Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zawód logopeda

4 października 2017

NR 14 (Lipiec 2016)

Autonomia diagnozy logopedycznej

0 318

O potrzebie kompleksowej diagnozy osób z zaburzeniami mowy pisze się często jako o postępowaniu niemal standardowym. Tymczasem jest to nadal bardziej postulat niż praktyka. Wymiana opinii między specjalistami ma na celu wykazanie, czyja diagnoza jest ważniejsza, co nie oznacza, że bardziej słuszna. W tej dyskomfortowej sytuacji głos logopedy może zostać niedoceniony, mimo że to na nim będzie spoczywał ciężar terapii.

Kto ma stawiać diagnozę?

Ostatnio na nowo rozgorzał spór o to, kto ma stawiać diagnozę – lekarz rehabilitant czy fizjoterapeuta. Ustawa dopuszcza do czynności diagnostycznych obu specjalistów, ale lobby lekarskie chce zachować monopol w zakresie diagnozowania i orzecznictwa. Sama rehabilitacja (terapia) nie jest przedmiotem sporu.

Pouczająca jest historia rozwoju foniatrii i logopedii. Dawniej osoby z zaburzeniami mowy diagnozował foniatria, który zlecał logopedzie wykonywanie ćwiczeń mowy. Wraz z rozwojem logopedii sytuacja zmieniła się diametralnie. Obecnie logopedzi stawiają diagnozę i prowadzą terapię, zaś specjalizację foniatryczną wybiera niewielu lekarzy, którzy koncentrują się bardziej na zaburzeniach głosu niż mowy.

Neuropsychologowie podejmują się diagnozy afazji, ale jej terapię przekazują zazwyczaj logopedzie. Podobnie zachowują się inni psychologowie, którzy chętniej rozpoznają opóźniony rozwój mowy niż podejmują się jego stymulacji, oraz psychiatrzy, którzy rozpoznają mutyzm, ale nie prowadzą jego terapii.

Spór toczy się o diagnozę, a nie o terapię. Władzę mają specjaliści decydujący o rozpoznaniu i orzecznictwie. Pozostali wykonują zlecone przez nich usługi terapeutyczne. Podstawą samodzielności naukowej czy praktycznej jest autonomia w zakresie diagnozy.

Logopedia – specjalistyczna, interdyscyplinarna czy samodzielna?

  • Diagnoza logopedyczna stanowi pochodną logopedii pojmowanej jako:
  • specjalizacja w ramach pedagogiki specjalnej, językoznawstwa stosowanego lub rehabilitacja,
  • dziedzina interdyscyplinarna, złożona z elementów medycyny, pedagogiki, lingwistyki i psychologii,
  • dziedzina samodzielna, mająca swój przedmiot (zaburzenia mowy lub komunikacji językowej), teorię, język naukowy, metodologię oraz wyniki badań własnych.

Logopedia pojmowana jako specjalizacja korzysta głównie z diagnozy pedagogicznej oraz posiłkuje się analizą lingwistyczną, gdyż diagnostyka językoznawcza nie została jeszcze opracowana.

Logopedia w ujęciu interdyscyplinarnym próbuje łączyć diagnozę lekarską, psychologiczną oraz pedagogiczną w jedną całość. Mamy tu do czynienia z diagnozą:

  • sumaryczną polegają na formalnym połączeniu opinii lekarskiej, psychologicznej, pedagogicznej i logopedycznej,
  • hierarchiczną ustalającą wagę (rangę) tych opinii.

Sama interdyscyplinarność jest rozumiana jako:

  • posiadanie przez logopedę wiedzy z wielu dyscyplin zajmujących się zaburzeniami mowy lub dziedzin ułatwiających ich zrozumienie,
  • udział logopedy w pracy interdyscyplinarnych zespołów diagnostyczno-terapeutycznych lub badawczych, składających się zazwyczaj z lekarzy, psychologów i logopedów.

Dopiero logopedia uznana za samodzielną dyscyplinę naukową i praktyczną daje podstawy do pełnej autonomii diagnozy logopedycznej.

Takie podejście ma zarówno zwolenników, jak i przeciwników. Mimo starań logopedia nie została wpisana na listę dyscyplin naukowych, co sprawia, że logopedzi uzyskują stopnie naukowe z lingwistyki, pedagogiki, psychologii i medycyny. Samodzielność naukowa stwarza podstawę autonomii diagnozy.

Pozory kompleksowej diagnostyki

Nawet jeśli powstają wielospecjalistyczne zespoły diagnostyczne, to funkcjonują one według zhierarchizowanych układów, w których diagnoza logopedyczna jest traktowana zazwyczaj jako drugorzędna, mimo że badania dotyczą osoby z zaburzoną mową. Rzadko dochodzi do dyskusji dotyczącej rozwiązania jej problemów. Tymczasem zasada symetryczności w odniesieniu do postępowania diagnostycznego polega na tym, że specjaliści wzajemnie korzystają z wyników diagnozy. Oznacza to, że logopeda korzysta z oceny lekarza lub psychologa, a oni korzystają z jego rozpoznania. Wówczas symetria jest zachowana. Ale zdarza się, i to nierzadko, że logopeda korzysta z diagnozy lekarza lub psychologa, a ci nie widzą potrzeby zapoznania się z wynikami jego badań. Wówczas symetria jest zachwiana, a relacja zawodowa nie jest partnerska. Tylko kompleksowość diagnozy, zgodna z zasadą symetryczności, daje możliwość swobodnej dyskusji, pełnej wymiany informacji i podejmowania właściwych działań postdiagnostycznych.

W różnego typu poradniach i placówkach funkcjonują zespoły diagnostyczno-orzekające, na których posiedzenia rzadko są zapraszani logopedzi zatrudnieni w szkołach i przedszkolach, mimo że to oni mają najwięcej informacji na temat badanego dziecka. Zamiast korzystać z wyników ich diagnozy, przesyła się im zalecenia postdiagnostyczne. Takie postępowanie jest traktowane jako kompleksowe, podczas gdy stanowi przykład relacji hierarchicznej.

Najczęściej logopeda pracuje sam, jest zdany...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy