Dołącz do czytelników
Brak wyników

Możliwości terapii zaburzeń komunikacji u dzieci z niepełnosprawnością za pomocą metody integracji sensorycznej

Artykuły z czasopisma | 13 października 2017 | NR 19
48

Jak wygląda zaburzenie natury sensorycznej u dzieci z niepełnosprawnościami? Za pomocą jakich metod integracji sensorycznej należy z nimi pracować, aby je zaktywizować i skupić się na ich doznaniach wielozmysłowych?

Czym jest metoda integracji sensorycznej?

Integracja sensoryczna jest procesem neurologicznym organizującym wrażenia płynące z ciała i środowiska tak, by mogły być wykorzystane do celowego działania, czyli do reakcji adaptacyjnej. Opisany proces opiera się na realizowanym przez mózg rozpoznawaniu, segregowaniu i interpretacji bodźców, a następnie – na łączeniu ich ze sobą i wcześniejszymi doświadczeniami, by odpowiedzieć na wymagania płynące ze środowiska. Informacje te pochodzą z receptorów wzrokowych, słuchowych, przedsionkowych, czyli równoważnych, dotykowych, proprioceptywnych, węchowych i smakowych. Prawidłowo odbierane i przetwarzane informacje sensoryczne mogą być użyte do formułowania percepcji, planowania ruchu, napięcia mięśniowego, postawy, emocji, uczenia się i wielu innych procesów.

Objawy nieprawidłowego przetwarzania sensorycznego u dzieci z niepełnosprawnościami

Rodzaje zaburzeń integracji sensorycznej można zdefiniować ze względu na przyczyny ich powstawania jako pierwotne i wtórne. W pierwszej kategorii widoczne są nieprawidłowo funkcjonujące struktury anatomiczne, takie jak móżdżek, zwoje podstawy mózgu i dróg piramidowych, które przyczyniają się do tworzenia nieprawidłowych odpowiedzi ruchowych. Wtórne przyczyny to zbyt mała liczba doświadczeń motorycznych lub nieprawidłowy rozwój ruchowy. Podobnie odnieść się można do pozostałych zmysłów, gdy dziecko, wykazując się nieprawidłowym odbiorem informacji z pozostałych kanałów, reaguje nieadekwatnie na bodźce.

Zaburzenia sensoryczne u dzieci z porażeniem mózgowym

Bez względu na różnorodne objawy kliniczne czy uszkodzenia mózgu zaburzony zostaje modyfikacyjny i hamujący wpływ kory mózgowej i ośrodków podkorowych na pierwotne odruchowe wzorce ruchu i postawy. Obserwowane uszkodzenia móżdżku, zwojów podstawy mózgu i drogi piramidowej skutkują nieprawidłowym opracowywaniem informacji sensorycznych, co powoduje powstawanie nieprawidłowych odpowiedzi ruchowych. Na dodatek układ dotykowy, systemy przedsionkowy i proprioceptywny, postrzeganie wizualne i lateralizacja bardzo ściśle łączą się ze sobą, a zaburzenia w ich obrębie powodują wadliwy odbiór bodźców i nieprawidłowe postrzeganie otaczającego świata. Wywołują w efekcie nieprawidłowy obraz rzeczywistości i schematu własnego ciała. Nieprawidłowościom ruchowym towarzyszy niejednokrotnie opóźnienie rozwoju psychoruchowego, występowanie niedowładów kończyn, ruchów mimowolnych, nieprawidłowości o typie niezborności ruchów, zaburzenia zachowania, epilepsja, zaburzenia percepcji wzrokowej i słuchowej, różnego typu nieprawidłowości w rozwoju mowy itp. Skutkiem tego są zaburzenia w kształtowaniu się linii środkowej ciała oraz obustronnej koordynacji.

Zaburzenia przetwarzania sensorycznego u dzieci z autyzmem

Nieprawidłowości u dzieci z autyzmem obejmują: niezdarny język ciała, ograniczony zakres lub niewłaściwe stosowanie mimiki, szczególne, sztywne spojrzenie, trudności w utrzymaniu bliskiego kontaktu fizycznego, niezgrabność ruchową, przy czym nie wszystkie te cechy muszą być obecne jednocześnie. W obrębie dużej motoryki zauważa się: niezdarność, kłopoty z równowagą podczas chodzenia, co prowadzi do chwytania się ludzi i przedmiotów, wpadanie na różne obiekty, strach przed wspinaniem, niechęć do fizycznej eksploracji otoczenia, trudności w jeździe na rowerze, brak koordynacji podczas uprawiania sportów. W zakresie małej motoryki ujawniają się: trudności z używaniem nożyczek, zawiązywaniem butów oraz odręcznym pisaniem. Nieprawidłowa jest też orientacja wzrokowa, przestrzenna. Ważne jest także skupianie się na szczegółach, a nie na obrazie, werbalne oznaczanie wszystkich elementów otoczenia, gdyż to jedyny sposób na przynajmniej częściowe przetwarzanie bodźców wzrokowych.

Zaburzenia przetwarzania sensorycznego u dzieci z zespołem Downa

Ich funkcjonowanie sensomotoryczne cechują niejednokrotnie hipotonia, uogólniona wiotkość więzadłowa, przetrwałe odruchy wczesnodziecięce, zaburzenia równowagi, nieprawidłowa koordynacja, objawy dyspraksji, nieprawidłowości ortopedyczne, niski poziom informacji zwrotnej, czucia pozycji i ruchu, słaby poziom sekwencyjności, opóźnienia w rozwoju rotacji kciuka, zaburzenia modulacji i różnicowania bodźców dotykowych, wady wzroku oraz niska uwaga wzrokowa, eksploracja wzrokowa otoczenia, wada oraz wolniejszy rozwój dróg słuchowych w pniu mózgu, anatomiczne anomalie w obrębie czaszki, częste infekcje ucha środkowego.

Niepełnosprawność wzrokowa wiąże się z powstawaniem zaburzeń posturalnych, a co za tym idzie – z nieprawidłowym planowaniem motorycznym, nieprawidłowym schematem własnego ciała, a w dalszej kolejności z zaburzeniami orientacji przestrzennej. W efekcie następuje deprywacja bodźców przedsionkowo-proprioceptywnych i dyspraksja.

Konsekwencją nieprawidłowości przetwarzania sensorycznego są trudności w obrębie motoryki dużej i sprawności grafomotorycznej, rozpraszalność uwagi, niska zdolność zapamiętywania oraz deficyty w zakresie wyobraźni przestrzennej.

Wady słuchu u dzieci w sposób oczywisty skutkują trudnościami w nabywaniu kompetencji komunikacyjnych, a bliskość anatomiczna układu przedsionkowego i narządu słuchu wpływa na zaburzenia równowagi, reakcji obronnych i koordynacji ruchów.

Rola terapii metodą integracji sensorycznej w korygowaniu zaburzeń mowy

Podstawą terapii metodą integracji sensorycznej jest umożliwianie dziecku wykonywania aktywności sprzyjających minimalizowaniu jego deficytów rozwojowych. Stopień trudności dotyczący tych aktywności stopniowo wzrasta w miarę czynionych przez dziecko postępów. Zadaniem terapeuty jest taka organizacja otoczenia i sytuacji zadaniowej, aby każde ćwiczenie kończyło się sukcesem. Ważnym aspektem tej terapii jest budowanie motywacji dziecka. Dzieci są zachęcane do aktywnego uczestnictwa w zabawach. Terapia integracji sensorycznej zazwyczaj kojarzy się dziecku z przyjemnością, ale wymaga też od niego dużego zaangażowania i niekiedy sporego wysiłku. Powinnością terapeuty jest umiejętne zachęcanie i prowokowanie dziecka do aktywności nawet wówczas, gdy pewne rodzaje zabaw i ćwiczeń wzbudzają u małego pacjenta niechęć lub lęk. Celem oddziaływań terapeutycznych jest wspomaganie rejestracji, modulacji, umiejętności zaangażowania, inicjowania, dialogowości, myślenia przyczynowo-skutkowego, tworzenia koncepcji, poczucia własnej wartości. Działania terapeutyczne są poprzedzone specjalistyczną diagnozą określającą profil sensoryczny danego dziecka. Ocena jego reakcji posturalnych, integracji odruchów niemowlęcych, napięcia mięśniowego, zmienności i izolacji ruchu, utrzymywania i przenoszenia ciężaru ciała, funkcji okoruchowych, praksji, modulacji sensorycznej, obustronnej koordynacji ruchowej i innych istotnych wskaźników poziomu rozwoju sensorycznego oraz dane z wywiadu z rodzicami i analiza narzędzi diagnostycznych pozwalają stwierdzić występowanie u dziecka nieprawidłowości w rozwoju zmysłów bazowych.

Związek mowy z funkcjonowaniem sensomotorycznym dziecka

Zaburzenia przetwarzania sensorycznego bez względu na kategorię są rezultatem nieprawidłowego procesu odbioru wrażeń z bazowych systemów zmysłowych. Skutkuje to nieprawidłowościami w zakresie motoryki lub nadmiernym reagowaniem na bodźce zmysłowe. Uogólniając: konsekwencją powyższych nieprawidłowości są trudności w obrębie motoryki dużej, sprawności grafomotorycznej, rozpraszalność uwagi, niska zdolność zapamiętywania, deficyty w zakresie wyobraźni przestrzennej. W dalszej kolejności wywołuje to...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy