Dołącz do czytelników
Brak wyników

METODY TERAPII LOGOPEDYCZNEJ

25 marca 2020

NR 36 (Marzec 2020)

Odroczenie i hamowanie wypowiedzi

105

W metodzie wystukiwania sylab oprócz samego wystukiwania sylab ważne są także inne techniki – uczenie odroczenia oraz hamowania.

Kształtowanie nawyku odroczenia

Odroczenie jest przerwą pomiędzy sygnałem do mówienia a rozpoczęciem mówienia. Sygnałem do mówienia mogą być zdarzenia o różnorodnym charakterze, np. zadane przez kogoś pytanie, stanięcie przed ekspedientką, konieczność ostrzeżenia kogoś przed niebezpieczeństwem. Sygnały te mogą mieć także charakter wewnętrzny, np. chęć powiadomienia kogoś o czymś.
Musimy nauczyć pacjentów, jak ważne jest, aby panowali nad swoją mową, m.in. aby uczyli się odroczenia. Odroczenie stanowi formę zaniechania czy powstrzymania się, a nabranie powietrza jest aktywnością.
Kształtujemy więc dwa przeciwstawne nawyki:

POLECAMY

  1. powstrzymanie się od mówienia,
  2. jednocześnie – zaczerpnięcie powietrza.

Każde ćwiczenie rozpoczyna się od nabrania powietrza. Ale to dopiero wstęp do odraczania. Okazja do odraczania pojawia się także przy odpowiedziach na pytania. Za każdym razem prowadzący wymaga od pacjenta, aby przed rozpoczęciem odpowiedzi wykonał wdech i w jego trakcie przygotował odpowiedź. Ale w gabinecie umiejętność odraczania kształtuje się przede wszystkim podczas opowiadania. Odbywa się to według schematu:

  • wdech [→] w trakcie wdechu przygotowanie frazy [→] wymówienie frazy na wydechu itd.

Można prowadzić także ćwiczenia odraczania według schematu:

  • sygnał mówienia [→] wykonanie określonej czynności [→] wdech i przygotowanie frazy [→] wypowiedzenie tej frazy.

Egzaminem utrwalenia nawyku są dopiero sytuacje społeczne. Można je prowokować. Ważna jest tutaj współpraca z opiekunami.

Hamowanie, czyli przerwanie wypowiedzi

Zmorą wielu osób jąkających się jest problem z przerwaniem wypowiedzi. Istnieje wiele sytuacji, w których przerwanie mówienia uratowałoby osobę jąkającą się z opresji. Ale trzeba opanować proces hamowania wypowiedzi, hamowania, czyli przerwania mówienia i wznowienia jej po chwili, ale już po właściwym przygotowaniu się.
Okazji do uczenia hamowania jest dużo i pojawiają się one właściwie przy wykonywaniu wszystkich ćwiczeń. Każda próba realizacji ćwiczenia wbrew instrukcji czy niezgodnie z nią kończy się poleceniem – „zatrzymaj się – zacznij od początku”. Opiekunowie też są uczeni, aby w sytuacji naturalnej delikatnie przerwać nieskładną wypowiedź i rozpocząć ją od początku. Można też stosować system sygnałów ustalonych przez rodziców i ich jąkające się dziecko. U osób dorosłych te znaki może ustalić jąkający się ze swoim partnerem lub kimś zaufanym.

Kłopoty dzieci jąkających się z hamowaniem

Pracę na temat hamowania zachowań werbalnych Problemy z hamowaniem zachowań werbalnych u dzieci jąkających się napisała Agata Kotlicka. Celem autorki było zbadanie, czy dzieci jąkające się mają problemy z hamowaniem zachowań werbalnych w sensie ich nierealizowania. To trochę inne znaczenie terminu „hamowanie” niż opisane powyżej. Ale mechanizm mózgowy jest chyba wspólny dla występujących w tym artykule trzech procesów:

  • odroczenie, czyli opóźnienie reakcji werbalnej,
  • hamowanie, czyli przerwanie tej reakcji,
  • hamowanie, czyli zaniechanie reakcji werbalnej.

Dzięki wynikom uzyskanym po przebadaniu grupy eksperymentalnej i kontrolnej udało się autorce ustalić, że dzieci jąkające się znaczenie gorzej radzą sobie z hamowaniem zachowań werbalnych niż dzieci bez zaburzenia. Zadaniem dzieci było wypowiadanie nazwy desygnatu znajdującego się na obrazku, który ukazywał się na monitorze lub niewypowiadanie tej nazwy w zależności od kategorii desygnatu. Dzieci z grupy eksperymentalnej popełniły w całym badaniu niemal siedem razy więcej błędów niż dzieci z grupy kontrolnej. Dodatkowo podkreślono, że pojedyncze niepotrzebne werbalizacje dzieci niejąkających się wynikały najprawdopodobniej z rozkojarzenia lub nieuważnego słuchania zasad badania. Kierowana do dziecka krótka podpowiedź skutkowała bezbłędnym wykonaniem pozostałej części testu. Sytuacja ta przedstawiała się zupełnie inaczej w przypadku dzieci z zaburzeniem. Częste upomnienia i podpowiedzi nie niosły za sobą żadnej poprawy w sposobie realizacji zadania. Istotność wyników badania potwierdził również zastosowany Test Studenta.
Kolejnym krokiem ana...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy