Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z...

28 maja 2019

NR 31 (Maj 2019)

Środowiskowe wsparcie w terapii jąkania – rola rodziny

0 73

Osoba z jąkaniem oraz jej rodzina mogą wymagać wsparcia terapeutycznego. Rodzina ma wpływ na ułatwienie funkcjonowania osób z zaburzeniami płynności mowy. Jak wspierać otoczenie i propagować korzystne postawy wobec jąkania?

Zadania i postawa logopedy

Pierwsze, czego oczekują najbliżsi osoby jąkającej się od logopedy, to udzielenie informacji na temat jąkania. Zwykle zaraz potem proszą o poradę. Postawą korzystną dla efektywnej współpracy będzie niewątpliwie relacja partnerska i wymiana informacji. Istotne jest nawiązanie dobrej relacji terapeutycznej, gdyż – jak wykazały badania na gruncie psychologicznym (Jeziorczak 2018) – warunkuje ona efektywność terapii aż w 30%. Poczynając od skutecznej komunikacji, poprzez indywidualne podejście do problemów danej rodziny, uwzględnianie procesów emocjonalnych, przestrzeganie granic odpowiedzialności terapeuty i odpowiedzialności rodziny za zmianę, aż po świadomość obecnego etapu terapii i konieczność autorefleksji terapeuty – wszystko to pozwala na utrzymanie relacji terapeutycznej na dobrym poziomie (Jeziorczak 2018).

Równolegle do terapii mowy logopedzi organizują warsztaty dla rodziców, rodzeństwa, nauczycieli i wszystkich osób mających kontakt z dzieckiem z problemem niepłynności w mowie. Najczęstsze rodzaje zajęć grupowych to formy towarzyszące terapii, przełamujące tabu, mające charakter szkolenia lub poradnictwa (Katz-Bernstein, Subellok 2002). Można tam pozyskać informacje na temat jąkania, poznać dostępne metody terapeutyczne oraz wymienić się doświadczeniami z rodzinami zmagającymi się z podobnymi problemami. Udział rodziców dzieci w starszym wieku szkolnym w spotkaniach grupowych pozwala im na odzyskanie równowagi psychicznej. Dzięki wymianie doświadczeń, przełamaniu tabu, odwrażliwieniu na jąkanie łatwiej jest im udzielać cennego wsparcia bliskim zmagającym się z tym problemem. Dzieci różnią się od członków swoich rodzin sposobem myślenia o jąkaniu i uczuciami wobec tego problemu w mowie (Chmela, Reardon 2014). Jeżeli rodzice będą tego świadomi i będą w stanie otwarcie z dzieckiem rozmawiać, ich wsparcie będzie bardziej efektywne. Rodzeństwo dziecka z jąkaniem również potrzebuje informacji i wsparcia, a także sprawiedliwego, ale indywidualnego traktowania wszystkich dzieci przez rodziców i rodzeństwo wobec siebie nawzajem oraz uregulowania zasad komunikowania się, szczególnie w licznej rodzinie. Ważne jest wspieranie dziecka z jąkaniem również poza domem przez świadome problemu rodzeństwo.

Wraz z upływem czasu rola rodziców i opiekunów w procesie terapii zmienia się, ale nadal stanowią oni ważne ogniwo wsparcia dzieci starszych z jąkaniem (młodzież i osoby dorosłe najczęściej same już decydują, czy ich bliscy zostaną w jakimkolwiek stopniu włączeni w proces terapeutyczny). Rolą rodziców dzieci w starszym wieku szkolnym jest podejmowanie działań wspierających t.j. zapewnienie dziecku poczucia akceptacji, budowanie jego wiary w siebie, pozwalających z większą łatwością realizować cele terapeutyczne i je generalizować. Optymalna jest wówczas postawa wystarczająco pozytywnego nastawienia rodziców do terapii i unikanie konfliktów lojalnościowych (np. gdy jedno z rodziców jest przekonane co do wybranej metody terapii i wspiera dziecko, podczas gdy drugie jest temu przeciwne, a także w przypadku rodziców znajdujących się w stanie separacji, tuż przed lub w trakcie rozwodu).

Równie ważna jest postawa terapeuty wobec rodziców: wystarczająca akceptacja, unikanie konfliktów lojalnościowych i uwikłania. Dodatkowy wymiar pracy logopedy stanowi współpraca z pozostałymi członkami rodziny, nauczycielami, pediatrami itd., by zapewnić dzieciom i młodzieży swoistą przestrzeń przejściową z gabinetu terapeuty do sytuacji komunikacyjnych w życiu codziennym (Katz-Bernstein, Subellok 2002).

Warsztaty jako forma wsparcia rodziny dziecka jąkającego się w wieku szkolnym

Warsztaty dla rodziców i opiekunów dzieci z jąkaniem mogą łączyć w sobie zadania właściwe dla szkoleń (przekazywanie wiedzy, nauczanie) i poradnictwa (wspieranie, pomoc w samodzielnym znalezieniu rozwiązania). Dzięki nastawieniu na poradnictwo, rodziców nie uważa się za istotny element terapii z ich cechą konstytucyjną: rodzicielstwem, lecz za niezależny podmiot działań z jego potrzebami i możliwościami. Są to przecież osoby pośrednio dotknięte problemem jąkania. Na poziomie psychospołecznym celem jest wzmacniania kompetencji rodziców, relatywizacja problemu poprzez zmianę postaw (wobec problemu i wobec dziecka), zmniejszenie presji wewnętrznej oraz niepokoju dzięki większej świadomości własnych potrzeb i zasobów (Cornelißen--Weghake 1999). Logopeda prowadzący warsztaty dla rodziców i opiekunów dzieci z jąkaniem pełni funkcję moderatora spotkań, prowadzi je tak, by uczestnicy mieli możliwość uzewnętrznienia własnych potrzeb, przemyśleń, emocji, rozładowania niepokoju, a także dyskusji i zaspokojenia głodu wiedzy. Prowadzący dba o poszanowanie prawa do różnic w poglądach, zachowanie kolejności wypowiedzi i komfort uczestników. Informuje, że podczas zajęć grupowych nie omawia się poszczególnych przypadków dzieci, które znajdują się obecnie w terapii. Rodzice mogą jednak, jeśli zechcą, przytoczyć przykład z życia własnej rodziny lub opisać problem swojego dziecka. Logopeda w przystępny sposób dzieli się wiedzą i doświadczeniem, ale też pyta uczestników o inne możliwe rozwiązania. Stara się, by rodzice mogli poczuć wyraźnie niezależność od terapeuty, prawo do własnego wyboru odpowiedniego zachowania, sposobów postępowania itp. Prowadzący umożliwia także uczestnikom indywidualne rozmowy na osobności, by mogli oni wymienić bardziej intymne doświadczenia, dzięki czemu mogą poczuć się w większym stopniu odciążeni, uwolnieni od lęków i negatywnych emocji. Logopeda otwarcie mówi o ambiwalentnych uczuciach i zachowaniach, jakie rodzice mogą odczuwać i przejawiać wobec jąkania u dziecka, jako o normalnym zjawisku, przełamując tabu, dając poczucie ulgi i poprzez akceptację ośmielając do wypowiedzi na ten temat. Stara się też koncentrować zawsze na mocnych stronach rodziny, jej zasobach, z których jej członkowie mogą czerpać w zmaganiach z problemem niepłynności mowy (Sandrieser, Schneider 2015). Zabiega o to, by oboje rodzice uczestniczyli w spotkaniach grupowych i angażowali się w wykonywanie zadań domowych. Uczestnictwo w takiej grupie może dać im poczucie jedności i wzajemnego wsparcia. Tematyka spotkań z rodzicami obejmuje takie zagadnienia jak: informacje ogólne, obalanie mitów na temat jąkania i promowanie otwartego mówienia o jąkaniu. Rodzice podejmują próby zrozumienia, co czuje osoba jąkająca się, skąd biorą się zająknięcia w jej mowie oraz poznają korzystne sposoby reagowania na nie (m.in. poprzez aktywne słuchanie). Jednym z celów warsztatów dla rodziców i opiekunów jest budowanie łańcucha wsparcia, udzielanego dziecku z jąkaniem przez jego najbliższe otoczenie. Omawiane jest także znaczenie pozytywnego nastawienia dziecka do problemu, dobrej samooceny, wiary we własne siły oraz umiejętności radzenia sobie w trudnych sytuacjach. Prowadzący omawia również metody terapii jąkania u dzieci starszych i młodzieży, a uczestnicy mają możliwość wypróbowania rozmaitych technik ułatwiających wypowiadanie się osobom z problemem niepłynności mowy. W warsztatach często biorą udział zaproszeni goście – dorosłe osoby jąkające się lub przedstawiciele młodzieży, ewentualnie wykorzystuje się nagrania wypowiedzi takich osób. Interesującym zagadnieniem dla rodziców jest także jąkanie współistniejące z innymi problemami. Często pytają oni, kiedy korzystać z pomocy psychologów i specjalistów innych dziedzin. Na ten temat może się wypowiedzieć specjalista, np. psycholog dziecięcy czy też pedagog zaproszony na spotkanie. Podczas warsztatów poruszane są także problemy bardziej ogólne, np. jak wzmacniać w dzieciach poczucie własnej wartości, wiarę w siebie, motywację w dążeniu do wymarzonych celów, radość z mówienia i asertywność.

Spotkania dla rodziców i opiekunów odbywają się zwykle w odstępach jedno- lub dwutygodniowych i trwają od 90 do 120 min. Minimalna liczba spotkań to 5 sesji, w których mogą uczestniczyć minimalnie 3 pary osób. W przypadku większej liczby uczestników warto zwiększyć liczbę osób prowadzących. Jeśli istnieje możliwość kontynuacji spotkań, można rozszerzyć ich tematykę np. o wspieranie dziecka w radzeniu sobie z uczuciami, problem mobbingu, umiejętność rozwiązywania problemów, pojęcie uważności i jej znaczenie w życiu, akceptację dla inności (odmienności) i umiejętność czynienia z niej atutu, program rozwoju osobistego oraz wszelkie inne problemy nurtujące rodziców i zgłaszane przez nich podczas warsztatów. Istnieje duża potrzeba zrzeszania się wśród rodziców, którzy potrzebują wymiany doświadczeń i pomocy w trudniejszych momentach, dlatego też istotne wydaje się organizowanie grup wsparcia dla rodziców dzieci z jąkaniem na wzór podobnych istniejących za granicą.

Wspieranie otoczenia dorosłych osób z jąkaniem

W przypadku młodzieży i osób dorosłych przyjaciele, koledzy i koleżanki z pracy, partnerzy życiowi, dziec...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy