Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zawód logopeda

14 września 2017

NR 1 (Maj 2014)

Dlaczego logopedzi boją się jąkania?

0 120

Tylko około 3% logopedów zajmuje się jąkaniem – i nie jest to zjawisko charakterystyczne jedynie dla Polski. Z czego to wynika? Wymagania dotyczące terapeuty są wysokie – jego rolą jest pozytywne motywowanie pacjenta, utrzymywanie systematyczności terapii oraz wysokiej intensyfikacji działań. Jest to dosyć trudne, ponieważ wymaga określonych indywidualnych predyspozycji osobowych od logopedy oraz gruntownego przygotowania merytorycznego.

Logopedia jest jedną z wielu dziedzin zajmujących się komunikacją językową, chociaż jako jedyna skupia się nie na wycinku, lecz na całości zagadnień z nią związanych. Tutaj analizuje się proces komunikacji językowej pod różnym kątem: medycznym, lingwistycznym, psychologicznym, pedagogicznym i artystycznym: od wzorca, poprzez normę, do patologii. I znów można powiedzieć, że ta dziedzina się wyróżnia, gdyż zainteresowania logopedów skupiają się nie tylko na odstępstwach od normy, lecz także kierują się w stronę normy oraz wszystkiego, co można określić powyżej niej, a więc rozwijania sprawności językowej i komunikacyjnej, dążenia do doskonałości w tej dziedzinie, a także w stronę sposobów zapobiegania powstawaniu ewentualnych nieprawidłowości.

Logopeda z dala od jąkania

Jednym z podstawowych zaburzeń komunikacji językowej, będącej w obszarze zainteresowań profilaktyki, diagnozy i terapii logopedycznej, jest jąkanie (Walencik-Topiłko 2005). Jąkanie definiowane jest najczęściej jako niepłynność mówienia, spowodowana nadmiernymi skurczami mięśni oddechowych, fonacyjnych lub artykulacyjnych, której to niepłynności towarzyszą różnorodne reakcje indywidualne lub społeczne, zakłócające komunikację międzyludzką (Tarkowski, 1999, s. 13). Dlatego też dziwić może fakt, że tak mało specjalistów decyduje się na pracę z pacjentem jąkającym się. Tylko około 3% logopedów zajmuje się jąkaniem – i nie jest to zjawisko charakterystyczne jedynie dla Polski (Tarkowski, 1999). Podobnie trudno znaleźć psychologa, który podejmuje się systematycznej terapii jąkania. Z czego to wynika? Autorka postara się zanalizować problem od strony logopedy – dwudziestoletniego praktyka i teoretyka w zakresie logopedii, który podejmuje się terapii jąkania, a jednocześnie prowadzi wykłady i ćwiczenia z tego zakresu – i z niepokojem obserwuje fakt, iż tak niewielki odsetek absolwentów studiów logopedycznych podejmuje się diagnozy i terapii jąkania. Najczęściej absolwenci odsyłają pacjentów z tym problemem do bardziej doświadczonych specjalistów.

Tylko około 3% logopedów zajmuje się jąkaniem. Podobnie trudno znaleźć psychologa, który podejmuje się systematycznej terapii jąkania.

Jąkanie jako zaburzenie komunikacji językowej

Aby zrozumieć, jak bardzo złożonym zaburzeniem jest jąkanie i dlaczego właśnie tak mało jest specjalistów zajmujących się tym zaburzeniem, warto sięgnąć do analizy lingwistycznej.

We współczesnej logopedii głównym przedmiotem zainteresowania jest komunikacja językowa. Obecnie funkcjonuje jej następujący model (Gajda, 2003):

Komunikacja językowa polega więc na tym, aby realizując swoje pozajęzykowe cele, ludzie korzystali zgodnie z kompetencjami z przyswojonego systemu. Dzięki mechanizmom świadomości i określonych czynności nadawca porozumiewa się w zgodzie ze swoimi możliwościami i w sposób stosowny do celu i sytuacji komunikacyjnej oraz adresowany do odbiorcy. Odbiorca natomiast stara się zrozumieć wypowiedź, wydobyć z niej informacje o rzeczywistości pozatekstowej oraz o samym nadawcy i kontekście.

Jest to model, a więc sytuacja wzorcowa. Do takiej należy dążyć. Jednak w kontekście modelu pojawia się pytanie, kiedy dany model jest naruszony, czyli kiedy komunikacja językowa realizowana jest patologicznie? To pytanie odnieść należy również do jąkania.

Modelowy nadawca to użytkownik języka, obdarzony świadomością językową oraz zdolny do wykonywania czynności językowych dzięki odpowiedniemu wyposażeniu i funkcjonowaniu układu nerwowego, narządów mowy oraz sprawnie działającemu narządowi słuchu. Jąkanie natomiast zaburza czynność nadawania. Pojawia się niepłynność mowy jako jeden z podstawowych objawów jąkania. Drugim jest lęk przed mówieniem, który również wpływa na zachowania werbalne i pozawerbalne nadawcy.

Odbiorca modelowy jest to taki użytkownik języka, który obdarzony jest świadomością językową oraz zdolny jest do wykonywania czynności językowych dzięki odpowiedniemu wyposażeniu i funkcjonowaniu układu nerwowego, narządów mowy oraz sprawnie działającemu narządowi słuchu. Jąkanie nadawcy zaburza czynność odbioru językowego odbiorcy.

System to inaczej kod, ujmowany jako hierarchiczny układ poziomów, które organizują jednostki językowe tego samego typu: głoski – poziom fonetyczny, morfemy – poziom morfologiczny, słowa – poziom leksykalny, wzorce zdań – poziom składniowy, wzorce tekstów – poziom tekstowy. Jąkanie zaburza wszystkie poziomy systemu. Głoska jest zabu...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy