Dołącz do czytelników
Brak wyników

METODY TERAPII LOGOPEDYCZNEJ

19 listopada 2021

NR 46 (Listopad 2021)

Diagnostyka zaburzeń ustno-twarzowych w świetle światowych narzędzi badawczych

0 16

Rozwój terapii miofunkcjonalnej skłania terapeutów do poszukiwania narzędzi diagnostycznych, w tym przeznaczonych do diagnostyki dzieci, młodzieży i dorosłych. Konieczność oceny sprawności funkcji w obrę- bie twarzoczaszki jest warunkiem niezbędnym do przeprowadzenia badania miofunkcjonalnego, pozwalającego na określenie deficytu ustno-twarzowego i wyznaczenie odpowiednich oddziaływań terapeutycznych. Wydaje się ważne, aby ocena funkcji ustno-twarzowych wyrażona była w języku zrozumiałym również dla innych specjalistów.

Na rynku polskim i nie tylko brakuje narzędzi, przebadanych pod względem skuteczności wykrywania zaburzeń i deficytów miofunkcjonalnych. Wielu terapeutów z zakresu miologii stworzyło własne kwestionariusze do diagnozy i kontroli postępów terapeutycznych. Jeden z pierwszych modeli terapii miofunkcjonalnej, dostępny w Polsce – terapia według Anity Kittel – zawiera kwestionariusz diagnostyczny, lecz jest on przypisany jedynie modelowi pracy według koncepcji autorki i nie jest udostępniony dla terapeutów pracujących nad sprawnością miofunkcjonalną na bazie innych podstaw teoretycznych. Celowe wydaje się podjęcie starań w celu wprowadzenia i udostępnienia dla logopedów skutecznych testów, zarówno przesiewowych, jak i szczegółowo badających struktury ustno-twarzowe oraz ich funkcje. Poniżej scharakteryzowano wybrane narzędzia do diagnozy miofunkcji. Każde z nich możliwe jest do przetłumaczenia, oczywiście za zgodą autorów. Jeden z zaprezentowanych kwestionariuszy, OMES, znajduje się obecnie w fazie walidacji.

POLECAMY

Nordic Orofacial Test NOT-S

Wśród dostępnych na świecie protokołów do oceny sprawności miofunkcji na uwagę zasługuje Skandynawski Test Ustno-Twarzowy NOT-S, opracowany przy wsparciu Nordyckiego Stowarzyszenia na rzecz Niepełnosprawności  i Zdrowia Jamy ustnej. Nordic Orofacial. Test NOT-S jest testem przesiewowym, możliwym do wykonania od 3. r.ż. W pełni spełnia on kryteria diagnozy przesiewowej pacjentów nastoletnich i dorosłych. Test składa się z ustrukturyzowanej anamnezy z możliwością zadawania dodatkowych pytań i badania oceniającego mięśnie i układ kostny twarzy w spoczynku, umiejętność oddychania nosem, ruchomość twarzy, sprawność mięśni żujących i aktywność żuchwy, motorykę wewnątrzustną i mowę. NOT-S pozwala na sześcioczęściową ocenę twarzy w spoczynku i odbywa się w podstawowych modułach prawidłowych wzorców i sprawności ustno-twarzowych. NOT-S nie został ewaluowany na język polski. Można się z nim zapoznać w języku angielskim na stronie: www.mun-h-center.se.

Protokół Diagnostyczny Funkcji Ustno-Twarzowych z punktacją MGBR
Narzędziem rozbudowanym pod względem diagnostycznym, dającym pełną ocenę budowy i funkcji ustno-twarzowych, jest 35-stronicowy protokół MGBR wraz z punktacją. Został opracowany w 2009 r. przez Irene Queiroz Marchesan i zespół brazylijskich logopedów i mioterapeutów pod patronatem CEFAC – instytucji, której celem jest poszerzanie i rozwijanie obszaru zdrowia i nauki. Test ten, oprócz oceny sprawności miofunkcjonalnej, pozwala na ustalenie prognozy dla zaburzeń funkcji mięśniowo-ustnych. Składa się z wywiadu i badania klinicznego. Na uwagę zasługuje część poświęcona ocenie struktur ortognatycznych, zgryzu i porównaniu z materiałem ilustracyjnym. Narzędzie jest dostępne w języku angielskim i hiszpańskim. Kontakt do autora: irene@cefan.br.

Protokoły Oceny Sprawności Ustno-Twarzowej – OMES oraz OMES-E

Dostępnym narzędziem diagnostycznym jest występujący w dwóch wersjach protokół do oceny funkcji mięśniowych twarzy i ust OMES oraz OMES-E. Wersja druga jest bardziej rozbudowana i dedykowana młodzieży i dorosłym. Autorka, Claudia Maria de Felicio, jest patologiem mowy, wykładowczynią na Uniwersytecie w San Paulo. W 2020 r. uzyskałam zgodę na przetłumaczenie protokołu OMES. Obecnie jest on w tracie prób walidacyjnych. Za jego pomocą testowani są pacjenci z zaburzeniami ustno-twarzowymi. Po uzyskaniu akceptacji autorki protokół będzie dostępny do diagnostyki zaburzeń miofunkcjonalnych dla logopedów i terapeutów ustno-twarzowych w Polsce.

Diagnoza miofunkcjonalna dorosłego pacjenta z wykorzystaniem Protokołu do Oceny Sprawności Ustno-Twarzowej OMES

Diagnozie poddano mężczyznę, lat 50, który zgłosił się na terapię artykulacji głoski [r] realizowanej niesystemowo, bocznie, jako interwał wibracji. Pacjent był w trakcie leczenia implantologicznego, zmierzającego do odbudowy okluzji po utracie zębów przedtrzonowych i trzonowych po stronie prawej. W czasie konsultacji zauważono następujące nieprawidłowości: mięśniowa asymetria twarzy, asymetria kostna nosa, opadające skrzydło nosa po stronie prawej, ograniczone rozwarcie ust, pasywna artykulacyjnie górna warga, nadbudowane mięśnie obręczy barkowej, oddech chwilowo zastygający, szczytowy, stopy w dużym odwiedzeniu bocznym, głowa w przodopochyleniu, cechy spłycenia lordozy szyjnej. Ze względu na występujące nieprawidłowości w postawie, oddychaniu i układzie ustno-twarzowym celowa wydała się ocena sprawności miofunkcjonalnej pacjenta zgłaszającego się na terapię artykulacji. 
Do diagnozy wykorzystano Protokół  do Oceny Sprawności Ustno-Twarzowej OMES z oceną punktową, będący w fazie testowej. 
W pierwszej części protokołu ocenie podlegały wygląd i położenie ust, pionowa pozycja żuchwy, wygląd policzków, symetria twarzy, położenie języka, kształt podniebienia. Ocena wykazała utrzymanie zwarcia wargowego z niewielkim wysiłkiem i napięciem mięśnia bródkowego, w wymiarze pionowym zwarcia ograniczoną przestrzeń okluzyjną. Opadające policzki z pogłębionymi asymetrycznie bruzdami nosowo-wargowymi, bruzda głębsza po prawej stronie. Asymetria prawej i lewej strony twarzy widoczna w strukturach mięśniowych mięśnia okrężnego oka (niżej położona powieka prawego oka), niżej schodząca bruzda regulowana pracą mięśnia podłużnego. Asymetrycznie usytuowane kąty ust, z niższą pozycją kąta położonego po prawej stronie, wydajniejsza powłoka skórna na prawym policzku. Pacjent uzyskał 12 punktów w skali od 6 do 18. 
W drugiej części protokołu ocenie podlegała ruchomość struktur ustno-twarzowych: ust, języka, żuchwy i policzków. Zaobserwowano brak precyzji i drżenie przy wykonywaniu ruchów wysuwania i cofania języka oraz niemożność przesunięcia warg w prawą stronę. Pacjent otrzymał 5 punktów w skali od 4 do 12. Ruchy języka cechowały niepewność motoryczna oraz współwystępujące wraz z nimi ruchy warg. Zauważalny był wysiłek w utrzymaniu rozwarcia ust. Pacjent otrzymał 13 punktów w skali od od 6 do 18.
W ocenie ruchów żuchwy zauważalne były: znacznie ograniczony...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy