Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii

24 września 2018

NR 27 (Wrzesień 2018)

Jak śpiewać bez krtani?
Wokalna ekspresja artystyczna w terapii osób laryngetomowanych

0 15

Czy w ogóle można śpiewać bez krtani? Pytanie może dziwić, a odpowiedź twierdząca wydaje się wręcz niewiarygodna. Jak osoba, której usunięto krtań na skutek choroby nowotworowej, mogłaby śpiewać? A jednak jest to możliwe.

Bez strun głosowych?

Kiedy pięć lat temu zapraszałam do Białegostoku krakowskiego artystę, Jacka Wójcickiego, na koncert charytatywny dla moich podopiecznych, usłyszał i zobaczył osoby laryngektomowane śpiewające przełykiem. Szczerze zadziwiony, powiedział: „Wie pani, gdybym tego nie zobaczył, to nie uwierzyłbym. Ale jak oni to robią? Przecież nie można śpiewać bez strun głosowych”.Otóż można!

Dziś w zasadzie nikogo nie dziwi śpiewanie przełykiem. Dlaczego? Ponieważ w rehabilitacji głosu i mowy osób laryngektomowanych najważniejsze jest przekraczanie progów często bardzo wysokich, a także naturalne pragnienie śpiewania, tak jak robią to inni. Nie jest to proste, ale możliwe.

Najtrudniejszą barierą w nauce takiego śpiewu jest kiepski – w porównaniu z krtanią – generator dźwięku, jakim jest przełyk. Jego ściany są grubymi strukturami służącymi do przesuwania pokarmu i płynów do żołądka. Inna i znacznie skrócona jest droga oddechowa pacjenta. Zaczyna się otworem w linii środkowej szyi, który prowadzi do tchawicy, oskrzeli i płuc. Nowa droga oddechowa wymaga adaptacji organizmu. Trudnością jest także w początkowej fazie oddychanie torem przeponowo-żebrowym, gdyż usunięcie krtani zmienia napięcie mięśni w klatce piersiowej i tłoczni brzusznej. Rozkłada się ono wolniej. Nie można również wyćwiczyć pełnego podparcia oddechowego gdyż nie ma czego „podpierać” ze względu na brak krtani. Emisja głosu zależy od plastyczności mięśni przełyku i wprowadzonego do niego powietrza.

Praca nad uzyskaniem śpiewu

Praca nad kształtowaniem śpiewu jest prowadzona w wielu kierunkach. Poniżej prezentuję propozycje ćwiczeń do realizacji, przy założeniu, że pacjent już dobrze mówi (ma wykształcony głos zastępczy i jego mowa jest społecznie wydolna).
Ich zadaniem jest doskonalenie u pacjenta wrażliwości i pamięci muzycznej wielu utworów:

  • taktowanie utworów i ich odtwarzanie,
  • ćwiczenia rytmu,
  • wychwytywanie różnic tonacji, ocena ich wysokości.

Służy temu uczestnictwo w koncertach, słuchanie utworów odtwarzanych z płyt. Wiele też dają inne aktywności muzyczne: gra na instrumencie muzycznym, np. na harmonijce ustnej, gitarze czy pianinie, oraz próby śpiewania przy ich akompaniamencie.

Ćwiczenia oddychania torem przeponowo-żebrowym

Szczególnie ćwiczenia oddychania asynchronicznego, tzn. w taki sposób, by na jednym wydechu płucnym można było dobierać (inhalować) powietrze do przełyku, nie męcząc mięśni oddechowych zewnętrznych i wewnętrznych klatki piersiowej zbyt częstym – przy oddechu synchronicznym – wprowadzaniem go do płuc.

Umiejętność rzadka, ale jak najbardziej do wyćwiczenia podczas śpiewu.

Szczególną techniką inhalacji powietrza do przełyku jest podparcie oddechowe torakalne. Jest to termin wprowadzony do wokalistyki przez szkołę włoską. Jego istotą jest świadome zwolnienie i pogłębienie fazy wydechowej za pomocą kontrolowanego napięcia mięśni wdechowych. Warunkuje ono wydłużenie i regulację fazy wydechowej.

Oddychanie torem przeponowo-żebrowym nabiera szczególnego znaczenia w przypadku osób po laryngektomii. Korzyści płynące z tego są następujące:

  • pacjent odzyskuje prawidłowy fizjologicznie oddech, a tym samym pełne dotlenienie organizmu, zwiększa też pojemność oddechową płuc; umiejętność oddychania przeponą zmniejsza się wraz z wiekiem, z powodu szybkiego sposobu mówienia, braku ruchu, złej postawy, stresu itp., a nawet z powodu zbyt ciasnego ubrania,
  • podczas wdechu ruch przepony do dołu i na zewnątrz wytwarza w klatce piersiowej ujemne ciśnienie; kiedy człowiek otwiera usta, powietrze zostanie zassane przez jamę ustną do przełyku,
  • wypuszczane przez przeponę powietrze ulatnia się przez tracheostom prawie bezszelestnie.

 

Ćwiczenie 1
Cel: poznanie miejsca przepony oraz wyćwiczenie siły jej mięśni.

  1. Połóż się na plecach (najlepiej na dywanie i kocu), podłóż poduszkę tak, aby obejmowała głowę i szczyty ramion. Ustaw stopy na podłodze. Ręce ułóż za głową. W takim układzie masz najlepiej wyczuwalne mięśnie przepony. Rozluźnij wszystkie mięśnie i rozluźnij się wewnętrznie. Skoncentruj się na słowie „spokój”.
  2. Po chwili ułóż dłonie pomiędzy sklepieniem dolnych żeber a pępkiem w poprzek ciała. Wyczujesz nimi podczas wdechu i wydechu naturalny ruch mięśni przepony. Po tym, że ręka z wolna opada, dostrzeżesz, jak równocześnie z uchodzącym powietrzem zapada się brzuch, tzn. przepona wypiera powietrze z klatki piersiowej. Nie zmieniając ani na chwilę położenia klatki piersiowej, wykonaj wdech po raz drugi: brzuch uniesie się powtórnie. Twoja przepona bierze właściwy udział w akcie oddechowym.
  3. Przedłużając to ćwiczenie, pozwól wolno rozluźnić się dolnym żebrom przy wydechu, niech opadają. Oddychasz w sposób potrzebny do prawidłowego mówienia. Powtarzaj te ćwiczenia 2 albo 3 razy dziennie, po 6 pełnych oddechów, aby osiągnąć świadomość ruchu przepony i mięśni brzusznych.
  4. Wykonuj opisane ćwiczenie z następującym utrudnieniem: uciskaj prawą ręką mięśnie brzuszne...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy