Dołącz do czytelników
Brak wyników

METODY TERAPII LOGOPEDYCZNEJ

18 listopada 2019

NR 34 (Listopad 2019)

Logorytmika w terapii czytania i pisania

314

Dzieci z zaburzeniami czytania i pisania mogą uczęszczać na zajęcia reedukacyjne, kompensacyjne, wyrównawcze, terapię pedagogiczną lub logopedyczną. A co z logorytmiką w takich przypadkach?

Jeśli dziecko wykazuje trudności w czytaniu i pisaniu, można je poddać specjalistycznej diagnozie, a po jej uzyskaniu – skierować na terapię. W systemie edukacyjnym proponuje się zazwyczaj zajęcia reedukacyjne, kompensacyjne, wyrównawcze, terapię pedagogiczną lub logopedyczną. Rzadziej oferowane są zajęcia z zakresu glottodydaktyki. Tymczasem istnieje jeszcze inna metoda, która efektywnie wpisuje się w wytyczne zalecane w terapii tych dzieci – logorytmika. W takim użyciu stosowana bywa zbyt rzadko. Warto propagować wśród terapeutów możliwości logorytmiki w terapii dzieci, z którymi powinno się pracować nad doskonaleniem sprawnego czytania i pisania.

POLECAMY

Ćwiczenia inhibicyjno-incytacyjne (hamująco-pobudzające)

Dzieci z zaburzeniami czytania i pisania często wykazują nieprawidłowości dotyczące koncentracji uwagi. Jest to więc jedna z podstawowych umiejętności, którą staramy się kształcić i stymulować w czasie terapii. Doskonale nadają się do tego ćwiczenia słuchowo-ruchowe, których istotą jest uzyskanie szybkiej reakcji psychoruchowej na określony sygnał słowny bądź muzyczny. Początkowo wprowadzamy jeden sygnał na zmianę, a następnie ćwiczenia stają się kilkusygnałowe. Wówczas są one również bardzo dobrym treningiem pamięci, którą także często powinniśmy stymulować u pacjentów.
Ćwiczenia te polegają na zmianie jednego rodzaju ruchu na inny (wyhamowanie jednego, pobudzenie drugiego) jako reakcji na usłyszany sygnał akustyczny – 
np. dźwięk zagrany na określonym instrumencie albo na pauzę w akompaniamencie lub na umówione słowo. Dzieci, mimo wykonywania danego ruchu, muszą cały czas koncentrować uwagę na sygnałach dźwiękowych, aby zauważyć umówiony dźwięk i jak najszybciej zmienić ruch (z chodzenia na bieg, z leżenia na siad itp.).

Ćwiczenia ruchowe (napinanie i rozluźnianie mięśni)

Dzieci ze zdiagnozowaną dysgrafią często mają niewłaściwy chwyt narzędzia do pisania oraz nieprawidłowy nacisk narzędzia na kartkę – zbyt mocny lub za słaby. Czyni to ich pismo nieczytelnym nie tylko dla osób postronnych, ale również dla nich samych. Cennym rozwiązaniem jest wówczas praca nad opanowaniem umiejętności kontroli napinania i rozluźniania określonych grup mięśniowych w organizmie. Rozpoczynamy od ćwiczeń obejmujących partie mięśni całego ciała, a następnie koncentrujemy się na mięśniach obręczy barkowej oraz rąk i samych dłoni.
Ćwiczenia przeprowadzamy z odpowiednio dobranym akompaniamentem – muzyka powinna być dynamiczna, z wyraźnie zaznaczonym rytmem i metrum, w tempie umiarkowanym. Stosujemy rekwizyty, np. różnej wielkości piłki, woreczki, skakanki i gumowe liny.

Ćwiczenia ruchowe kształcące umiejętność poruszania się w przestrzeni

U podstaw problemów z przyswojeniem i prawidłowym operowaniem grafemami (literami i cyframi) może leżeć nie w pełni wypracowane pojmowanie przestrzeni. Dzieci z omawianej grupy pacjentów często mają skrzyżowaną lateralizację, mylą lewą stronę z prawą, nieporadnie poruszają się po przestrzeni symbolicznej, jaką jest kartka w książce lub zeszycie (umowny jest tu przynajmniej dół czy góra kartki, który można rozumieć zarówno w linii góra/dół, jak i wierzch/spód).
Z tego powodu nieodzowne są ćwiczenia w pojmowaniu przestrzeni, poruszaniu się w niej, właściwym zagospodarowywaniu jej ruchem, poczuciu położenia własnego ciała, opanowaniu schematu własnego ciała oraz pojmowaniu stron w przestrzeni. Ćwiczenia te można przeprowadzić przy muzyce, z użyciem rekwizytów, oswajając dzięki temu najpierw w sposób zabawowy przestrzeń tę najbliższą naszemu ciału – kinesferę, a następnie tę dalszą, otaczającą. W najbardziej zaawansowanym stadium należy przejść do pojmowania przestrzeni na kartce i biegłego poruszania się po niej (od górnego lewego rogu do dolnego prawego – zgodnie ze strukturą linearną zapisywania w języku polskim). Usprawnienie w tym zakresie jest również pomocne przy ćwiczeniu właściwego kreślenia grafemów – tak, by dziecko nie myliło podobnie położonych elementów, np. kresek i „brzuszków” przy zapisywaniu „b d p” czy położenia w przestrzeni podobnie wyglądającego znaku „M W”.

Ćwiczenia kształcące koordynację

U pacjentów z zaburzeniami czytania i pisania bardzo często diagnozuje się zaburzenia w funkcjonowaniu analizatorów: wzrokowego, słuchowego i ruchowego. Z tego powodu niezwykle cenne są ćwiczenia stymulujące pracę tych receptorów i kształcące umiejętność różnorodnej koordynacji: ruchowej, słuchowo-ruchowej, wzrokowo-ruchowej i wzrokowo-słuchowo-ruchowej. Do tego celu zastosować można ćwiczenia muzyczno-ruchowe, polegające na powtarzaniu za osobą prowadzącą różnego rodzaju sekwencji ruchowych, które wykonuje się przy odpowiednio dobranym akompaniamencie muzycznym. Ćwiczenia te podobne są do właściwych ćwiczeń rytmicznych (muzyka + ruch) lub do elementów choreoterapii (elementów tańca wykorzystywanych do terapii). Są one bardzo atrakcyjne dla dzieci – nie przypominają mozolnych ćwiczeń terapeutycznych, a raczej swobodną i atrakcyjną zabawę przy muzyce. Dzięki odpowiedniemu ich doborowi oraz zaplanowanemu stopniowaniu trudności można kształcić wszystkie wyżej wymienione koordynacje.

Ćwiczenia słuchowe i słuchowo-ruchowe

Zaburzenia czytania i pisania często manifestują się u dzieci, które mają zaburzenia słuchu fizycznego (np. lekkie obniżenie słyszalności określonych pasm częstotliwości) lub zaburzenia słuchu fonemowego i (lub) fonetycznego. Stają się wtedy wtórną nadbudową nad zaburzeniami mowy. Dlatego też istotnym blokiem ćwiczeń w terapii takich dzieci są ćwiczenia słuchowe – odpowiednio dobrane i sprofilowane. Dzięki nim można uczyć koncentrowania uwagi na sygnałach dźwiękowych, identyfikowania ich rodzaju oraz kierunku. Można również wypracować umiejętność rozróżniania dźwięków pod względem ich natężenia, wysokości, barwy oraz długości trwania. Pracuje się na tworzywie dźwięków muzycznych, które charakteryzują się dużymi różnicami w określonych kategoriach cech, aby stopniowo uzyskać umiejętność zauważania subtelnych różnic, dotyczącymi dźwięków mowy. Wykorzystuje się do tych ćwiczeń instrumentarium muzyczne złożone z instrumentów zarówno niemelodycznych (np. bębenki, marakasy, pudełka akustyczne, klawesy), jak i melodycznych (dzwonki, ksylofony, pianino). Dzięki różnym instrumentom dzieci poznają nie tylko zróżnicowane dźwięki, ale też różne sposoby wydobycia dźwięków z tego samego instrumentu. Jest to dobra podstawa do bardziej zaawansowanych ćwiczeń słuchu fonemowego (dźwięki mowy – różnicowanie realizacji poszczególnych fonemów, umiejętność ich syntezy i analizy) oraz fonetycznego (dźwięki mowy – rozróżnianie w...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy