Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z...

21 marca 2018

NR 24 (Marzec 2018)

Wspieranie rozwoju dzieci z opóźnionym rozwojem mowy z zastosowaniem terapii integracji sensorycznej

0 488

U dzieci z opóźnionym rozwojem mowy mogą występować również inne ograniczenia, np. dotyczące przetwarzania informacji przedsionkowych, proprioceptywnych, dotykowych i słuchowych. Identyfikacja nieprawidłowego przetwarzania informacji sensorycznych pozwala zapobiec negatywnym skutkom zaburzenia mowy. Autorka przekonuje, że stymulacja sensomotoryczna może być etapem przygotowawczym do specjalistycznych zajęć logopedycznych.

Rozwój mowy dziecka jest zależny od rozwoju ogólnego. W stymulacji dzieci niezbędne jest oddziaływanie nie tylko na mowę, ale również na powiązane z nią zmysły: słuchu i wzroku, na małą motorykę i koordynację ruchową. Wpływ na opóźnienie rozwoju mowy wywierają różnorodne czynniki, takie jak: zmiany anatomiczne aparatu artykulacyjnego, niski poziom funkcjonowania narządów mowy, nieprawidłowa budowa i funkcjonowanie zmysłu słuchu, uwarunkowania środowiskowe, uszkodzenia układu nerwowego, nieprawidłowości psychiczne, opóźniony rozwój psychomotoryczny i emocjonalny dziecka. Dzieci z opóźnionym rozwojem mowy mogą przejawiać jednocześnie symptomy nieprawidłowego rozwoju procesów przetwarzania sensorycznego. Identyfikacja współistniejącego zaburzenia integracji sensorycznej może okazać się ważna w przewidywaniu skuteczności terapii logopedycznej (Li-Chen Tung i in. 2013).  

Charakterystyka dzieci z opóźnionym rozwojem mowy

Dzieci z ORM przejawiają trudności w zakresie artykulacji, posługiwania się kategorią zdaniową, demonstrują ograniczony czynny i bierny zasób słów oraz dysgramatyzm. Ujawniają niejednokrotnie trudności w przetwarzaniu słuchowym. Nierzadko opóźnienie rozwoju mowy współwystępuje z opóźnieniem rozwoju myślenia słowno-pojęciowego. W rozwoju dominacji stronnej u tych dzieci może ujawnić się skłonność do oburęczności. Bez względu na pierwotną przyczynę i stopień obserwowanych nieprawidłowości w nabywaniu kompetencji językowych i komunikacyjnych wskazane jest wieloprofilowe oddziaływanie. 
Rozwój mowy zależy od wielu czynników, m.in. od wzbudzania zainteresowania otoczeniem, umiejętności regulowania oddechu, sprawności artykulatorów, odbioru i przetwarzania informacji słuchowych (Zaleski 1992). 
W terapii ORM warto uwzględnić czynniki, które warunkują nabywanie umiejętności komunikacyjnych i mowy, takie jak: reaktywność na dotyk i dźwięki, przetwarzanie słuchowe, kontrola posturalna, schemat ciała, percepcja ciała, praksja dotycząca dużej motoryki, praksja obejmująca małą motorykę, praksja oralna.

Rola oddechu i mięśni tłoczni brzusznej

Zdolność regulowania oddechu umożliwia dobrą samoregulację zachowania oraz wpływa na wytworzenie strumienia powietrza niezbędnego do fonacji, czyli tworzenia dźwięku, utrzymanie stabilności głosu i jego modulację. Na pracę układu oddechowego mają wpływ mięśnie tłoczni brzusznej zlokalizowane w jamie brzusznej. Do mięśni tych zalicza się: przeponę, mięsień poprzeczny brzucha, skośny wewnętrzny i zewnętrzny brzucha, miesień prosty brzucha, mięśnie krocza tworzące przeponę miednicy (Sadowska 2001). Wspierają one pracę przepony w czasie wydechu, dlatego też ich stymulacja wpływa korzystnie na spontaniczne pobudzanie dziecka do wokalizacji (Karga 2014).

Przykładowe aktywności:

  • dmuchanie w elastyczne szarfy,
  • leżenie na brzuchu na podwieszanym koniu i trzymanie się go podczas potrząsania nim,
  • podpory na piłce z uszami w leżeniu przodem,
  • zeskakiwanie z wysokości,
  • podskoki na trampolinie,
  • gra w klasy,
  • przemieszczanie się przez otwory, dziury typu miękki worek, sako z otworem.

Kontrola postawy ciała i jej wpływ na komunikację

Kontrola postawy wymaga silnych mięśni klatki piersiowej, brzucha, pleców i szyi. Zdolność przeciwdziałania sile grawitacji przyczynia się do odpowiedniego utrzymania postawy ciała, a co za tym idzie – właściwej kontroli ułożenia w przestrzeni tułowia i głowy. Umożliwia to śledzenie wzrokiem otoczenia, partnera dialogu. Na kierowanie ciałem ma wpływ układ przedsionkowy, który właśnie informuje o stosunku siły ciężkości i o pozycji ciała w przestrzeni. Pełną percepcję ciała zapewnia odczucie siły grawitacji, ciężaru i ruchu w powiązaniu z odczuciami ze stawów, mięśni i skóry. Impulsy z tegoż układu wraz z czuciem głębokim regulują poziom napięcia mięśniowego, niezbędnego także dla odpowiedniej pracy mięśni narządów mowy w trakcie artykulacji (Rzeźnicka-Krupa 2004).

Przykładowe aktywności:

  • rozciąganie oburącz taśmy Thera band w pozycji stojącej,
  • chód po torze utworzonym z liny ułożonej w kształt leniwej ósemki, z jednoczesnym utrzymywaniem wzroku na jednym punkcie na ścianie, umieszczonym na wysokości oczu,
  • skoki na trampolinie z nagłymi zatrzymaniami na widok czerwonego koła,
  • obroty w topku z nagłą zmianą kierunku ruchu,
  • kręcenie się na krześle obrotowym z nagłą zmianą kierunku ruchu,
  • podskoki na piłce z uszami,
  • przenoszenie butelek wypełnionych żwirem, piaskiem.

Mechanizm odruchów pierwotnych

Odruchy ustno-twarzowe stanowią podstawę rozwoju ruchowego nowonarodzonego dziecka. Odruchy te mogą występować jako szczątkowe, nadaktywne, opóźnione w dojrzewaniu i niezintegrowane. Każda z tych dysfunkcji stanowi czynnik utrudniający osiągnięcie pełnej integracji sensomotorycznej. Dłoniowo-bródkowy odruch Babkina, odruchy szukania, odruchy posturalne, a wśród nich prostowania głowy, ustalania głowy, błędnikowe i wzrokowe, odruch związany z utrzymywaniem poziomu oczu, górny odruch ochrony ścięgien, posturalny odruch Straussa, reakcje oczu, odruchy oddechowe i niektóre reakcje obronne, reakcje związane z wyrażaniem emocji dotyczące czucia satysfakcji i niezadowolenia, odruchy i reakcje związane z różnymi systemami koordynacji, reakcje poznawcze, reakcje związane z artykulacją i mową dotyczące wymawiania sylab, naśladowania dźwięków, słów, prostych zdań. Odruchy twarzy, tak jak inne odruchy, np. niemowlęce, pojawiają się i rozwijają się w okresie prenatalnym, a dojrzewają i integrują się wraz z upływem okresu niemowlęcego. Obserwuje się także odruchy aktywne przez całe życie, które funkcjonują na podobnych zasadach, jak kontrolowane nawyki ruchowe twarzy. Niewłaściwa integracja odruchów skutkuje negatywnymi kompensacjami, nadmiernym użyciem zbyt wielu mięśni, zbyt dużym napięciem mięśniowym, szybkim zmęczeniem, zaburzeniami symetrii twarzy i całego ciała, nadmierną kontrolą, nadaktywnością ruchową, słabą kondycją fizyczną i niestabilnością emocjonalną oraz dysharmonią w procesach poznawczych (Masgutowa, Regner 2009).

Przykładowe aktywności:

  • pełzanie, czworakowanie po różnych powierzchniach,
  • turlanie się w pozycji jajo – ręce obejmują kolana przyciągnięte do brzucha,
  • kołyski na boki,
  • ślizganie się na kocu w klęku z przesuwaniem kończyn symetrycznie, asymetrycznie,
  • przeciąganie liny,
  • leżenie na brzuchu w elastycznym hamaku i rzucanie woreczkami za pomocą ruchów naprzemiennych.

Stan narządów artykulacyjnych

W procesie usprawniania dzieci z ORM należy pamiętać, że mięś...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy