Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zespół otępienny

Artykuły z czasopisma | 22 września 2017 | NR 6
51

Według Światowej Organizacji Zdrowia (ICD-10, 2000) „zespół otępienny to zespół objawów wywołany chorobą mózgu, zwykle przewlekłą lub o postępującym przebiegu, charakteryzujący się klinicznie licznymi zaburzeniami wyższych funkcji korowych, takich jak pamięć, myślenie, orientacja, rozumienie, liczenie, zdolność do uczenia się, język i ocena. Ponadto zaburzeniom funkcji poznawczych często towarzyszą lub nawet je poprzedzają zaburzenia emocjonalne, zaburzenia zachowania i motywacji”.

Według DSM-IV, „Otępienie jest zespołem objawów zaburzeń procesów poznawczych obejmujących – oprócz zaburzeń pamięci – deficyty co najmniej dwóch z następujących funkcji poznawczych: mowy (afazja), celowej złożonej aktywności ruchowej (apraksja), zdolności rozpoznawania i identyfikowania przedmiotów (agnozja) oraz zaburzeń planowania, inicjowania, kontroli i korygowania przebiegu złożonych zachowań (zaburzenia funkcji wykonawczych)”.

Przyczyny otępienia

Wyróżnia się 6 głównych grup czynników prowadzących do otępienia:

  • zmiany zwyrodnieniowe,
  • naczyniowe,
  • infekcyjne,
  • toksyczne,
  • metaboliczne,
  • urazy OUN.

Objawy

Do typowych objawów otępienia można zaliczyć:

  • utratę pamięci szczególnie krótkoterminowej; jest to podstawowy objaw, należy odróżniać go od tzw. zwykłego zapominania, osoba z otępieniem zapomina cały kontekst sytuacji, nie tylko jej składowe,
  • trudności w czynnościach dnia codziennego: toaleta, ubieranie się, przygotowywanie i spożywanie posiłków,
  • problemy językowe, trudności w doborze słów, zapominanie słów, używanie niewłaściwych, aż wreszcie mowa i pismo stają się trudne do zrozumienia,
  • utratę orientacji w miejscu i czasie, nierozpoznawanie dnia i nocy, znanego otoczenia, błądzenie, gubienie się,
  • utratę umiejętności oceny otoczenia (np. w ciepły dzień ubranie się w zimową odzież),
  • problem z utrzymaniem kontaktu w czasie rozmowy, utratę umiejętności podtrzymania konwersacji, utratę umiejętności uzyskania informacji,
  • gubienie przedmiotów, odkładanie na niewłaściwe miejsce i ciągłe szukanie,
  • zmiany samopoczucia i zachowania, obniżony nastrój lub częściej gwałtowne reakcje emocjonalne, nieadekwatne do sytuacji,
  • zmiany osobowości, podejrzliwość, ciągłe poirytowanie,
  • utratę inicjatywy, pasywną postawę, utratę zainteresowań.

Różnicowanie otępień

Otępienie potencjalnie odwracalne stanowi około 10% przypadków zaburzeń funkcji poznawczych i daje dobre rokowania. Przyczyny:

  • hormonalna niedoczynność tarczycy, nadczynność nadnerczy,
  • przewlekła hipoglikemia lub hiponatremia,
  • niedobory witamin B1, B12, kwasu foliowego,
  • niektóre choroby wątroby lub nerek,
  • neuroinfekcje (neuroborelioza, gruźlica, grzybica, AIDS),
  • procesy rozrostowe w OUN,
  • urazy czaszkowo-mózgowe,
  • przewlekłe zatrucia (tlenek węgla, mangan, rtęć, glin, bizmut, pestycydy, rozpuszczalniki),
  • wodogłowie normotensyjne,
  • niepożądane działania niektórych leków, np. benzodwuazepin,
  • przewlekłe nadużywanie alkoholu,
  • zaburzenia psychiczne,
  • choroby z autoimmunizacji (toczeń układowy, mieszana choroba tkanki łącznej, zapalenie żył, stwardnienie rozsiane).

Otępienie pierwotnie zwyrodnieniowe mózgu

Choroba Alzheimera (35–70%)
Podstawowym objawem występującym od początku choroby są zaburzenia pamięci. Stosunkowo wcześnie zaburzenia orientacji przestrzennej, objawy zakłopotania, lęku i depresji. Zaburzenia osobowości i zaburzenia psychiczne występują w zaawansowanej postaci choroby).

Otępienie z ciałami Lewy’ego (5–10%)
Ten typ otępienia diagnozuje się na podstawie występowania pozytywnych dla ubikwityny patologicznych struktur w komórkach nerwowych kory mózgowej, tzw. ciał Lewy’ego. Głównie zaburzone są koncentracja, funkcje wzrokowo-przestrzenne, rozwijają się objawy zespołu Parkinsona, występują omamy wzrokowe i urojenia. Okresowe zaburzenia świadomości oraz zaburzenia ruchowe prowadzą do powtarzających się upadków.

Otępienie czołowo-skroniowe (5–10%)
Ze względu na lokalizację zmian dominują zaburzenia osobowości i zachowania (zaburzenia krytycyzmu,
tzw. rozhamowanie, utrata poczucia przyzwoitości, obojętność, bladość reakcji emocjonalnych, apatia, lęk). Występują zaburzenia mowy o typie afazji, prowadzące do mutyzmu, wcześnie występują zaburzenia zwieraczy. Zaburzenia zwane „chorobą Picka”.

Otępienie mieszane (5–15%)
Otępienie naczyniowe (5–17%) stanowi po chorobie Alzheimera drugą co do częstości występowania przyczynę otępienia.

  1. otępienie wielozawałowe – „skokowe” narastanie zaburzeń poznawczych z nagłym początkiem, zwykle związanym z wystąpieniem udaru, obecność deficytów neurologicznych. Najczęściej stwierdza się zespół czołowy z zaburzeniami zachowania, zmianami charakterologicznymi, utrata krytycyzmu, zaburzeniami afektywnymi. Dodatkowo występują korowe objawy ogniskowe (afazja ruchowa, apraksja), spowolnienie myślenia, zaburzenia uwagi, objawy neurologiczne;
  2. otępienie tzw. podkorowe – zmiany postępuje powoli, przyczyna zaburzenie nie jest specyficzna. Obserwuje się zaburzenia złożonych funkcji wykonawczych wszystkich modalności. Objawy korowe (afazja, agnozja, apraksja) są dość rzadkie i występują późno w przebiegu choroby. Częste są objawy neurologiczne: piramidowe, zespół opuszkowy, objawy pozapiramidowe, nietrzymanie moczu (W. Kozubski, P. Liberski 2006, s. 273).

Otępienie w przebiegu choroby Parkinsona, zwane drżączką poraźną (ang. paralysis agitans), jest przewlekłą, powoli postępującą chorobą układu nerwowego, spowodowaną stopniowym zanikiem komórek nerwowych w niektórych regionach mózgu. Powodem tego zaniku jest proces zwany zwyrodnieniem. Objawy...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy