutek oscylacji przestrzeni antagonistycznych mięśni klatki piersiowej, barków, szyi, krtani (Sławek 2014) oraz narządów artykulacyjnych – podniebienia miękkiego, języka, warg, policzków (Ravikumar i in. 2015). Do objawów dysfonii u osoby, u której występuje drżenie samoistne, należą cicha fonacja, trudności w utrzymaniu określonego natężenia głosu oraz płynnej intonacji, nosowanie, chrypka, skrócony czas fonacji – osłabione, wyciszone prowadzenie głosu podczas wymawiania samogłosek, nastawienie chuchające.

Wypowiedzi sprawiają wrażenie monotonnych. Towarzyszy im przyspieszony i płytki oddech.

Zaburzenia głosu w chorobie Parkinsona, pląsawicy oraz atetozie

Oprócz objawów takich jak drżenie spoczynkowe, sztywność mięśniowa, spowolnienie ruchowe, także zaburzenia głosu należą do symptomów choroby Parkinsona (Mejnartowicz 2017). Podłożem organicznym dysfonii są w tym wypadku podwyższone lub obniżone napięcie mięśni oddechowych oraz fonacyjnych.

Zaburzenia te mają charakter neurologicznych dysharmonii ruchowych.

Zaburzenia głosu towarzyszące chorobie Parkinsona są związane z nieprawidłowościami w zakresie dystrybucji mięśni szyi, barków, krtani oraz narządów artykulacyjnych. Wynikają także z zaburzeń w oddychaniu. Dysfonia w tym wypadku objawia się cichą fonacją, której towarzyszą mało wyrazista artykulacja, jednolita intonacja, chrypka oraz zwykle obniżone tempo mowy. Obserwuje się również ograniczenia w zakresie mimiki, współruchy żuchwy lub jej opadanie oraz zaburzenia pracy podniebienia miękkiego, obejmujące również połykanie.

Zaburzenia głosu należą do objawów, które obserwuje się również w wypadku takich dysfunkcji układu pozapiramidowego jak pląsawica czy atetoza. Charakterystyczne dla pierwszej z nieprawidłowości jest wykonywanie nagłych, płynnych, mimowolnych ruchów. Mogą one kojarzyć się z tańcem (Sławek 2017). Ruchy te dotyczą różnych części ciała. Mogą nakładać się na aktywność dowolną, powodując jej zniekształcenie. Ruchy mimowolne dotyczą również twarzy. W wypadku pląsawicy obserwuje się zaburzenia połykania i mowy, w tym również dysfonię. Atetoza z kolei to zaburzenie objawiające się powolnymi, mającymi nieregularny charakter, skręcającymi ruchami kończyn, tułowia, a także głowy, którym towarzyszy podwyższone napięcie mięśniowe (Mejnartowicz 2017).

Do objawów dysfonii w wypadku zarówno pląsawicy, jak i atetozy należą: powtarzająca się chrypka, trudności w panowaniu nad natężeniem oraz wysokością głosu. Fonacja w trakcie wypowiedzi bywa cicha, o nastawieniu chuchającym, ma charakter zanikający, zdarzają się jednocześnie nagłe, sprzężone z podwyższonym napięciem mięśniowym wzmocnienia fonacji, które towarzyszą wynikającemu np. z pobudzenia emocjonalnego nasileniu objawów. U niektórych osób występuje nosowanie. Symptomatyczna dla wspomnianych zaburzeń dysfonia pojawia się jako jednostka mająca charakter izolowanych zaburzeń głosu bądź jest konsekwencją dyzartrii (Arnold, Ganzer 2014).

Zaburzenia głosu w dystonii, mioklonii oraz tikach

Dystonia objawia się podwyższonym napięciem występującym w określonych grupach mięśniowych. Zaburzenie może obejmować struktury mięśni pozostające w spoczynku, doprowadzając do utrwalenia niefizjologicznej postawy ciała, lub dotyczy aktywności mięśni. W tym drugim wypadku mówi się o ruchach dystonicznych, które nasilają się właśnie podczas aktywności celowej (Sławek 2017). Do cech charakterystycznych dystonii należy przedłużone występowanie objawów. Natomiast różnice dotyczą szybkości, amplitudy, intensywności oraz miejsca występowania dystonii. Zaburzenie może pojawiać się jako ogniskowe (wtedy symptomy dysfunkcji dotyczą określonej grupy mięśni) lub segmentowe (gdy mimowolna, wzmożona aktywność mięśni obejmuje co najmniej dwie przylegające części ciała) (Mejnartowicz 2017). Zaburzenia głosu towarzyszą sytuacji, w której dystonia obejmuje fałdy głosowe, mięśnie szyi, barków, żuchwy, narządów artykulacyjnych.

Najbardziej spektakularnym zaburzeniem fonacji w drżeniu samoistnym jest drżenie głosu. Pojawia się ono na skutek oscylacji przestrzeni antagonistycznych mięśni klatki piersiowej, barków, szyi, krtani oraz narządów artykulacyjnych.

Z podobną sytuacją spotykamy się w wypadku miokloni – nagłych, szybkich zmianach napięcia mięśniowego, które mogą występować w postaci skurczu lub gwałtownego obniżenia tonusu – oraz w tikach – niespodziewanych, szybkich, mających stereotypowy charakter ruchach mimowolnych.

Zaburzenia g...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy