Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii

12 października 2017

NR 17 (Styczeń 2017)

Podział ról między rodzicem i specjalistą w terapii dziecka z mutyzmem wybiórczym

0 40

W procesie terapeutycznym dziecka, które czasem nie mówi, ważne są jasny podział ról i przestrzeganie go, a zarazem współpraca między rodzicami, terapeutą i przedszkolem/szkołą.

Rodzice szukający pomocy dla swojego dziecka, którego zachowanie i rozwój budzą niepokój, przeżywają szereg trudnych emocji. Mogą czuć się zagubieni, ponieważ nie wiedzą, na co dokładnie cierpi dziecko i jak mu pomóc, odczuwać frustrację, bo zaburzenie ogranicza ich i dziecka możliwości, poczucie winy, gdyż błędnie upatrują przyczyn zaburzenia tylko w swoim postępowaniu, czy też fizyczne i psychiczne przeciążenie, albowiem otoczenie opieką dziecka o szczególnych potrzebach jest wyzwaniem wymagającym zwiększonego wysiłku i zaangażowania.

Rodzicom dziecka z mutyzmem wybiórczym najczęściej towarzyszy przede wszystkim lęk o jakość życia dziecka, jego rozwój społeczny, edukację oraz umiejętność radzenia sobie w trudnych sytuacjach teraz i w przyszłości. Lęk ten mogą dodatkowo potęgować obawy dotyczące m.in. dostępności pomocy, jej form oraz skuteczności. W dużej mierze pojawia się on w reakcji na niewiedzę na temat tego, co dolega dziecku, w jaki sposób i w jakim zakresie można mu pomóc.

Różne podejścia w terapii mutyzmu wybiórczego

Obecnie w terapii mutyzmu wybiórczego najczęściej stosuje się co najmniej kilka podejść, które charakteryzuje różny stopień dyrektywności.

Mutyzm wybiórczy to nie tylko unikanie mówienia w sytuacjach społecznych. Dodatkowo dzieci zmagają się z szeregiem innych towarzyszących objawów, niekiedy równie dotkliwych. Skupianie się na problemie wybiórczości mowy jako głównym objawie może okazać się niewystarczające w leczeniu zaburzenia.

Do najbardziej dyrektywnych zalicza się metody zaczerpnięte z terapii behawioralnej (stosowana analiza zachowania, ABA – ang. applied behaviour analysis), uwzględniające: wygaszanie bodźca (stopniowa ekspozycja), modelowanie, pozytywne wzmocnienia każdej podjętej próby komunikacji i systematyczną desensytyzację oraz wykorzystujące system nagradzania zwany ekonomią/gospodarką żetonową − ang. token economy (Johnson, Wintgens 2016). Skuteczność powyższych technik jest dobrze udokumentowana naukowo, szczególnie w przypadku małych dzieci (Oerbeck, Stein, Pripp, Kristensen 2015).

Niestety, skupianie się głównie na problemie wybiórczości mowy jako głównym objawie mutyzmu wybiórczego może okazać się niewystarczające w leczeniu całego zaburzenia. Mutyzm wybiórczy to nie tylko unikanie mówienia w sytuacjach społecznych. Dodatkowo dzieci zmagają się z szeregiem innych towarzyszących objawów, niekiedy równie dotkliwych, takimi jak trudności w zaspokajaniu potrzeb fizjologicznych poza domem, trudności separacyjne, zaburzenia integracji sensorycznej i wiele innych (Ołdakowska-Żyłka, Grąbczewska-Różycka 2016).

Warto pamiętać, że wybiórcze milczenie jest zaledwie jednym z objawów tego zaburzenia i często zalecane jest szersze podejście do problemu, uwzględniające np. naukę strategii radzenia sobie z lękiem w dalszym życiu, edukację dotyczącą mechanizmów rządzących zachowaniem osoby z zaburzeniem lękowym oraz jej rodziny (Johnson, Wintgens 2016).

Dlatego szeroko popularyzowana technika behawioralna „sliding-in”, bazująca na mechanizmie stopniowej ekspozycji bodźca, może okazać się mało skuteczna w przypadku dzieci z mutyzmem wybiórczym w cięższej postaci. Brak postępów przez pierwsze trzy sesje prowadzone z wykorzystaniem tej metody powinien skłonić psychoterapeutę do wdrożenia metod pozwalających na głębsze przepracowanie lęku i zaprzestanie skupiania się jedynie na milczeniu (Johnson 2016).

W takich przypadkach trafniejsze jest prowadzenie terapii z wykorzystaniem metod ukierunkowanych na pracę z lękiem, który leży u podstaw wybiórczego milczenia oraz współwystępuje z szeregiem objawów towarzyszących mutyzmowi wybiórczemu. Jedną z nich jest metoda Play Therapy, która − w przeciwieństwie do bardziej dyrektywnych metod behawioralnych − kieruje się zasadą podążania za dzieckiem w procesie terapeutycznym. Zakłada ona, że podstawą pracy z dzieckiem jest relacja terapeutyczna wytwarzająca się w toku zabawy, której przyświecają następujące zasady autorstwa Virginii Axline:

  • stworzenie ciepłej i przyjaznej relacji z dzieckiem, opartej na zaufaniu,
  • akceptowanie dziecka takim, jakie jest,
  • stworzenie poczucia bezpieczeństwa, tak by dziecko mogło swobodnie wyrażać siebie,
  • dawanie dziecku prawa wyboru i czynienie go odpowiedzialnym za swoje wybory,
  • podzielanie i odzwierciedlanie emocji wyrażanych przez dziecko,
  • dziecko kieruje – dorosły podąża,
  • terapeuta nie przyspiesza procesu terapeutycznego,
  • tworzenie granic, które zakotwiczą dziecko w rzeczywistości i będą wspierać jego poczucie odpowiedzialności (Kolikow 2015).

O ogromnej roli zabawy w terapii dziecka wypowiada się prof. Katarzyna Schier (2016). Według niej zabawa jest podstawową i naturalną formą aktywności dziecka, która przede wszystkim pozwala mu komunikować się ze światem. Dlatego stwarza ona doskonałe warunki do przepracowywania swoich przeżyć i emocji (w tym także lęku) oraz doznawania nowych, pozytywnych i budujących doświadczeń, np. w postaci bezpiecznej więzi. Wspaniała wartość terapii opartej na zabawie polega na tym, że terapeuta pozostaje z dzieckiem w realnym doświadczeniu interakcyjnym, co oznacza, że bezpośrednio na jego bazie dziecko buduje prawdziwy, nowy rodzaj więzi psychicznej.

Farmakoterapia

Stosowanie leków w terapii mutyzmu wybiórczego budzi uzasadnione obawy rodziców, dlatego z pewnością warto poświęcić uwagę tej kwestii. Jak wynika z najnowszego stanowiska specjalistów w tej sprawie, dotychczasowe badania nie dostarczyły wystarczających dowodów na to, by regularne przyjmowanie leków (SSRI – selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny) prowadziło do wyleczenia z mutyzmu wybiórczego. Choć wysoce prawdopodobne jest cofnięcie się objawów zaburzenia, to farmakoterapia nie przyczynia się do rozwoju odpowiednich umiejętności społecznych lub zachowań adaptacyjnych (Johnson, Wintgens 2016).

W przypadku starszych dzieci, u których objawy są bardzo intensywne, a różne inne metody leczenia okazują się nieskuteczne, można wspólnie z lekarzem psychiatrą rozważyć podanie leków.

Rodzina dziecka z mutyzmem wybiórczym – kompleksowe podejście

Według klasyfikacji DSM V (APA, 2013) i obecnie uaktualnianej ICD-11 (Beta Draft, 2016) mutyzm wybiórczy należy do grupy zaburzeń lękowych. W ich przypadku równie istotne jak wprowadzenie dziecka do terapii jest otoczenie opieką także rodziców i innych osób ważnych w życiu dziecka. Poziom natężenia lęku w takich rodzinach jest zazwyczaj wysoki i bardzo częst...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy