Dołącz do czytelników
Brak wyników

Logopeda w świecie

15 września 2017

NR 1 (Maj 2014)

Jak wygląda terapia jąkania w krajach anglojęzycznych

0 40

Terapeuci na całym świecie starają się stworzyć programy terapii dla osób jąkających się, które na stałe eliminowałyby jąkanie z ich mowy. Przyjrzyjmy się programom terapii funkcjonujących w krajach, tj.: USA, Australia, Anglia, Szkocja.

Klasyfikacja1 programów terapii jąkania w krajach anglojęzycznych przebiega według zapotrzebowania pacjentów w zależności od ich wieku.

Terapie dzieci przedszkolnych i szkolnych

Terapia pośrednia – jej wybór następuje, gdy u dziecka pojawia się niepłynność mogąca przekształcić się w jąkanie, ponieważ dziecko znajduje się w strefie zagrożenia jąkaniem rozwojowym.

Przykładem takiej terapii jest np. terapia PCI (Parent-Child Interaction) – interakcji rodzic – dziecko. Terapeuta ocenia dynamikę panującą w rodzinie oraz zaleca wprowadzenie w codzienną rutynę tzw. czasu specjalnego, w którym rodzic zwraca uwagę na płynność mowy dziecka, w czym pomagają mu notatki i nagrania. Następnie rodzic analizuje „czas specjalny“ z przewodnikiem – terapeutą, ponieważ to na rodzicu spoczywa ciężar odpowiedzialności za wyniki terapii. Aktywnie zastanawia się nad zmianami, które należy wprowadzić, np. zmiany w stylu interakcji i komentarze dotyczące kolejnych sesji. Po ustabilizowaniu tej fazy następuje czas utrwalania polegający na oddawaniu terapeucie kwestionariuszy z obserwacjami. Płynność mowy dziecka powinna wzrosnąć, jeśli nie oznacza to, że rodzic powinien spotkać się z terapeutą.

Zadaniem terapeuty jest wpływanie na środowisko dziecka tak, żeby mowa mogła się normalnie rozwijać, bez potrzeby jednoznacznego oznajmienia dziecku, że dzieje się coś niepokojącego z jego mową.

Terapia bezpośrednia stosowana jest u dzieci, u których można zaobserwować niepłynność mówienia lub jąkanie. Jej przykładem jest austalijski Program Lidcombe przeznaczony dla dzieci do 6. roku życia. Opiera się na założeniu, że jąkanie we wczesnym etapie jest prostym zaburzeniem koordynacji motorycznej. Jąkanie jest „karane” płynnym powtarzaniem wyrazów wcześniej wyjąkanych. Oczywiście reakcje rodziców i „kary“ słowne są ściśle nadzorowane przez teraputów. Płynna mowa wzmacniania jest przez nagrodę słowną, małe prezenty, tj. naklejki. Stosunek nagród do kar wynosi 5 : 1 (wzmocnienia pozytywne do negatywnych). Rodzic wypełnia kwestionariusz, szacując zająknięcia w 10o skali oraz może przynieść terapeucie nagranie dziecka z jego postępami, do których terapeuta może się bezpośrednio odnieść. Kolejny etap terapii polega na tym, że rodzic wyznacza pięciominutowe rozmowy każdego dnia, w trakcie których ćwiczy z dzieckiem płynność, ściśle przestrzegając zasad. Poza tymi sesjami rodzic nie zwraca dziecku uwagi na jąkanie. Kiedy dziecko osiąga płynność, rodzic wymaga od niego coraz dłuższych wypowiedzi, a rozmowa staje się bardziej spontaniczna. Po każdym spotkaniu terapeuta spisuje i ocenia postępy dziecka i działanie rodzica. Średnio etap ten trwa 12 tygodni. Kiedy wskaźnik jąkania spadnie, ćwiczenia przenosi się do różnych sytuacji kontekstowych, a kontakt z terapeutą staje się rzadszy. Konsultacje mogę odbywać się przez telefon.

Kolejnym przykładem terapii bezpośredniej jest GILCU – Gradual Increase in Length and Complexity of Utterance (Ryan). W początkowej fazie dziecko mówi jedno słowo płynnie, a następnie powtarza je kolejno 10 razy. Kiedy jest w stanie to zrobić, powtarza kolejno dwa słowa, potem kolejno trzy słowa, aż do sześciu. Siedem słów to zdanie, potem dwa zdania. W kolejnej fazie przez 30 sekund mówi płynnie, następnie przez 5 minut, jeśli jest w stanie mówić płynnie, a także czyta, mówi monolog i prowadzi rozmowę. Kiedy się zająknie, słyszy „Stop”. Musi wtedy powtórzyć słowa bez zająknięcia, zanim będzie mówiło dalej. Za mowę płynną dziecko otrzymuje nagrody. W tym programie nie ma kary. Faza utrwalania polega na tym, że dziecko mówi płynnie w domu, w szkole przed różnym audytorium. Kiedy przejdzie poprzednie trzy etapy, dopuszczalne jest tylko jedno zająknięcie na dwie minuty. Potem dziecko przechodzi do fazy utrwalającej. Kontakt z terapeutą jest teraz mniejszy, a etap ten kończy się po 22 miesiącach. Dziecko pracuje w serii 54 kroków.

Głównym założeniem terapii Charlesa Van Ripera przeznaczonej dla dzieci jest to, że mowa powinna być zabawą, natomiast rozwój jąkania jest ściśle związany z nieprzyjemnymi doświadczeniami dziecka podczas mowy. Kluczem w tym programie jest uniknięcie jąkania i zapobieganie rozwoju walki, ucieczki i uniku, które mogą być połączone ze świadomością istnienia zaburzenia. Ćwiczenia wprowadzane są w formie gier wspomagających rytmizację mowy, jak np. klaskanie, mowa chóralna. Wzmacnianie płynności mowy osiągane jest poprzez okazywanie zainteresowania mowie płynnej i braku zainteresowania mowie niepłynnej. Dziecko dostaje informację zwrotną, jednak jest nieświadome wzmocnień. Desensytyzacja polega na tym, że kiedy mowa płynna osiąga ponad kilka minut, wtedy terapeuta celowo przerywa dziecku mowę w momentach płynnych. Dziecko przyzwyczaja się do przerywania mu i mniej się tym przejmuje.

Terapie dla dzieci szkolnych

Dzięki niej dziecko nie czuje się izolowane i odzyskuje pewność siebie.

Jedną z technik upłynniania mowy jest praca nad dynamiką drogi wokalnej opartej na tzw. delikatnym przepływie powietrza, delikatnym ustawieniu głośniowym i delikatnym kontakcie spółgłoskowym. Techniki mają za zadanie kolejno ułatwić oddychanie, zmniejszając napięcie, dostarczyć powietrze potrzebne do mowy oraz zredukować napięcie głośniowe i siłę kontaktu artykulatorów. Technikę można utożsamić z techniką miękkiego startu. Wprowadza się ją na poziomie słowa, frazy, zdania. Integrowanie wzmocnienia płynności łączy się z działaniami na tle psychologicznym, stanowiącym podstawę do poprawy samooceny ucznia.

Terapia Apple House (UK) ma formę terapii indywidualnej dla dzieci od 5–7 lat, dla dzieci w wieku 8–12 – terapii grupowej. Opiera się na ścisłej współpracy terapeuty z rodzicami i nauczycielami dziecka. Na początku terapii jest identyfikacja, w czasie której poruszane jest zagadnienie jąkania, aby dzieci, czując zrozumienie i zaufanie, otwarcie opowiadały o swoim problemie. Omawiane są aspekty lingwistyczne, komunikacyjne, opisywany jest model góry lodowej Sheehana, na podstawie której dzieci opowiadają o swoich odczuciach. Terapeuta przybliża im zachowania prymarne i sekundarne w jąkaniu. Jako element desensytyzacyjny dzieci przygotowują krótką wypowiedź, która jest nagrywana, a następnie omawiana. Modyfikacja polega na wprowadzaniu technik...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy