Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z...

16 października 2017

NR 20 (Lipiec 2017)

Zaburzenia integracji słuchowej

0 169

Rozwój mowy i komunikacji językowej jest związany z percepcją słuchową i generowaniem dźwięków. Zaburzenia fonologiczne będące jedną z cech dyslalii mogą wynikać ze specyficznych trudności związanych z przetwarzaniem poznawczo-językowym oraz słuchowym. Wzajemna relacja między tymi procesami jest przedmiotem wielu badań naukowych, które mają na celu poprawę zrozumienia objawów obserwowanych u dzieci z dyslalią.

Dźwięki charakteryzują specyficzne atrybuty, takie jak: ton, głośność, barwa, które są hierarchicznie organizowane w korze mózgowej.

Integracja słuchowa jest jednym z wielu elementów integracji sensorycznej, a jej zaburzenia są możliwe do zdiagnozowania także przez terapeutów SI. W ostatnich latach stale wzrasta zainteresowanie procesami integracji słuchowej u dzieci. Badacze nie zajmują się już tylko zewnętrzną drogą słuchową, ale, coraz częściej, całym układem słuchu od ucha wewnętrznego do kory mózgowej. Pomimo iż znany jest związek integracji słuchowej z procesem nabywania mowy, niewiele jest narzędzi klinicznych służących do oceny tego zjawiska. Otorynolaryngologia ma do dyspozycji wiele testów sprawdzających funkcjonowanie procesów słuchowych, podobnie jak logopedia posiada testy służące do oceny zaburzeń mowy. Brakuje natomiast kompleksowego narzędzia, które łączyłoby obydwa te problemy. Dotychczasowe badania skupiają się na dokładniejszym poznaniu centralnych procesów przetwarzania słuchowego oraz wpływie ich zaburzeń na zdolności fonologiczne u dzieci.

Układ słuchu

Aby lepiej zrozumieć wpływ procesów integracji słuchowej na rozwój mowy, należy przynajmniej w niewielkim stopniu poznać przebieg i sposób dojrzewania dróg słuchowych.

Działanie układu słuchu jest podzielone na dwie odrębne ścieżki przetwarzania, które rozpoczynają się w pierwotnych obszarach sensorycznych, a kończą w tylnej części kory ciemieniowej (tylno-grzbietowy strumień odpowiedzialny za przetwarzanie przestrzenne – „co”) i tylnym obszarze skroniowym (przednio-brzuszny strumień odpowiedzialny za identyfikację słuchową i komunikację dźwiękową – „gdzie”). Modele „co” i „gdzie” są integrowane w bardziej złożony system, bazując na cyklu percepcja – akcja, w którym percepcja w dużej mierze koresponduje ze strumieniem „co”, a akcja – ze strumieniem „gdzie”, odgrywając bardziej sensomotoryczną rolę poprzez analizę przestrzenną. Analogicznie centralne przetwarzanie słuchowe również przebiega dwoma strumieniami: strumień brzuszny jest odpowiedzialny za percepcję i rozpoznanie informacji słuchowej, za pomocą ścieżki, która biegnie z pierwotnej kory słuchowej do bruzdy skroniowej górnej, dalej dwustronnie, do tylnego środkowego i tylnego zakrętu skroniowego. Strumień grzbietowy natomiast przebiega przez obszar integracji sensomotorycznej (ciemieniowo-skroniowy obszar Sylwiusza w półkuli dominującej), łącząc układ słuchu z czołowymi obszarami odpowiedzialnymi za produkcję mowy. Interesujące, że ścieżka ta jest anatomiczną strukturą, na której bazuje werbalna pamięć robocza, mająca duże znaczenie w rozwoju języka.

Dźwięki charakteryzują specyficzne atrybuty, takie jak: ton, głośność, barwa, które są hierarchicznie organizowane w korze mózgowej. Funkcjonalny rezonans magnetyczny wykazał, że w strumieniu „co” jest możliwe zlokalizowanie obszarów odpowiedzialnych za informacje fonetyczne i leksykalne w mowie – są to wyspecjalizowane subregiony tworzące swego rodzaju mapę tonotopową. Centralny strumień brzuszny, biegnąc dwustronnie do kory skroniowej, jest odpowiedzialny za słuchową analizę mowy i innych bodźców dźwiękowych, analiza fonetyczna i fonologiczna zachodzi również w tym strumieniu (lewa górna bruzda skroniowa oraz lewy dolny płacik ciemieniowy), pozwalając na detekcję fonemów.

Przetwarzanie bodźców akustycznych jest procesem bardzo złożonym, który nie polega jedynie na zwykłym rozróżnianiu dźwięków. W procesie tym wyróżniamy m.in. dekodowanie fonetyczne, rozpoznawanie procesów czasowych czy separację i integrację obuuszną, a składowe te mają istotny wpływ na proces powstawania mowy. Pierwotne zaburzenia przetwarzania bodźców słuchowych mogą powodować zakłócenia w rozwoju mowy.

Dojrzewanie układu słuchu

  • Na początku trzeciego trymestru ciąży (27.–29. tydzień ciąży) drogi słuchowe są zmielinizowane od nerwu ślimakowego do blaszki pokrywy, razem z ciałem kolankowatym przyśrodkowym. W tym okresie płód zaczyna odpowiadać na dźwięki przez poruszanie ciałem, zmiany częstości tętna pod wpływem wibracyjnej stymulacji akustycznej lub stymulacji przez brzuch matki. Dziecko odwraca główkę w kierunku źródła stymulacji. Obserwuje się także proces przyzwyczajania słuchu, polegający na zmniejszeniu reakcji po kilkukrotnym powtarzaniu tego samego bodźca słuchowego.
  • W okresie od 28. do 38.–40. tygodnia ciąży dochodzi do istotnego dojrzewania układu słuchowego, zwiększenia obwodu aksonów, dalszej mielinizacji oraz zwiększenia liczby połączeń synaptycznych. Następuje wtedy także dojrzewanie marginalnych warstw kory mózgu w płacie skroniowym oraz włókien aferentnych, co sprawia, że są w stanie wywołać reakcję korową na dźwięki.
  • W pierwszych miesiącach życia dziecka dalej dojrzewa i podlega integracji układ słuchu. Pojawiają się także pierwsze aspekty nauki języka: fonologia, prozodia, dzielenie słów.

Wydaje się, że grupą, która jest najbardziej narażona na nieprawidłowy rozwój i zaburzenia integracji słuchowej, są dzieci urodzone przedwcześnie oraz dzieci, które doznały uszkodzenia mózgu w 1. r.ż. Z przeprowadzonych badań wynika, że prawie 94% wcześniaków ma deficyty przetwarzania słuchowego.

Testy behawioralne

Istnieje wiele technik diagnostycznych i prognostycznych stosowanych u...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy