Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z...

2 października 2017

NR 14 (Lipiec 2016)

Zaburzenia w rozwoju narządu żucia – diagnostyka ortodontyczna

687

Wady zgryzu, nieprawidłowości zębowe mają wpływ na rozwój prawidłowej wymowy. Właściwa diagnoza ortodontyczna z uwzględnieniem wyników innych badań umożliwia wdrożenie odpowiedniego i skutecznego leczenia.

Wyjaśnienie pojęć

Jama ustna, narząd żucia, układ stomatognatyczny to wspólny obszar działania stomatologów, ortodontów i logopedów. Obecnie wyróżniamy pojęcia układ stomatognatyczny i narząd żucia. Są to zbliżone terminy, jednak nie mogą być rozumiane podobnie. Narząd żucia jest to zespół tkanek i narządów jamy ustnej, biorących udział w procesie żucia, czyli w przyjmowaniu i rozdrabnianiu pokarmów. Układ stomatognatyczny natomiast to pojęcie szersze, oznaczające morfologiczno-czynnościowy zespół wzajemnie współdziałających tkanek oraz narządów jamy ustnej i części twarzowej czaszki, które – tworząc funkcjonalną całość sterowaną przez ośrodkowy układ nerwowy – biorą udział w akcie żucia, połykania, wstępnego trawienia, formowania dźwięków i oddychania, a także współuczestniczą w wyrażaniu stanów emocjonalnych.

POLECAMY

Znajomość zaburzeń w rozwoju narządu żucia umożliwia szybką reakcję lekarza w momencie wychwycenia pojawiających się pierwszych symptomów nieprawidłowości rozwojowych. Jednym z elementów szczegółowego badania pacjenta jest zgryz. Zgryz jest pojęciem dynamicznym, opisującym kontakt zębów szczęki i żuchwy w zwarciu zębów górnych i dolnych. Opisując prawidłowe warunki zwarcia, odnosimy je do trzech płaszczyzn przestrzennych – na szerokość, długość oraz wysokość. Cechy prawidłowego zwarcia w uzębieniu stałym: linia pośrodkowa górnego i dolnego łuku zębowego są ze sobą zgodne i pokrywają się z linią pośrodkową twarzy, nagryz poziomy wynosi ok. 2–3 mm, a brzegi sieczne dolnych siekaczy kontaktują w okolicy guzka zębowego (nagryz poziomy to odległość brzegu siecznego górnych siekaczy do powierzchni wargowej siekaczy dolnych), nagryz pionowy wynosi 3–4 mm, co stanowi od ok. 1/3 do 1/2 wysokości koron siekaczy dolnych (nagryz pionowy to stopień zachodzenia siekaczy górnych na siekacze dolne), guzki policzkowe zębów górnych obejmują guzki policzkowe zębów dolnych, zęby w odcinku bocznym tworzą triady zębowe, tzn. każdy ząb górny kontaktuje z zębem jednoimiennym dolnym i zębem dystalnym, pierwsze zęby trzonowe górne i dolne kontaktują w pierwszej klasie Angle’a (guzek policzkowy przyśrodkowy zęba pierwszego trzonowego górnego kontaktuje z bruzdą międzyguzkową policzkową zęba trzonowego dolnego pierwszego), kły kontaktują w pierwszej klasie kłowej – guzek kła górnego kontaktuje z kłem dolnym i pierwszym zębem przedtrzonowym, zęby kontaktują w płaszczyźnie zwarcia, która jest pozioma w obrębie siekaczy, kłów i zębów przedtrzonowych, a od pierwszych zębów trzonowych unosi się ku górze, łuki zębowe są symetryczne i mają odpowiedni kształt górny – półelipsy, dolny – paraboliczny.

W początkowych okresach rozwoju ortodoncji rozpoznanie zaburzeń w narządzie żucia ograniczało się do nieprawidłowości w postaci krzywych zębów lub ich nieprawidłowej budowy. Pierwszą klasyfikacją wad zgryzu była klasyfikacja Edwarda Angle’a. Opisał on cztery klasy zwarcia oraz wyróżnił trzy klasy wad zgryzu. Podał również definicję stałości miejsca wyrzynania pierwszych zębów trzonowych.

Zaburzenie okluzji jest odchyleniem od normy biologicznej. Prawidłowe rozpoznanie wad szczękowo-zgryzowo-zębowych opiera się na dokładnej analizie stosunków morfologicznych twarzy i narządu żucia oraz na ocenie czynności, z uwzględnieniem zmienności rozwojowej. Od 1958 r. w Polsce obowiązuje klasyfikacja wad zgryzu według Orlik-Grzybowskiej, oparta na normie biologicznej. Rozpoznanie stawiamy po analizie odchylenia od normy morfologicznej w stosunku do trzech płaszczyzn oraz normy czynnościowej z uwzględnieniem określonego etapu rozwoju dziecka.

Klasyfikacja wad zgryzu według Angle’a

  • I klasa Angle’a – guzek przyśrodkowy policzkowy pierwszego zęba trzonowego górnego rzutuje na bruzdę międzyguzkową policzkową pierwszego zęba trzonowego dolnego, prawidłowy kontakt zębów trzonowych, ale zaburzona linia zgryzowa, nieprawidłowe położenie zębów, obroty.
  • II klasa Angle’a (okluzja dystalna) – guzek przyśrodkowy policzkowy pierwszego zęba trzonowego górnego układa się doprzednio w stosunku do bruzdy międzyguzkowej policzkowej zęba trzonowego dolnego lub między drugim zębem przedtrzonowym a pierwszym zębem trzonowym dolnym.
  • III klasa Angle’a (okluzja mezjalna) – guzek przyśrodkowy policzkowy zęba trzonowego górnego rzutuje na bruzdę dystalną policzkową zęba trzonowego dolnego lub między pierwszy a drugi ząb trzonowy.

I. Wady poprzeczne związane z zaburzeniami wzrostu na szerokość

1. Zgryz krzyżowy – związany z dysproporcją szerokości łuku górnego i dolnego:

a) całkowity prawo- lub lewostronny – obserwujemy odwrotne zachodzenie połowy łuku zębowego dolnego na górny, zewnątrzustnie uwypuklenie wargi dolnej, zapadnięcie wargi górnej po stronie zgryzu krzyżowego,

b) częściowy boczny prawo- lub lewostronny albo obustronny – zęby boczne żuchwy ustawione zewnętrznie w stosunku do zębów szczęki,

c) częściowy przedni prawo- lub lewostronny – dolne zęby w odcinku przednim ustawione przed zębami górnymi z przesunięciem linii pośrodkowej łuku dolnego w stronę zgryzu krzyżowego, asymetryczny zarys warg.

2. Boczne przemieszczenie żuchwy:

a) czynnościowe prawo- lub lewostronne; zewnątrzustnie zaburzenie symetrii – przesunięcie bródki w stronę wady, uwypuklenie wargi dolnej, śródustnie najczęściej zgryz krzyżowy całkowity,

b) morfologiczne prawo lub lewostronne (laterogenia) – objawy ww. o znacznym nasileniu, spowodowane jednostronnym zaburzeniem wzrostu żuchwy (asymetria twarzy, zgryz krzyżowy całkowity).

3. Zgryz przewieszony:

a) jednostronny prawo- lub lewostronny – poszerzenie łuku górnego lub zwężenie łuku dolnego; śródustnie guzki podniebienne zębów górnych kontaktują z guzkami policzkowymi zębów dolnych,

b) obustronny.

II. Wady przednio-tylne związane z zaburzeniami we wzroście na długość

1. Tyłozgryz – występuje cofnięcie dolnego lub wysunięcie górnego łuku zębowego; w zwarciu najczęściej obserwujemy zwiększony nagryz poziomy, zaburzone triady, II kl. Angle’a, a w rysach twarzy – zaburzony stosunek wargi górnej i dolnej, pogłębienie bruzdy wargowo-bródkowej:

a) całkowity – zahamowany wzrost doprzedni dolnego łuku zębowego; występuje II kl. Angle’a, II kl. kłowa, zaburzony nagryz poziomy, zewnątrzustnie pogłębiona bruzda wargowo-bródkowa, cofnięta warga dolna,

b) częściowy – zahamowany wzrost doprzedni części zębodołowej żuchwy w odcinku przednim, zaburzony nagryz poziomy, pogłębiona bruzda wargowo-bródkowa, relacje przednio-tylne zębów w odcinku bocznym prawidłowe,

c) rzekomy – związany ze zwiększonym wzrostem doprzednim szczęki, co w rysach twarzy manifestuje się uwydatnieniem okolicy podnosowej, wewnątrzustnie zaś występuje II kl. Angle’a, zaburzone triady, II kl. kłowa, zaburzony nagryz poziomy.

2. Tyłożuchwie:

a) czynnościowe – związane z nieprawidłową pozycją żuchwy w stosunku do szczęki przy prawidłowej jej budowie; w rysach twarzy obserwujemy cofnięcie żuchwy, natomiast śródustnie występuje najczęściej tyłozgryz całkowity,

b) morfologiczne – cofnięcie żuchwy w stosunku do szczęki wynika z nieprawidłowego wzrostu doprzedniego żuchwy; zewnątrzustnie obserwujemy znaczną dysharmonię rysów twarzy, a śródustnie – nasilony tyłozgryz całkowity; ww. zaburzenia mogą występować z protruzją lub retruzją siekaczy górnych.

3. Przodozgryz – wady doprzednie charakteryzują się wysunięciem dolnego łuku zębowego w stosunku do górnego, zęby dolne przednie ustawione są przed zębami górnymi, w rysach twarzy obserwujemy wygładzenie bruzdy wargowo-bródkowej, wysunięcie wargi dolnej:

a) całkowity – nadmierny doprzedni wzrost łuku zębowego dolnego. III kl. Angle’a, III kl. kłowa, zaburzone triady, odwrotny nagryz poziomy – zęby dolne w odcinku przednim ustawione przed górnymi,

b) częściowy – nadmierny doprzedni wzrost części zębodołowej żuchwy w odcinku przednim, występuje III kl. kłowa, odwrotny nagryz poziomy, warga dolna wysunięta, wygładzona bruzda wargowo-bródkowa,

c) rzekomy – zahamowanie doprzedniego wzrostu szczęki, w rysach twarzy obserwujemy zapadnięcie okolicy podnosowej, pogłębienie bruzdy nosowo-wargowej, śródustnie odwrotny nagryz poziomy, III kl. Angle’a, zaburzone triady, III kl. kłowa.

4. Przodożuchwie:

a) czynnościowe – nieprawidłowa doprzednia pozycja żuchwy w stosunku do szczęki z zachowaniem właściwej budowy żuchwy; w rysach twarzy obserwujemy wysunięcie żuchwy w stosunku do szczęki, wysunięcie wargi dolnej, wygładzenie bruzdy wargowo-bródkowej, śródustnie zaś objawy zwarcia tak jak w przodozgryzie,

b) morfologiczne – wynika z nadmiernego doprzedniego wzrostu żuchwy; obserwujemy nasilone zmiany w rysach twarzy, związane z wysunięciem żuchwy w stosunku do szczęki, a śródustnie – nasilone objawy przodozgryzu, manifestujące się zwiększonym ujemnym nagryzem poziomym (ujemny nagryz poziomy to odległość brzegów siecznych dolnych siekaczy do powierzchni wargowej siekaczy górnych).

III. Wady pionowe związane z zaburzeniami we wzroście na wysokość

1. Zgryz otwarty – w wadach tych obserwujemy bardziej lub mniej zaburzony kontakt zębów w wymiarze pionowym, polegającym na obecności szpary niedogryzowej; ujemny nagryz pionowy (prawidłowo przy zaciśniętych zębach w odcinku przednim obserwujemy zachodzenie siekaczy górnych na dolne na 3–4 mm, natomiast w odcinku bocznym zęby stykają się ze sobą na stokach guzków policzkowych i podniebiennych):

a) całkowity – nieprawidłowa budowa żuchwy, polegająca na zwiększeniu kąta pomiędzy gałęzią i trzonem żuchwy; zewnątrzustnie manifestuje się wydłużeniem dolnego piętra twarzy (szczękowego), natomiast śródustnie obserwujemy szparę niedogryzową w obrębie prawie wszystkich zębów, najczęściej kontakt występuje tylko na ostatnich zębach trzonowych,

b) częściowy boczny – szpara niedogryzowa w odcinkach bocznych łuków zębowych, brak zmian w rysach twarzy,

c) częściowy przedni - szpara niedogryzowa w odcinku przednim łuków zębowych.

2. Zgryz głęboki charakteryzuje się zwiększonym nagryzem pionowym; stopień...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy