Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

19 września 2017

NR 5 (Styczeń 2015)

Gesty Gora
Metoda wspomagająca terapię logopedyczną dzieci z zaburzoną kinestezją artykulacyjną

Artykuł jest specjalnie dedykowany logopedom pracującym z dziećmi z zaburzeniami mowy. Chcemy szczególnie zwrócić uwagę na wykorzystywanie gestów jako metody wspomagającej w terapii logopedycznej i pokazać, jak ważna jest wizualizacja ruchów artykulacyjnych u dzieci z trudnościami w tym zakresie.

Gesty Obrazujące Ruchy Artykulatorów (GORA) zostały opracowane z myślą zwłaszcza o dzieciach z zaburzoną kinestezją artykulacyjną, czyli dla dzieci z problemami w czuciu ułożenia narządów artykulacyjnych (Styczek, str. 20). Zaburzenia te polegają na trudności w znalezieniu ułożenia warg, języka i podniebienia miękkiego, właściwego dla konkretnego dźwięku mowy (D. Emiluta-Rozya 2013, str. 45). Metoda została opracowana i wdrożona do terapii logopedycznej małych pacjentów w Centrum Mowy i Ruchu ELF w Warszawie. Obserwacje terapeutów stosujących metodę jednoznacznie wskazują na jej skuteczność. Ćwiczenia kinestezji artykulacyjnej obejmują wielokrotne powtarzanie danego dźwięku we właściwym dla niego ułożeniu artykulatorów (Styczek, str. 33). Dodatkowe wprowadzenie gestów znacznie przyspiesza wywołanie i stabilizowanie się ćwiczonych układów artykulacyjnych. Wykorzystanie gestów jako metody wspomagającej terapię logopedyczną ułatwia dziecku znalezienie miejsca artykulacji danej głoski. Przyswajanie mowy pod wpływem wykorzystania gestów GORA odbywa się w znacznie szybszym tempie niż w toku terapii bazującej wyłącznie na powtórzeniach.

Nie bez znaczenia wydaje się fakt, że istnieje neurofizjologiczna zależność pomiędzy motoryką narządów mowy a małą motoryką, obejmującą ruchy rąk. Terapia ręki czy stymulowanie ruchomości dłoni aktywizuje w korze mózgowej ośrodek odpowiedzialny za ruchy rąk. Z uwagi na to, że sąsiaduje on bezpośrednio z obszarem zawiadującym ruchami mownymi, mamy do czynienia z pośrednim pobudzaniem ośrodka ruchowego mowy (Królak, str. 15). Również z uwagi na ten fakt stosowanie gestów i specyficznych ruchów dłoni do wsparcia artykulacji wydaje się być zasadne.

Należy jednak podkreślić, że gesty obrazujące ruchy artykulacyjne mogą, a nawet powinny być stosowane jako wsparcie terapii logopedycznej nie tylko u dzieci z zaburzeniami kinestetycznymi. Z powodzeniem można je wykorzystywać między innymi w pracy z dziećmi z zaburzonym procesem uwagi bądź pamięci słuchowej. Wizualizacja za pomocą gestów, które obrazują ruchy artykulatorów, oddziałuje na pamięć wzrokową, ułatwiając tym samym proces zapamiętywania.

Gesty GORA

GORA to specyficzne ruchy obu rąk, które w sposób obrazowy pomagają zapamiętać miejsce lub/i sposób artykulacji oraz różnicują dźwięczność poszczególnych głosek. Gestom towarzyszy głośna i wyraźna mowa. Opracowano je po to, aby osoby z zaburzoną kinestezją artykulacyjną, z zaburzonym procesem uwagi bądź pamięci mogły utrwalić realizację konkretnej głoski.

Przyswajanie mowy pod wpływem wykorzystania gestów GORA odbywa się w znacznie szybszym tempie niż w toku terapii bazującej wyłącznie na powtórzeniach.

Ruchy rąk towarzyszą płynnemu przechodzeniu między kolejnymi sylabami w obrębie wyrazu. Ważne, by podczas prezentacji wyrazu czy zdania pamiętać o wyrazistej, nawet nieco przesadnej prozodii mowy. Pomaga to w prawidłowej interpretacji wypowiedzi. Jest to szczególnie istotne w przypadku dzieci ze skłonnością do mowy skandowanej, sylabizowanej. Realizacja gestów jest zsynchronizowana z mową. Uzupełnia to, czego nie można zobaczyć na twarzy osoby mówiącej, a przez to ułatwia artykulację. Ruchy rąk pomagają zróżnicować dźwięczność, długość trwania dźwięku, stopień zbliżenia narządów artykulacyjnych oraz miejsce artykulacji.

Opis sposobu wprowadzania gestów GORA

Gesty obrazujące ruchy artykulatorów demonstrujemy dziecku w zależności od jego indywidualnych potrzeb (rodzaju, głębokości zaburzenia itp.). Można jednak przyjąć ogólny schemat przechodzenia przez kolejne etapy w stosowaniu gestów. Zaproponowana przez nas kolejność wprowadzania ruchów rąk odwzorowuje normatywny rozwój mowy z zachowaniem charakterystycznej dla niego chronologii.

Wprowadzenie gestów towarzyszących artykulacji samogłosek

1. Wprowadzenie gestów obrazujących artykulację spółgłosek. Na tym etapie łączymy ćwiczoną spółgłoskę z samogłoskami, tworząc sylaby otwarte:

a. W pierwszej kolejności wprowadzamy głoski wargowe.

b. Zaczynamy od głoski bezdźwięcznej, by następnie wprowadzić głoskę dźwięczną.

c. Równocześnie kontrolujemy poprawność realizowanego dźwięku (w zależności od indywidualnych potrzeb dziecka).

2. Łączenie sylab otwartych w wyrazy:

a. Wyrazy monosylabowe (np. papa, mama).

b. Wyrazy zbudowane z dwóch różnych sylab otwartych (np. mapa, buty, puma).

Postępowanie na tym etapie wymaga na początku od osoby prowadzącej tego, by wydłużać samogłoski, dając dziecku czas na płynne przejście do kolejnego dźwięku i zmianę gestu.

3. Wyrazy trzysylabowe zbudowane z sylab otwartych.

4. Proste zdania (rzeczownik + czasownik).

5. Stopniowe wycofywanie się ze wsparcia gestowego.

GORA to specyficzne ruchy obu rąk, które w sposób obrazowy pomagają zapamiętać miejsce lub/i sposób artykulacji oraz różnicują dźwięczność poszczególnych głosek.

Prowadząc terapię podpartą gestami, należy pamiętać o tym, że gesty nie mogą zdominować terapii logopedycznej. Nie ma przymusu realizowania ruchów obu rąk przez dziecko. Możemy jedynie zachęcać je do powtórzenia gestu przez dotykanie dłonią dziecka konkretnych obszarów twarzy (może to być twarz dziecka lub terapeuty prowadzącego terapię), odpowiadających danej głosce. Najważniejsze, aby gest r...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy