Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki logopedy

6 marca 2018

NR 22 (Listopad 2017)

Wczesna diagnoza logopedyczna dziecka z opóźnieniem rozwoju mowy

649

W przypadku małych dzieci przeprowadzenie całościowego postępowania diagnostycznego daje terapeucie szansę na postawienie trafnej diagnozy, odpowiednie zaprogramowanie terapii logopedycznej i pedagogizacji rodziców.

Wczesna diagnoza rozwoju małego dziecka, w tym diagnoza logopedyczna, może się wydawać trudna nie tylko dla młodych logopedów. Często trzeba z pokorą przyjąć, że dziecko potrzebuje więcej czasu, aby otworzyć się na kontakt, a pierwsze spotkania należy przeznaczyć na poradnictwo skierowane do rodziców, próby zabawy z dzieckiem, aby powoli budować relacje z nim i jego rodzicami. Postępowanie diagnostyczne najczęściej jest rozciągnięte w czasie i już od pierwszych spotkań zawiera elementy terapii. Prowadzi się je etapami, dzieląc diagnozę na krótkie fragmenty. Najważniejsze jest, aby już od pierwszych spotkań z dzieckiem i rodziną wprowadzić  elementy terapii. Diagnozie podlega całe funkcjonowanie dziecka, włączając jego motorykę dużą i małą, odruchy, funkcje słuchowe i wzrokowe, zabawę, naśladownictwo, dominację stronną, pamięć, rozwój społeczny i emocjonalny. Stwierdzenie jakichkolwiek zakłóceń/opóźnień rozwojowych upoważnia nas do rozpoczęcia „natychmiastowej terapii”.

Kasia, 24. miesiąc życia

Podczas pierwszych spotkań dziewczynka wydawała się dzieckiem nieśmiałym i nieufnym. Większość czasu spędzała wtulona w objęcia mamy. Nie chciała nawet się przywitać. Rzadko patrzyła w stronę terapeuty (jednak od początku można było zauważyć pełen kontakt wzrokowy i wspólne pole uwagi z rodzicami). Często się chowała i nie pozwalała na przeprowadzenie badania logopedycznego, nie była też zainteresowana zaproponowanymi zabawami, stosownymi do jej wieku. Dopiero podczas czwartego spotkania sytuacja się zmieniła. Kasia stała się bardziej otwarta i zaciekawiła się zaproponowanymi zadaniami. Zaczęła się włączać w zabawy, zaufała terapeucie i stopniowo zaczęła uczestniczyć w zabawach i ćwiczeniach. Z informacji uzyskanej od rodziców wynikało, że dziewczynka często zachowywała dystans w kontakcie z nowo poznanymi osobami dorosłymi. 

Wybrane elementy z wywiadu biologiczno-środowiskowego

Rodzice dziewczynki są młodym małżeństwem z wyższym wykształceniem, poświęcającym dużo czasu na stymulację rozwoju dzieci. Osobą utrzymującą rodzinę jest ojciec dziecka, matka obecnie przebywa na urlopie wychowawczym. Sytuacja finansowa rodziny jest dość trudna. Rodzina mieszka w  niewielkim mieszkaniu – pokój z kuchnią. Dzieci mają wydzielone miejsce do zabaw. 

Kasia urodziła się z ciąży bliźniaczej, rozwiązanej przez cesarskie cięcie w 37. tygodniu ciąży, z masą urodzeniową 2775 g. Powodem cesarskiego cięcia było nieprawidłowe – pośladkowe – ułożenie płodów. Dziewczynka w 1. minucie uzyskała 8 pkt. w skali Apgar, po jednym punkcie odjęto za obniżone napięcie mięśniowe i sine zabarwienie skóry, w 10. minucie przyznano już 10 pkt. Ze względu na podwyższony poziom bilirubiny zastosowano u niej fototerapię przez okres 5 dni. Ciąża była powikłana przez krwawienia w pierwszym trymestrze oraz nadciśnienie tętnicze i cukrzycę matki w ostatnim trymestrze. 
Kasia pozostaje pod opieką neurologa. Rodzice dziewczynki regularnie uczęszczają z nią na zajęcia rehabilitacyjne i spotkania z psychologiem, logopedą i pedagogiem specjalnym, które odbywają się dwa razy w tygodniu. Brat bliźniak rozwija się prawidłowo i odgrywa znaczącą rolę w procesie rozwojowym Kasi. Mikołaj jest dzieckiem pogodnym i pełnym energii, a jego rozwój psychoruchowy przebiega prawidłowo. Kasia próbuje naśladować zachowania brata. W rozwoju Kasi mama zauważyła wczesne pojawienie się uśmiechu społecznego, dziewczynka naśladuje czynności dorosłych, lubi bawić się z rodzicami i babcią. Wykonuje gest na pożegnanie ,,pa,pa”, bawi się w zabawy ,,a ku ku”, ,,kosi, kosi”.

Wstępna orientacyjna ocena rozwoju dziecka i jego komunikacji 

Kasia wyraża chęć komunikowania. Potrafi sygnalizować werbalnie i za pomocą odgłosów swoje potrzeby, np. pragnienie i głód. Zadowolenie wyraża uśmiechem, a gdy się wstydzi lub boi, chowa się w ramionach mamy. Płaczem reaguje na niektóre zachowania brata, pokazuje niezadowolenie z rozłąki z rodzicami. 
Z diagnozy neurologicznej wynika, że u Kasi obserwuje się trudności z utrzymaniem prawidłowego napięcia mięśniowego. Problemy te wpływają na wykształcanie się prawidłowego wzorca raczkowania i siadania. Dziewczynka zaczęła raczkować dopiero w wieku 20 miesięcy. Wówczas też nauczyła się siedzieć z podparciem na kolanach rodziców. W następnych miesiącach zaczęła podejmować próby wspinania się na meble. Kasia w wieku 24 miesięcy postawiła swoje pierwsze kroki, niestety, chód jest nieprawidłowy, występuje chodzenie na palcach. 
Swoje potrzeby dziewczynka sygnalizuje, mówiąc [da] lub [mymy]. W słowniku czynnym dziewczynki pojawiają się także słowa: [mama, tata, lala, mimi].  

Dziewczynka potrafi odpowiedzieć na proste pytanie za pomocą ruchu głowy w funkcji potwierdzenia lub zaprzeczenia. Podczas zabaw z mamą dziewczynka naśladuje odgłosy zwierząt domowych i wiejskich: psa, kota, krowy, kury, kaczki, konia, świnki.

Kasia rozumie proste komunikaty do niej kierowane. Rozumie i wykonuje polecenia typu: Daj lalę, Idź do taty, Załóż czapeczkę.

Ocena rozwoju psychoruchowego 

Na podstawie ,,Karty Diagnozy. 10 etapów rozwoju dziecka od 4 do 36 miesiąca życia” Jagody Cieszyńskiej i Marty Korendo.
Badanie wykazuje, że dziecko w miesiącu życia:

  • Nie próbuje samodzielnie chodzić,
  • Nie pokazuje obrazków w książce,
  • Nie wypowiada samodzielnie kilku wyrazów,
  • Nie inicjuje interakcji z wieloma osobami z otoczenia,
  • Potrafi manipulować w sposób specyficzny, kontroluje wzrokiem czynności wykonywane przy użyciu narzędzi,
  • Pociąga za sznurek, by przyciągnąć przedmiot,
  • Rozumie polecenia poparte gestem,
  • Sprawdza pole wspólnej uwagi i podąża za wzrokiem lub wskazaniem,
  • Zaczyna wykazywać początki dominacji stronnej – pierwsze sygnały dominacji ręki,
  • Rozumie niektóre nazwy osób, przedmiotów i czynności.

13.–16. m.ż.:

  • Nie chodzi samodzielnie,
  • Podejmuje próby rysowania, nieporadnie posługuje się łyżką, 
  • Nie umie wykonać przysiadu,
  • Buduje wieżę z 2 klocków,
  • Na polecenie wskazuje przedmioty na obrazkach,
  • Nie posługuje się nazwami osób, przedmiotów i kilku czynności,
  • Kieruje uwagą innych.

17.–20. m.ż.:

  • Nie wspina się,
  • Nie biega, 
  • Nie podejmuje próby „grania” na instrumentach,
  • Wyraża zainteresowanie rówieśnikami,
  • Rzuca piłką,
  • Nie wchodzi po schodach,
  • Próbuje budować wieże z 4–5 klocków,
  • Próbuje powtarzać sekwencję ruchów dorosłego,
  • Nie rozwija słownictwa,
  • Rozumie proste zdania,
  • Reaguje negatywnie na rozstanie z matką,
  • Próbuje samodzielnie np. myć zęby.

24. m.ż.:

  • Próbuje samodzielnie się rozbierać,
  • Nie podskakuje,
  • Nie próbuje jeździć na trójkołowym rowerku,
  • Wyraża zainteresowanie rówieśnikami,
  • Próbuje budować wieżę z 6 klocków,
  • Nie odkręca pokrywki,
  • Nie buduje mostka z 3 klocków,
  • Umieszcza prawidłowo klocki w otworach o zróżnicowanym kształcie,
  • Nie umieszcza prawidłowo klocków w otworach o zróżnicowanej wielkości,
  • Dobiera części obrazka do całości,
  • Dobiera identyczne obrazki,
  • Dobiera pary zabawek,
  • Dobiera obrazek do przedmiotu,
  • Spełnia polecenia,
  • Nie łączy wyrazów,
  • Zaczyna wchodzić w interakcje z rówieśnikami,
  • Zaczyna pojmować odrębność własnej osoby.

Podczas kolejnych spotkań zaproponowano terapię na podstawie elementów badań biologicznych uwarunkowań mowy. Ocenie została poddana: 

  • Budowa aparatu artykulacyjnego – Kasia ma prawidłowo zbudowany język, wysoko wysklepione podniebienie twarde, prawidłowy zgryz w uzębieniu mlecznym, 
  • Stan funkcji fizjologicznych w obrębie aparatu artykulacyjnego – nieprawidłowy w zakresie żucia, odbywa się z otwartymi ustami, podczas połykania język wsuwa się między zęby, a w pozycji spoczynkowej również przyjmuje poprzednie ułożenie,
  • Sprawność warg i języka –   obniżona,
  • Słuch fizjologiczny w ocenie orientacyjnej – prawidłowy (badanie metodą audiologiczną i szeptania poleceń), 
  • Słuch fonematyczny – prawidłowy; (ocena na podstawie rozumienia wypowiedzi i obrazków par minimalnych), 
  • Kinestezja artykulacyjna – Ocena przeprowadzona orientacyjnie; (obserwowano ruchy narządów artykulacyjnych podczas wypowiadania oraz przeprowadzono próbę prof. H. Mierzejewskiej za pomocą zimnej metalowej łyżeczki – dziewczynka prawidłowo kierowała język w wyznaczone punkty).

Elementy ba

...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy