Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru , Otwarty dostęp

21 lutego 2018

NR 23 (Styczeń 2018)

Problemy diagnozy różnicowej autyzmu i zespołu Aspergera

0 167

Zespół Aspergera (ZA) został wpisany na listę Diagnostycznego i statystycznego podręcznika zaburzeń psychicznych (DSM – Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) w 1994 r. i od tego czasu funkcjonuje jako odrębna jednostka kliniczna.
 

Sytuacja skomplikowała się w 2013 r., kiedy opublikowano kolejną edycję DSM-5, w której ZA straciło diagnostyczną autonomię i zostało włączone do spektrum zaburzeń autystycznych. Jako oddzielna jednostka nozologiczna funkcjonuje jeszcze według ICD-10. Unifikowanie zespołu Aspergera z innymi zaburzeniami posiadającymi autystyczne spektrum prowadzi do niekorzystnych dla diagnozowanych dzieci rozwiązań terapeutycznych i edukacyjnych. Trudności z diagnozą różnicową oraz dyskusje dotyczące relacji autyzmu i zespołu Aspergera przyniosły w efekcie rozwiązanie najmniej korzystne z punktu widzenia osób cierpiących na oba zaburzenia.

Przyczyny wątpliwości diagnostycznych

Zespół Aspergera z jednej strony stanowi stosunkowo nowe zjawisko na mapie diagnostycznych i terapeutycznych wyzwań, z drugiej jednak – przez ponad 20 ostatnich lat specjaliści mieli okazję poznawać osoby z syndromem Aspergera oraz specyfikę ich funkcjonowania. Daje to prawo, a nawet nakłada obowiązek zweryfikowania istniejącego podejścia diagnostycznego, mocno do niedawna opartego na dokonaniach samego Hansa Aspergera. 

Zespół Aspergera należy do autystycznego spektrum, ale nie na zasadzie kontinuum cech, lecz istnienia wspólnego zakresu objawów, ujawniających się w obu zaburzeniach, przy zachowaniu autonomicznych obszarów. Ten wspólny zakres cech nie decyduje o tożsamości jakościowej dysfunkcji w obu jednostkach klinicznych, pokazuje jednakże, że zarówno autyzm, jak i ZA posiadają wspólne podłoże neurobiologiczne.

Przy obecnym stanie prawnym diagnozowanie zespołu Aspergera staje się bardzo trudne z kilku istotnych powodów:

  • Korzystanie z DSM-5 nie daje możliwości postawienia diagnozy różnicowej autyzmu i zespołu Aspergera. Opis dysfunkcji jest w tym narzędziu tak ogólny, że obejmuje swoim zasięgiem wszystkie typy zaburzeń autystycznych – od lekkich nieprawidłowości po głębokie dysfunkcje. Wspólna nazwa dotyczy jednak całego charakteryzowanego wachlarza zjawisk, bez wydzielania stopnia ich nasilenia. Diagności, korzystający z DSM-5, nie dokonują rozróżnienia na zespół Aspergera i autyzm, stawiając diagnozę z uogólnioną nazwą „zaburzenia ze spektrum autyzmu”. Komplikuje to często sytuację terapeutyczną i edukacyjną diagnozowanych dzieci, które w zależności od typu zaburzenia potrzebują odmiennych rozwiązań i oddziaływań. Stawianie diagnozy różnicowej ma także aspekt psychologiczny – dla rodziców otrzymujących informacje o swoim dziecku ma bardzo duże znaczenie, jaki typ zaburzenia został u niego rozpoznany. Wiąże się to bowiem z rokowaniami dotyczącymi rozwoju i funkcjonowania, jakie przypisuje się poszczególnym jednostkom klinicznym. 
  • Diagnozy różnicowej teoretycznie można jeszcze dokonywać na podstawie ICD-10. Ten międzynarodowy system diagnozy nozologicznej utrzymuje podział obu zaburzeń – autyzmu i zespołu Aspergera – jednak oprócz możliwości stosowania nazwy nie daje diagnostom żadnych innych korzyści. Istniejący tam opis zaburzenia oraz kryteria diagnostyczne wykazują wysoki poziom zdezaktualizowania. Niektóre z nich przyczyniają się nawet do wzrostu nieprawidłowych diagnoz, stawianych na podstawie kryterium czasowego oraz kryterium rozwoju mowy. Najnowsze badania dotyczące budowania systemu językowego u dzieci z zespołem Aspergera dostarczają niezbitych dowodów na możliwość wystąpienia znaczących opóźnień w tym zakresie, co jednoznacznie pokazuje, że przypisywanie dzieciom autyzmu tylko z powodu braku rozwoju systemu językowego jest rozwiązaniem nieprawidłowym, a nawet szkodliwym. Podobne wątpliwości budzą próby wyznaczenia czasowej granicy dla diagnozy ZA. Te arbitralnie ustalane wartości nie znajdują uzasadnienia w badaniach klinicznych, także neurobiologicznych, przyczyniają się natomiast do opóźnień momentu rozpoczęcia terapii. W diagnozie nie może bowiem chodzić o komfort diagnosty, zapewniony wyraźnymi i jednoznacznymi objawami zaburzenia, ale o umożliwienie jak najszybszej terapii, która m.in. ze względów neurobiologicznych stanowi warunek poprawy funkcjonowania dziecka we wszystkich obszarach.
  • Brak jednoznacznego ujęcia kryteriów diagnostycznych i nieustane wątpliwości, czy autyzm i ZA są osobnymi jednostkami nozologicznym, czy też stanowią kliniczne kontinuum, przyczyniają się do nadmiernego stawiania uogólnionych diagnoz stwierdzających u dzieci zaburzenia autystyczne.

Diagnoza różnicowa autyzmu i ZA 

Trudności w ustaleniu osobnych kryteriów diagnostycznych autyzmu i zespołu Aspergera nie mogą stanowić przeszkody w stawianiu diagnozy różnicowej. Istnieją obszary, w których odmienności obu zaburzeń stanowią podstawę postawienia takiej diagnozy. Do obszarów tych należą:

  • rozwój mowy i komunikacji,
  • typy zachowań manipulacyjnych,
  • specyfika budowania relacji społecznych,
  • poziom sprawności manualnej.

Podsumowanie

Zmiany, jakie przyniosła kolejna edycja DSM (2013), nie mogą stanowić przyczyny zaniechania stawiania diagnozy różnicowej autyzmu i zespołu Aspergera. Dzieci z autyzmem i syndromem Aspergera mają inne potrzeby terapeutyczne oraz edukacyjne. Stawianie uogólnionej diagnozy „zaburzeń ze spektrum autyzmu” zaciera te fundamentalne czasami dla funkcjonowania dziecka różnice i odbiera możliwość indywidualizowania rozwiązań w programowaniu terapii i edukacji.

 

Język i komunikacja

Różnice między rozwojem mowy i zachowań komunikacyjnych w autyzmie i zespole Aspergera można ująć w następujący sposób:

ZESPÓŁ ASPERGERA 

AUTYZM

Wybiórcza intencja komunikacji – charakterystyczną cechą intencji komunikacj...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp?
Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się. Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałów pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy