Dołącz do czytelników
Brak wyników

METODY TERAPII LOGOPEDYCZNEJ

7 lipca 2022

NR 50 (Lipiec 2022)

Zestaw M-Terapia jako wsparcie terapii logopedycznej

0 105

Autorzy prezentują zestaw M-Terapia i dostosowaną do niego metodę pracy. Wykorzystanie zestawu w pracy terapeutycznej zwiększa efektywność terapii i nauczania. Dodatkowo może stanowić interesującą nowość, przełamującą utarte schematy zajęć edukacyjnych, terapeutycznych i wspomagających.

Praca z Musiconem, dzięki zaangażowaniu podstawowych zmysłów (wzrok, słuch i dotyk), zwiększa efektywność terapii i nauczania. Jest to narzędzie polisensoryczne, aktywizuje bowiem różne okolice mózgu, co wpływa na podniesienie efektywności terapii. Musicon naturalnie budzi ciekawość każdego człowieka, a w szczególności dziecka, niezależnie od jego możliwości poznawczych, intelektualnych czy ruchowych. Urządzenie to pozwala dzieciom na intuicyjną zabawę, tworzenie własnych kompozycji – i to nie tylko muzycznych. Wyglądem przypomina dużą pozytywkę z drewna, którą można zaprogramować, aby grała tak, jak zechce dziecko, terapeuta czy nauczyciel. 

Musicon został zaprojektowany przez Kamila Laszuka, a następnie zaprezentowany jako praca dyplomowa na Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu w 2011 r. Od tego czasu powstały różnorodne moduły muzyczne i niemuzyczne składające się na zestaw Musicon1. Zestaw zauważono i doceniono w licznych krajowych i międzynarodowych konkursach designerskich i edukacyjnych2. W międzyczasie zrodził się też pomysł zastosowania zestawu w pracy terapeutycznej z dziećmi. 

POLECAMY

Obecnie trwają prace, aby na bazie instrumentu Musicon opracować innowacyjny zestaw terapeutyczno-edukacyjny M-Terapia, który – z wykorzystaniem podstaw muzykoterapii – będzie odpowiednim narzędziem terapeutycznym. Działania te są realizowane w ramach projektu „M-Terapia – innowacyjny zestaw terapeutyczny dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami i dysfunkcjami znoszący bariery w edukacji”. W niniejszym artykule zostanie przedstawiony wspomniany wyżej projekt oraz zestaw M-Terapia. Zostaną także zaprezentowane możliwości zestawu, wyniki wstępnych badań oraz pomysły dotyczące wykorzystania M-Terapii w pracy terapeutycznej, a szczególnie w terapii logopedycznej.

Projekt M-Terapia – główne założenia

Projekt „M-Terapia – innowacyjny zestaw terapeutyczny dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami i dysfunkcjami znoszący bariery w edukacji” jest realizowany przez M Sp. z o.o. w konsorcjum z Uniwersytetem im. Jana Kochanowskiego w Kielcach. Projekt trwa od września 2020 r. do czerwca 2023 r. i jest współfinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Poddziałania 4.1.4 Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014–2020. Główny cel działań projektowych polega na dostosowaniu zestawu, w tym dotychczasowej wersji Musiconu oraz innych elementów, do zajęć z dziećmi z zaburzeniami mowy, ze spektrum autyzmu, z ryzykiem dysleksji czy innymi specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. W ramach projektu opracowywana jest również metoda edukacyjno-terapeutyczna, która będzie składała się na podręcznik dotyczący pracy z zestawem M-Terapia3. Podstawą metody są scenariusze zajęć (plany aktywności). 

Projekt składa się z 4 etapów. Celem etapu pierwszego było stworzenie narzędzi badawczych wykorzystywanych w kolejnych etapach. Etap 2 polegał na badaniach zestawu M-Terapia oraz opracowywanej na bieżąco metody. Badania odbywały się w 10 placówkach w Polsce (szkołach, przedszkolach i ośrodkach terapeutycznych) i polegały na realizowaniu przez nauczycieli i terapeutów zajęć z zestawem dla dzieci (3 razy w tygodniu, po 45 min. przez 10 miesięcy). Etap 3 to działania głównie technologiczne, w efekcie których zestaw M-Terapia ma być modyfikowany na podstawie informacji uzyskanych w etapie 2 z badań w placówkach. Etap 4 stanowi eksperyment, w którym testowane będą, dopracowane podczas poprzednich etapów, zestaw M-Terapia oraz podręcznik zawierający metodę pracy. 
 


Opis budowy i możliwości zestawu M-Terapia

Podstawowym urządzeniem w zestawie M-Terapia jest Musicon. Bęben Musiconu ma kształt walca usytuowanego pionowo na ramie. Na bębnie umieszczono przyciski, które można wciskać i wyciskać, programując różne zadania. Działanie Musiconu jest bardzo intuicyjne, a wyciskanie przycisków pozwala zaprogramować urządzenie i zagrać odpowiednią melodię. Przyciski działają na tej samej zasadzie co w długopisie (trigger button). Są dostosowane do niewielkiej dłoni dziecka – nawet w wieku przedszkolnym. Przycisków dziecko używa do doskonalenia pracy ręki, komponowania muzyki, kodowania znaków i informacji, które podczas zajęć logopedycznych mogą być bazą do różnych układów aparatu artykulacyjnego czy pozycji języka, np. dziecko wykonując odpowiednie ćwiczenia aparatu artykulacyjnego, wyciska przyciski według podanego przez terapeutę wzoru, a następnie odsłuchuje stworzoną przez siebie muzykę na zamontowanych na ramie modułach muzycznych. To układ wyciśniętych przycisków pozwala na poruszenie elementami modułów zamontowanych na ramie Musiconu. Na bębnie Musiconu jest 640 przycisków rozmieszczonych w 32 rzędach, po 20 w każdym. Musicon w połączeniu z różnego rodzaju modułami muzycznymi i nakładkami pozwala na nieograniczoną możliwość programowania działań. Na obrotowym walcu wyciśnięty przycisk (wystający) uruchamia elementy jednego z modułów zamontowanych na ramie i wówczas wydawany jest dźwięk. W ten sposób można komponować melodie lub programować inne działania terapeutyczne. 

Musicon jest bezpiecznym dla dziecka urządzeniem napędzanym na prąd stały. Jego odpowiednio zaprojektowany wygląd: wielkość, kształt, mobilność, kolorystyka, dołączone moduły muzyczne i  zestaw pomocy dydaktycznych dają dzieciom i terapeutom wiele możliwości na tworzenie ciekawych form aktywności: ruchowej, słuchowej, wzrokowej, werbalnej.

W skład zestawu M-Terapia wchodzą: urządzenie Musicon, moduły muzyczne, tj. bębenek, młynek, dzwonki D–G, dzwonki C–C, dodo. Wszystkie wymienione instrumenty wykonane są z drewna, są bezpieczne dla dzieci i można je łatwo zamontować na ramie Musiconu w dowolnej kolejności. Zestaw jest ciągle rozbudowywany, a obecnie w jego skład wchodzi także moduł obrazkowy o nazwie digit wraz z zestawem magnesów ukazujących różnego rodzaju symbole, postacie oraz elementy rzeczywistości (takie jak serce, skrzydła, dziewczynka, pies, dom, słońce, samolot, żarówka). Przygotowane obrazki przedstawiają również emocje, przedmioty, kolory, kierunki. Zestaw magnesów jest ciągle poszerzany, planowane jest przygotowanie ilustracji do pracy typowo logopedycznej, zawierających podstawowe zakresy leksykalne w kręgach tematycznych czy obrazki do pracy z dzieckiem z dyslalią z podziałem na głoski w określonych pozycjach w wyrazie. 

Bardzo istotnym i, jak ze wstępnych badań wynika, najbardziej lubianym przez dzieci elementem zestawu są pacynki The Musicons. Mają one różne kształty, kolory, miny, a co się z tym wiąże, także temperamenty i charaktery. Nakładane na dłoń (a czasem stopy) dzieci, nauczycieli i terapeutów pozwalają animować Musicon, ośmielają i motywują dzieci do czynnego brania udziału w zajęciach. Dla logopedów zapewne najbardziej interesująca okaże się żółta pacynka Ula, która ma ruchomy język, pozwalający pokazać wybrane ruchy artykulacyjne.

Jednym z bardzo prostych, a dających wiele możliwości, elementów zestawu są gumki recepturki w różnych kolorach. Mocując gumki na wyciśniętych przyciskach na bębnie Musiconu, można zwizualizować różnego rodzaju kompozycje, obrazy, rysunki, litery.

Kolejnym elementem zestawu M-Terapia są wycinanki, czyli postacie wycinane z kartonu, montowane na bębnie Musiconu za pomocą gumek recepturek. Postacie wycinanek poruszają się dzięki wprowadzeniu w ruch bębna Musiconu. Wśród postaci znajdują się wszystkie pacynki oraz rodzina, czyli dziewczynka, chłopiec, mama, tata, dziadek, babcia, pies i kot.

Na bębnie Musiconu można również zamontować taśmy, czyli paski wykonane z materiału banerowego. W zestawie znaleźć można m.in. taśmę z wielkimi literami, z małymi literami, z cyframi (od 1 do 32), z kolorami, taśmę białą, na której można wpisywać wartości flamastrem kredowym (tak, żeby to później wymazać) oraz taśmę czarną, która pozwala na wizualne dzielenie bębna Musiconu na mniejsze części. Każda z taśm ma przyklejone rzepy na obu końcach, dzięki czemu można je zapiąć w pozycji pionowej wokół bębna między rzędami przycisków lub na skraju bębna po lewej lub/i prawej stronie. 

W zestawie jest też mata sensoryczna, na którą składa się: podkład o wymiarach 160 × 80 cm, pokryty 
tzw. misiem, czyli miękką częścią rzepa (pętelka – loop) oraz 18 kwadratów wykonanych z 6 różnych materiałów tekstylnych i plastikowych o różnej teksturze, przyczepianych do maty za pomocą twardej strony rzepa (haczyk – hook). Matę nakłada się na bęben Musiconu lub rozkłada przy zestawie na podłodze jako dywan sensoryczny.

Kolejny moduł – „Rytmowanki” – to zestaw składający się z płyty, książki oraz śpiewnika, które zawierają utwory stworzone specjalnie do pracy z Musiconem. Każda z „Rytmowanek” jest dedykowana poszczególnym elementom zestawu, zawiera wiersze i partytury do samodzielnego kodowania piosenek na Musiconie.

Bardzo istotnym elementem zestawu jest podręcznik z opisem metody pracy, który był na bieżąco opracowywany i testowany w trakcie II etapu projektu. W podręczniku znajdują się plany aktywności, czyli scenariusze zajęć z Musiconem oraz z poszczególnymi elementami zestawu.

Wykorzystanie zestawu M-Terapia w terapii logopedycznej 

W podręczniku dotyczącym metody pracy z zestawem M-Terapia zostaną zamieszczone m.in. plany aktywności do zajęć logopedycznych z wykorzystaniem Musiconu. Znajdują się tu przykładowe scenariusze zajęć do utrwalania prawidłowej artykulacji głosek czy też propozycje rozwijania mowy dziecka w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym.

Wykorzystując przyciski Musiconu i stosując formułę manualnego programowania, można zaplanować ciekawe dla dziecka zajęcia logopedyczne, oparte będą one bowiem na polisensorycznej strukturze łączącej zmysły wzroku, dotyku i słuchu. Praktycznie we wszystkie działania na zestawie M-Terapia można włączyć ćwiczenia usprawniające narządy artykulacyjne, zaproponować odpowiednie układy narządów mowy, prawidłowe wymawianie głosek, sylab, wyrazów, zdań czy tekstów literackich. Zamontowanie digita daje możliwość zaprezentowania obrazków rozszerzających słownictwo czy też obrazków ćwiczących artykulację wybranych głosek. Z Musiconem można też ćwiczyć rozwijanie różnych sprawności językowych i komunikacyjnych.

Obcowanie z zestawem M-Terapia to przede wszystkim propozycja ciekawej zabawy, która wykorzystuje naturalną potrzebę dziecka, może też być ona inspirująca dla logopedy i terapeuty. Podczas zajęć logopedycznych z zestawem M-terapia można na początku pozwolić, aby dziecko samodzielnie eksperymentowało z użyciem Musiconu, a następnie zrealizować zaplanowane ćwiczenia polegające na osłuchaniu się z różnymi dźwiękami, rozpoznawaniu dźwięków instrumentów czy odróżnianiu ich wysokości. Następnie dziecko może realizować ćwiczenia zaproponowane przez nauczyciela lub logopedę, po czym wrócić do własnych kompozycji. Z naszych badań i obserwacji wynika, że dzieci uwielbiają zabawy z dźwiękami, same uczą się komponowania muzyki, dyrygowania orkiestrą. Należy podkreślić, że zestaw M-Terapia został tak zaprojektowany, by wszelkie możli...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy

    Ewa Jeżewska-Krasnodębska

    Dr n. hum., neurologopeda, pedagog specjalny, neuroterapeuta Biofeedback, specjalista w zakresie zaburzeń komunikacji w mowie i piśmie u dzieci i dorosłych. Prowadzi zajęcia na studiach logopedycznych i liczne szkolenia dla logopedów. Wieloletni kierownik Studiów Logopedycznych i Neurologopedycznych w Wyższej Szkole Pedagogicznej im. J. Korczaka i Uczelni Łazarskiego w Warszawie. Autorka kilkudziesięciu artykułów z zakresu logopedii, dwóch monografii: ,,Przyczyny zaburzeń artykulacji zlokalizowane w układzie obwodowym” oraz ,,Zaburzenia artykulacji u dzieci rozpoczynających naukę szkolną". Założycielka i opiekun merytoryczny Centrum Terapii Dziecka w Warszawie i Otwocku, ekspert w zakresie logopedii i pedagogiki specjalnej w MEN. W praktyce zawodowej specjalizuje się w diagnozie i terapii różnych zaburzeń mowy u dzieci i dorosłych, szczególnie w zakresie wczesnej interwencji logopedycznej, profilaktyki logopedycznej, opóźnienia rozwoju mowy, zaburzeń pochodzenia korowego oraz dyslalii.

    Barbara Skałbania

    dr hab. prof. WSP; Nauczyciel akademicki i wieloletni pedagog – terapeuta, co ułatwia łączenie teorii z praktyką w poszukiwaniu optymalnego modelu pracy pedagogicznej. W kręgu jej zainteresowań znajdują się: diagnoza i terapia pedagogiczna, pomoc i poradnictwo psychologiczno--pedagogiczne oraz współpraca nauczycieli z rodzicami. Jest autorem 7 książek, kilkudziesięciu artykułów z zakresu własnych zainteresowań, uczestnikiem wielu naukowych konferencji, sympozjów, seminariów naukowych i metodologicznych, członkiem Sekcji Pedagogiki Społecznej przy PAN oraz członkiem Naukowego Towarzystwa Poradoznawczego we Wrocławiu.

    Ida Laszuk

    mgr inż. Współtwórczyni zestawu Musicon, absolwentka Wydziału Zarządzania i Inżynierii Produkcji o specjalności Przedsiębiorczość i Innowatyka Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu.