Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z...

2 października 2017

NR 13 (Maj 2016)

Otępienie o typie Alzheimera

377

Otępienie to poważne wyzwanie dla zdrowia publicznego ze względu na fakt, że jest jedną z głównych przyczyn niepełnosprawności i śmiertelności u osób w podeszłym wieku. Szybko rosnąca liczba chorych wiąże się z licznymi i istotnymi konsekwencjami zdrowotnymi, społecznymi i ekonomicznymi. Aktualnie szacuje się, iż na chorobę Alzheimera i inne otępienia cierpi w Europie około 7,3 mln osób, a do 2020 r. liczba ta prawdopodobnie ulegnie podwojeniu

Zaczyna się niewinnie

Każdego roku na świecie rozpoznawanych jest 4,5 mln nowych przypadków otępienia. Zaczyna się niewinnie. Najpierw trudności z przypomnieniem sobie słów, potem umykają zdarzenia, daty, imiona, adresy. Problem uświadamia choremu często rodzina, bo pojawiają się trudności w bezpiecznej organizacji dnia – w robieniu zakupów, liczeniu pieniędzy, przypomnieniu sobie własnego adresu. Kiedy pacjent trafia do lekarza – neurologa, a następnie do psychologa, badania pokazują, że funkcje poznawcze pacjenta są znacząco poniżej normy, często na tym etapie – już na poziomie otępienia. Diagnoza – choroba Alzheimera – brzmi jak wyrok.

Skąd to się bierze?

Choroba Alzheimera występuje w każdej grupie społecznej, bez względu na poziom wykształcenia i status ekonomiczny. Uważa się ją za chorobę ludzi starszych – stwierdza się ją u 14% osób po 65. roku życia oraz u 40% osób po 80. roku życia. Po raz pierwszy choroba została opisana przez niemieckiego lekarza Aloisa Alzheimera, który zaobserwował u swojej pacjentki, służącej, pogłębiające się zmiany w zakresie pamięci świeżej i uczenia się nowych treści, którym towarzyszyły zaburzenia mowy, orientacji, myślenia, napady lęku i trudności w utrzymaniu higieny osobistej. Po śmierci służącej zbadał jej mózg w 1906 r. i odkrył zmiany zwyrodnieniowe, które opisał jako „przedstarczą atrofię mózgu”. Nazwa „choroba Alzheimera” została przyjęta przez środowisko lekarskie dopiero w 1967 r. podczas kongresu lekarzy w Lozannie.

Choroba Alzheimera należy do grupy tzw. chorób neurozwyrodnieniowych. Jest spowodowana odkładaniem się w mózgu dwóch rodzajów białek. Złogi białka tworzą się wewnątrz komórek nerwowych i są nazywane alzheimerowskim zwyrodnieniem neurofibrylarnym, a także odkładają się w przestrzeni pomiędzy komórkami nerwowymi, tworząc tzw. amyloidowe blaszki starcze. Złogi białkowe najpierw zaburzają prawidłowe funkcjonowanie komórek nerwowych, a następnie prowadzą do ich degeneracji i obumierania, co manifestuje się licznymi objawami klinicznymi, różnymi w zależności od stopnia zaawansowania zmian.

Aktualnie już wiemy, że choroba Alzheimera przebiega etapami. Na każdym z etapów występują innego typu zaburzenia funkcjonowania poznawczego. Wczesne rozpoznanie choroby uruchamia wcześniejsze podjęcie działań leczniczych i rehabilitacyjnych, co daje szanse na większy komfort życia – zarówno chorego, jak i jego rodziny.

Pierwsze symptomy

Co powinno zwrócić uwagę? Jakie są pierwsze zwiastuny choroby Alzheimera?

10 najważniejszych symptomów choroby wskazane przez Kanadyjskie Towarzystwo Alzheimerowskie:

  • zaburzenia pamięci świeżej,
  • brak precyzyjności języka, wypowiedzi coraz bardziej niezrozumiałe, trudności w odszukiwaniu słów lub mylenie słów,
  • trudności lub utrata orientacji w czasie i w przestrzeni,
  • ograniczenie zdolności oceny i podejmowania decyzji,
  • trudności w myśleniu abstrakcyjnym – utrata zdolności rozumienia, np. znaczenia liczb lub specjalnych świąt, typu własne urodziny,
  • kładzenie przedmiotów w nieodpowiednich miejscach,
  • gwałtowne zmiany nastroju i zachowania bez wyraźniej przyczyny,
  • zmiany w strukturze osobowości,
  • utrata inicjatywy i aktywności,
  • trudności w wykonywaniu codziennych czynności.

Powyższe symptomy sugerują zmiany z pierwszego etapu choroby. Osoba chora na tym etapie łagodnych zmian radzi sobie z wieloma codziennymi obowiązkami.

1 etap – wczesny – otępienie łagodne

We wczesnym etapie choroby otępienie ma charakter łagodny. Występują zaburzenia pamięci, ale nie powodują problemów w codziennym funkcjonowaniu. Chory zapomina np. gdzie położył portfel czy klucze albo jak nazywa się dalszy znajomy, często powtarza pytania, zaczyna popełniać błędy w liczeniu itp. Nie jest w stanie przyswoić bieżących informacji usłyszanych od innych osób lub w radiu. Zdarzają się także kłopoty językowe — szuka odpowiednich słów, ale nie może sobie przypomnieć wyrazów. Pojawiają się niewielkie problemy z poruszaniem się po mieście, z orientacją w czasie i przestrzeni. Obecne są też problemy w schemacie ciała.

2 etap – pośredni – otępienie średniego stopnia

Chory ma problemy z samodzielnym funkcjonowaniem. Gubi się w dobrze znanej okolicy, a nawet we własnym domu, przestaje rozpoznawać rodzinę, z trudem przypomina sobie nie tylko o ostatnich, ale także dawnych wydarzeniach. Pojawia się apatia, drażliwość, depresja. Bywa, że chory zachowuje się agresywnie. Nie może zasnąć albo jest nadmiernie senny – leży w łóżku przez cały dzień. Zaczyna mieć problemy z ubieraniem się i rozumieniem mowy. Nie potrafi też zarządzać pieniędzmi i podejmować bardziej złożonych decyzji. Zaburzeniu ulega koordynacja wzrokowo-ruchowa, dlatego chory niezdarnie wykonuje nawet proste czynności. Jest to też moment podejmowania przez rodzinę decyzji o ewentualnym ubezwłasnowolnieniu, w związku z koniecznością pomocy w procesie leczenia, ale też dbania o majątek.

3 etap – ciężki – otępienie głębokie

Chory traci zdolność samodzielnego chodzenia (porusza się zwykle prowadzony pod rękę) i wykonywania prostych czynności. Nie potrafi samodzielnie jeść, przetrzymuje jedzenie w ustach i wymaga zachęcania do połknięcia, nie kontroluje potrzeb fizjologicznych, przestaje mówić, nie rozpoznaje bliskich. Dochodzi też do utraty kontaktu ze światem. Pogłębia się również apatia, drażliwość i depresja.

Leczenie i rokowania

Do chwili obecnej nie znaleziono lekarstwa zatrzymującego chorobę. Nie udało się wyleczyć chorego, u którego zdiagnozowano otępienie o typie Alzheimera.

Specjalistą, który zajmuje się oceną aktualnego poziomu funkcji poznawczych oraz proponuje terapię, jest psycholog kliniczny, doświadczony w zakresie neuropsychologii. Niezbędne będzie systematyczne monitorowanie stanu pacjenta w celu doboru właściwych technik i metod pracy z chorym. Niezbędne będzie także stałe monitorowanie logopedyczne wraz z systematycznymi ćwiczeniami w celu utrzymania jak najdłuże...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy