Dołącz do czytelników
Brak wyników

METODY TERAPII LOGOPEDYCZNEJ

7 lipca 2022

NR 50 (Lipiec 2022)

Przez zdrowy oddech do zdrowego ciała! Metoda Butejki jako sposób na naturalne wsparcie organizmu

0 1028

W jaki sposób metoda oddechowa Butejki może pomóc w odzyskaniu zdrowego oddechu? Czy prawidłowy oddech to klucz do zdrowia? Do czego może prowadzić nieprawidłowe oddychanie? Zrób pierwszy krok w kierunku oddechu korzystnego dla Ciebie i Twoich pacjentów.

Konstantyn Butejko był lekarzem pochodzenia ukraińskiego. Swoją metodę pracy z oddechem opracował w 1950 r. i zalecał ją osobom cierpiącym m.in. na astmę, nadciśnienie, zaburzenia snu, ataki paniki czy depresję. Wiedzę czerpał w szczególności z obserwacji medycznej swoich pacjentów. Zauważył, że ich oddech staje się cięższy wraz z pogorszeniem stanu zdrowia: „pacjenci coraz widoczniej poruszali klatką piersiową oraz brzuchem, ich oddech stawał się bardziej słyszalny, coraz częściej wzdychali i zaczynali oddychać ustami” (McKeown 2015). Doktor Butejko zastanawiał się nad korelacją przyczynowo-skutkową. Czy to choroba wywoływała ciężki oddech pacjentów, czy też było odwrotnie i to ciężki oddech wywoływał ich chorobę? 
 


Jeśli potrafisz kontrolować i korygować swój oddech, da ci to ogromne korzyści. Jeśli popełnisz błędy, będzie to jak Czarnobyl dla twojego ciała. Oddychanie jest porównywalne do energii atomowej.
Konstantyn Butejko
 


Butejko osobiście cierpiał na problemy zdrowotne związane z nadciśnieniem i prowadził eksperymentalne badania, poszukując skutecznych metod przynoszących poprawę zdrowia, starając się m.in. uspokoić swój oddech, aby w konsekwencji zacząć oddychać mniej, ale skuteczniej. Podobno wraz z praktykowaniem ćwiczeń oddechowych bóle, których doświadczał ze względu na chorobę, z czasem zniknęły. 

POLECAMY

Konstantyn Butejko przez dziesięciolecia badał skuteczność swojej metody. W 1990 r. jego metoda stała się bardziej rozpoznawalna poza granicami kraju, a obecnie jest znana i praktykowana w wielu miejscach na całym świecie. 

Kluczowe założenia metody oddechowej Butejki 

Głównym założeniem jest zmniejszenie objętości oddechowej. Objętość oddechowa to ilość powietrza wchodzącego i wychodzącego z płuc podczas prawidłowego, swobodnego oddychania. W najbardziej uproszczony sposób można powiedzieć, że metoda ta uczy, jak oddychać mniej! Ograniczenie ilości wdychanego powietrza pozwala zwiększyć poziom dwutlenku węgla w ciele, co w rezultacie przekłada się na lepsze dotlenienie organizmu. Wniosek jest zatem prosty, mniej wdychanego powietrza, więcej dwutlenku węgla i więcej tlenu przedostającego się do naszych tkanek. Głębokie oddychanie według Butejki nie jest dla nas korzystne, ponieważ prowadzi do hiperwentylacji.

W jaki sposób dwutlenek węgla wpływa na dotlenienie naszego organizmu?

Dość często można spotkać się z opinią, że dwutlenek węgla jest tylko zbędnym produktem przemiany materii. Jednakże okazuje się, że gaz ten jest niezwykle istotny dla organizmu oraz całego procesu oddychania. Dowodów podpierających tę tezę dostarczają nam osiągnięcia duńskiego biochemika, Christiana Bohra, który w 1904 r. odkrył, że dwutlenek węgla ułatwia uwalnianie tlenu do komórek i tkanek. Tlen jest transportowany w organizmie człowieka przez hemoglobinę w czerwonych krwinkach. Niski poziom CO2 zwiększa wiązanie pomiędzy O2 a hemoglobiną, co ogranicza dostęp organizmu do tlenu i w konsekwencji przekłada się na gorsze dotlenienie. Z tego powodu dwutlenek węgla odgrywa TAK znaczącą rolę w metodzie oddechowej Butejki.

Jaki jest prawidłowy, czyli zdrowy oddech? 

Jeżeli chcielibyśmy odpowiedzieć na to pytanie jednym i niezbyt długim zdaniem, to prawidłowy oddech jest spokojny, cichy, zrelaksowany i regularny. Podczas prawidłowego oddychania w spoczynku u osoby dorosłej powinniśmy zaobserwować od 10 do 12 oddechów na minutę. Każdy z tych oddechów będzie miał ok. 500 ml powietrza. Taki oddech pozwoli nam zapewnić pożądaną objętość oddechową na poziomie 5–6 litrów powietrza na minutę. 

Przyglądając się osobom chorującym m.in. na stany lękowe i depresję, możemy zaobserwować, że ich objętość oddechowa nie mieści się we wskazanej wyżej normie. Posłużmy się teraz pewnym przykładem: wyobraźmy sobie osobę średniego wzrostu, która doświadcza niepokoju i przez to może wykonywać zwiększoną liczbę 15–20 oddechów na minutę, a dodatkowo każdy z nich ma również zwiększoną objętość do 700 ml powietrza. Taka osoba będzie również przeplatała swoje oddychanie wieloma westchnieniami. W konsekwencji średnia objętość oddechowa takiej osoby będzie wynosiła od ok. 10 do nawet 14 litrów powietrza na minutę. Porównując to do jedzenia, możemy wyobrazić sobie osobę, która spożywa od sześciu do nawet dziewięciu obfitych posiłków w ciągu dnia. 

Hiperwentylacja może prowadzić do ...jeszcze większej hiperwentylacji

Hiperwentylacja to stan, w którym oddychamy większą ilością powietrza niż wymaga nasz organizm. Posługując się bardziej namacalnym przykładem, możemy porównać hiperwentylację do znanego doświadczenia przejadania się. Tylko 24 godziny nadmiernego oddychania wystarczą, aby nasz organizm wytworzył nawyk nadmiernego oddychania. Badania Demetera wskazują, na ile długotrwała hiperwentylacja (powyżej 24 godzin) może prowadzić do zintensyfikowania tego stanu. 

Niestety, naszym największym wrogiem zwiększającym oddech jest współczesny styl życia, który niekorzystnie zwiększa objętość oddechową. Przytaczając wnioski Patricka McKeowna, odkrywamy, że wśród elementów, które przyczyniają się do nadmiernego oddychania, możemy wyróżnić: „silne emocje, presję czasu, napięcie, złość, stres, niepokój, przejadanie się, przetworzoną żywność, przekonanie, że branie dużych oddechów jest dobre, małą ilość ruchu, nadmierne mówienie i wysokie temperatury w domu” (McKeown 2015). Niestety, nie wszystkie z wyżej wymienionych czynników jesteśmy w stanie wyeliminować z życia codziennego, jednakże możliwe jest wspieranie naszego organizmu poprzez m.in. skupienie uwagi na oddechu oraz powolnym i spokojnym oddychaniu przez nos w nurcie metody oddechowej Butejki. 

Czy nasz oddech jest już zbyt duży? Jak dokonać samokontroli?

Wiele osób nie zdaje sobie nawet sprawy z tego, że oddycha nadmiernie. Warto podkreślić, że „przejadanie się” oddechem nie zawsze jest od razu widoczne, a często bywa ukryte. Można wyróżnić pewne charakterystyczne zachowania osób oddychających nadmiernie. W celu wykonania szybkiego testu samokontroli warto przeanalizować typowe nieprawidłowe zachowania, do których należą: 

  • oddychanie przez usta,
  • głośny oddech w trakcie odpoczynku,
  • regularne wzdychanie,
  • częste pociąganie nosem,
  • nieregularny oddech,
  • bezdech,
  • branie dużych oddechów podczas rozmawiania,
  • ziewanie połączone z nabieraniem głębokich wdechów,
  • wyraźnie widoczne ruchy górnej części klatki piersiowej podczas oddychania,
  • wytężone oddychanie,
  • ciężki oddech w nocy (McKeown 2014).

Do czego może prowadzić oddychanie przez usta?

Oddychanie przez nos jest jedną z kluczowych rzeczy w zdrowym oddechu. Przewlekłe oddychanie przez usta może prowadzić do wielu poważnych dla naszego zdrowia konsekwencji. Z punktu widzenia logopedycznego do najbardziej szkodliwych skutków można zaliczyć:

  • zwiększoną liczbę infekcji górnych dróg oddechowych (powietrze pobierane do płuc drogą ustną nie jest wystarczająco ogrzane, oczyszczone i nawilżone),
  • nieprawidłowości w zakresie funkcji prymarnych (pozycji spoczynkowej języka i ustnej fazy połykania),
  • zaburzenia w rozwoju twarzoczaszki,
  • nieprawidłowości w kształtowaniu się podniebienia,
  • wady zgryzu,
  • wady wymowy,
  • kłopoty z koncentracją i inne problemy behawioralne.
     
Tabela 1. Zestawienie różnic pomiędzy oddechem ciężkim a zdrowym
Ciężki oddech  Zdrowy oddech 
przez usta wdech i wydech przez nos
szybki powolny
nieregularny regularny
głośny niesłyszalny
wyraźne ruchy oddechowe niewidoczny, delikatny
duże ruchy klatki piersiowej przeponowy
częste wzdychanie nie występuje
częste ziewanie ziew...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy