Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z...

15 września 2017

NR 1 (Maj 2014)

Śpiewanie a jąkanie

0 411

W literaturze fachowej często przywołuje się fakt, iż osoby jąkające nie zacinają się, śpiewając. Liczne obserwacje osób z zaburzeniami mowy pozwalają potwierdzić tę zależność.

Terapią jąkania wykorzystującą „śpiew” jako podstawową metodę pracy z osobami jąkającymi się zajmował się głównie Stanisław Wilczewski. Wielu innych autorów podejmujących temat jąkania wymienia „śpiewanie, śpiewoterapię” jako element wspierający w terapii niepłynności mowy (vide np.: metody foniatryczne).

Wilczewski uważał, że niejąkanie się przy śpiewaniu w głównej mierze może być spowodowane tym, że w śpiewie „jedno zjawisko pozostaje niezmienne, mianowicie przewaga samogłosek nad spółgłoskami (…) zjawisko to należy do istoty śpiewu. Inaczej śpiew byłby niemożliwy” (Wilczewski S., 1967).

Czemu służy nauka emisji głosu osobom jąkającym się?

Jąkanie to zaburzenie mowy stanowiące funkcję (poza reakcjami psychospołecznymi) reakcji uplasowanych w aparacie: oddechowym, fonacyjnym i artykulacyjnym (Skorek E.M., 2005). Zaburzenie płynności mowy powstaje „na skutek występowania skurczów mięśni biorących udział w mowie (…) skurcze mogą obejmować wszystkie mięśnie aparatu mowy”, tzn. mięśnie narządów artykulacyjnych, mięśnie fonacyjne czyli krtaniowe i mięśnie oddechowe (Styczek I., 1979).

Ośmielam się wysnuć hipotezę, że elementy techniki wokalnej bel canto (śpiew klasyczny), którą praktykuję od wielu lat, pozwalają na koordynację poszczególnych składowych niezbędnych do prawidłowej emisji głosu, w związku z czym osoby jąkające się mogą świadomie, pracując nad głosem, wyzbyć się nieprawidłowych nawyków mięśniowych albo w pewnym stopniu je zniwelować.

Śpiew klasyczny rozwijał się głównie od epoki baroku (w XVIII wieku termin bel canto określał włoską technikę wokalną, w której na pierwszy plan wysuwały się piękno śpiewu i sprawność techniczna) i przez wieki metodyka nauczania śpiewu kształtowała się tak, aby w naturalny sposób wykorzystać możliwości ludzkiego ciała i aby głos osiągnął maksymalne możliwości przy minimalnym wysiłku. Termin bel canto oznacza „piękny śpiew”. W dzisiejszych czasach możliwości techniczne i badania naukowe oraz literatura fachowa wspierają zdobycze starych traktatów (począwszy od tych z XVI w.) dotykających tematyki śpiewu, w których opisywano mechanizmy kształtowania głosu w śpiewie w celu uzyskania prawidłowego efektu dźwiękowego. Dzięki temu, dzisiejsi śpiewacy wprawnie operują techniką bel canto, nad którą świadomie pracują, łącząc elementy potrzebne do wykorzystania naturalnych możliwości ludzkiego głosu.

Świadome kształcenie głosu

ODDYCHANIE

Wielu autorów z zakresu tematyki terapii jąkania podkreśla wagę prawidłowego używania podparcia oddechowego – w śpiewie klasycznym nazywane jest ono appoggio. Technika ta niezbędna przy prawidłowej emisji polega na świadomym wydłużaniu fazy wydechowej. Przeciwdziała ona wzmożonemu napięciu narządu głosowego, pozwala na powiązanie oddychania z fonacją i działaniem rezonatorów, co podkreślały autorki: Mitrinowicz-Modrzejewska A., Szreniawska W., Styczek I., (1952). Zalecenia dotyczące „ćwiczeń oddechowych, ćwiczeń przedłużania fazy wydechowej, a więc ćwiczeń podparcia oddechowego, emisyjnych, ćwiczenia delikatnego, miękkiego nastawienia głosu (…) znaleźć można we wszystkich niemal współczesnych publikacjach naukowych i popularnonaukowych traktujących o jąkaniu”. (Skoczek A., 2001).

FONACJA

Jednym z elementów dobrej emisji jest „miękkie atakowanie” dźwięku, które „zachodzi wtedy, gdy chwila zwarcia strun głosowych zbiega się z początkiem wydechu. Ze względu na struny głosowe jest to najbardziej korzystny atak” (Wojtyński Cz., 1960). U osób jąkających się dość często spotyka się „atakowanie twarde” (najpierw zwierają się struny głosowe, a potem następuje wydech), dlatego tymczasowo pomocny w dążeniu do miękkiego ataku może być atak chuchający, gdzie „wydech wyprzedza zwarcie strun głosowych” (Wojtyński Cz., 1960). W staraniach o miękki atak oraz otwarcie i rozluźnienie gardła pomocne mogą być ćwiczenia rozluźniające ciało oraz tak proste ćwiczenie, jak np. ziewanie.

REZONANS

Efekt rezonansu powstaje poniżej (dolne rezonatory) oraz powyżej (górne rezonatory) głośni. Istotne jest tutaj wysokie ułożenie miękkiego podniebienia oraz obniżenie krtani i żuchwy, gdyż uzyskujemy wtedy idealną przestrzeń akustyczną. Taki układ otrzymujemy w połowie ziewania, dlatego ziewanie możemy traktować jako jedno z ćwiczeń podczas lekcji śpiewu. Bardzo ważne jest też „oparcie dźwiękowe” (ew. „podparcie dźwiękowe” cyt. za: Wojtyński Cz., 1960), czyli odczucie drgań na „masce” (twarde kości czaszki, zatoki, twarde podniebienie), które „ma szczególne znacznie nie tylko w śpiewie, ale i w mowie” (Styczek I., 1979).

ARTYKULACJA

Wielu wyśmienitych pedagogów śpiewu (Brégy W., Garcia M.) twierdzi, że dokładna artykulacja sprzyja kontroli podparcia oddechowego.

POSTAWA

Wygodna, elastyczna, prawidłowa postawa jest kluczowa dla efektywnego korzystania z innych elementów dobrej emisji głosu. Często zdarza się, że przesadne napięcia mięśniowe wynikają z wadliwej nawykowej postawy ciała.

Technika bel canto, która kształtowana była przez wieki, opiera się na doskonałej koordynacji wszys...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy