Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zajęcia z pomysłem

20 marca 2018

NR 24 (Marzec 2018)

Logopedyczny program wsparcia dla rodziców

0 66

W przypadku podejrzenia o opóźniony rozwój mowy diagnoza logopedyczna nie powinna składać się jedynie z oceny kompetencji językowej dziecka oraz standardowego wywiadu logopedycznego. Rolą logopedy powinna być współpraca z rodzicami dziecka i jego najbliższym otoczeniem w celu zrozumienia problemów dziecka oraz wprowadzenia elementów ułatwiających i rozwijających komunikację językową.

Przedstawiony poniżej program wsparcia dla rodziców wynika z mojego doświadczenia logopedy dzieci dwujęzycznych pracującego w kontekście wielojęzyczności. Jest też rezultatem kwerendy w literaturze przedmiotu. Pragnę podkreślić, że propozycja ta dotyczy współpracy z rodzinami dwujęzycznymi, ale doskonale nadaje się też do pracy w kontekście jednojęzyczności. Pamiętajmy, że rodzice dzieci dwujęzycznych mają te same problemy co rodzice dzieci jednojęzycznych, ale ponadto są obarczeni pewnymi specyficznymi trudnościami, związanymi z życiem za dala od rodziny, w obcym kraju. Liczni rodzice czują się zagubieni nie tylko ze względu na to, jak i czy w ogóle mają przekazywać język ojczysty, ale też z powodu problemów społecznych, finansowych oraz bariery językowej utrudniającej znalezienie pomocy. Najczęściej porad i informacji dotyczących dziecka i jego rozwoju językowego wyszukują w Internecie ze względu na ograniczony dostęp do specjalistów. Dlatego ani obcokrajowiec szukający pomocy u logopedy w Polsce, ani Polak, który mieszka zagranicą, nigdy nie powinni usłyszeć wyłącznie rady: „Proszę mówić do dziecka w pani (pana) najbliższym emocjonalnie, najmocniejszym języku”. Taka wskazówka nie wystarczy, aby pomóc rodzicom dziecka, u którego podejrzewamy albo diagnozujemy opóźnienie rozwoju mowy. 

Etap I: Zmianę trzeba odkryć

Początkowo warto dać rodzicom czas na to, żeby sami zaobserwowali, jak zwracają się do dziecka. Aby to ułatwić, proponuję nagrania komunikacji w domu za pomocą telefonu albo dyktafonu. Rodzice powinni zwrócić uwagę na to, czy denerwują się na dziecko, kiedy nie potrafi ono czegoś wypowiedzieć. Może wtrącają dużo słów w innym języku, mówiąc po polsku. Może w domu panuje cisza i ciągle w tle włączony jest telewizor. Dodatkowo proponuję krótkie, łatwe teksty, które mogą nakierować rodzica na pozytywne i negatywne elementy domowej komunikacji. Często zdarza się, że już na tym etapie rodzice, zwłaszcza matka, zwracają uwagę, że dziecko pokazuje palcem, co chce, a oni automatycznie podają wskazaną rzecz dziecku, bez nazwania przedmiotu. 

Następnie ważne jest, aby obydwoje rodzice aktywnie uczestniczyli w analizie. Istotne jest pisemne podanie – najlepiej przez każde z rodziców z osobna – następujących elementów: 

  • plusy i minusy domowej komunikacji (styl rodzica: rozkazujący, małomówny), 
  • jakie są cele komunikacyjne (rodzic opisuje to, co robi, rodzic odzywa się jedynie, kiedy dziecko próbuje nawiązać kontakt),
  • jakie są mocne strony dziecka w rozwoju językowym (rozumienie, powtarzanie słów, zdań, kompetencje fonologiczne, morfo-syntaktyczne itd.),
  • oceny rodzica typu: „mówi mało, ale wszystko rozumie”, „jest ogólnie jak młodsze dziecko”, 
  • w jakim języku rodzice mówią do siebie? w jakim języku dzieci się bawią? w jakim języku mama (tata) mówi do dziecka? jaki język jest narzędziem komunikacyjnym dla całej rodziny?, 
  • jak jest spędzany czas wolny?, 
  • czy dziecko wychodzi na dwór? z jaką częstotliwością? z kim? czy z łatwością idzie do innych dzieci?,
  • w jakie zabawy dziecko lubi bawić się samo, a w jakie z mamą, z tatą, razem? 

Etap II. Formy komunikacji rodzic – dziecko 

Wspólnie z rodzicami zastanawiamy się, jakie postawy komunikacyjne rodzica zachęcają dziecko do mówienia. Wśród pozytywnych elementów można wymienić: 

  • kiedy rodzic mówi do dziecka, stara się być na jego wysokości (żeby dziecko dobrze widziało twarz rodzica), szuka kontaktu wzrokowego z dzieckiem, 
  • rodzic odpowiada na intencje komunikacyjne dziecka,
  • rodzic stwarza sytuacje komunikacyjne, czeka na odpowiedź; dziecko z ORM potrzebuje więcej czasu na sformułowanie wypowiedzi, np. jeśli dziecko czegoś chce, rodzic może przetrzymać ten przedmiot w ręku do momentu, aż dziecko go nazwie, 
  • organizacja rutynowych zajęć, momenty w ciągu dnia nakierowane na komunikację: czytanie książek, przygotowywanie posiłku,
  • rodzic nie mówi za dziecko, np. podczas wspólnej zabawy rodzic opisuje to, co się dzieje, ale stara się, aby dziecko mogło wyrazić swoje emocje i upodobania. 

Ani obcokrajowiec szukający pomocy u logopedy w Polsce, ani Polak, który mieszka za granicą, nigdy nie powinni usłyszeć  wyłącznie rady: „Proszę mówić do dziecka w pani (pana)  najbliższym emocjo...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy